CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.Lý luận chung về các khoản thanh toán với người lao động trong doanh nghiệp 1. Các khái niệm cơ bản Tiền lương: Tiền lương và cơ cấu tiền lương là khái niệm đa dạng ở nhiều nước trên thế giới. Ở nước ta, cũng có nhiều quan điểm và khái niệm khác nhau về tiền lương được thể hiện trong Bộ luật lao động, trong giáo trình của các trường đại học. Theo giáo trình Kế toán tài chính, Học viện Tài Chính: “Tiền lương hay tiền công là phần thù lao mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp cho doanh nghiệp, để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh”.
Tiền lương bao gồm lương chính, các khoản phụ cấp theo lương và các khoản bảo hiểm của cán bộ công nhân viên trong danh sách lao động của doanh nghiệp. Về bản chất tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động, là giá của yếu tố sức lao động, tuân theo quy tắc cung - cầu giá cả của thị trường và pháp luật hiện hành của Nhà nước. Tiền lương là nhân tố thúc đẩy NSLĐ, là đòn bẩy kinh tế khuyến khích tinh thần lao động của người lao động. Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp hoặc cơ quan Nhà nước phải trả cho công nhân viên trong doanh nghiệp theo danh sách.
Quỹ tiền lương do doanh nghiệp quản lý, sử dụng và chi trả lương. Quỹ tiền lương của doanh nghiệp gồm: - Tiền lương trả cho người lao động trong thời gian làm việc thực tế và các khoản phụ cấp thường xuyên như phụ cấp làm thêm giờ, phụ cấp khu vực. - Tiền lương trả cho người lao động trong thời gian ngừng sản xuất do những nguyên nhân khách quan, thời gian nghỉ phép. - Các khoản phụ cấp thường xuyên: phụ cấp học nghề, phụ cấp thâm niên, phụ cấp làm đêm, thêm giờ, phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp khu vực, … GVHD: PGS.TS Trần Thị Hồng Mai 4 SVTH: Phạm Thị Kim Huế Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Đứng trên phương diện hạch toán kế toán, quỹ lương được chia thành: tiền lương chính và tiền lương phụ.
Tiền lương chính: là tiền lương trả cho người lao động được tính theo khối lượng công việc hoàn thành hoặc tính theo thời gian làm nhiệm vụ chính tại doanh nghiệp bao gồm tiền lương theo sản phẩm, tiền lương theo thời gian và các khoản phụ cấp kèm theo. Tiền lương phụ: Là tiền trả cho người lao động trong thời gian không làm việc tại doanh nghiệp nhưng vẫn được hưởng theo chế độ quy định. Đó là tiền lương nghỉ phép, nghỉ lễ. Các khoản phụ cấp mang tính chất lương.
Trong công tác hạch toán kế toán tiền lương chính của công nhân sản xuất được hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất từng loại sản phẩm, tiền lương phụ của công nhân sản xuất được hạch toán và phân bổ gián tiếp vào chi phí sản xuất các loại sản phẩm có liên quan theo phương thức phân bổ thích hợp. Các khoản trích theo lương Ngoài lương chính người lao động còn được hưởng các khoản trợ cấp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn: - Bảo hiểm xã hội (BHXH): là sự đảm bảo thay thế hay bù đắp một phần cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất sức lao động do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động….Quỹ BHXH do sự đóng góp của chủ yếu từ người sử dụng lao động, người lao động và một phần sự bảo hộ của Nhà nước theo phát luật, nhằm đảm bảo an toàn đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội. - Bảo hiểm y tế (BHYT):Là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe nhằm đảm bảo chi trả một phần hay toàn bộ chi phí khám chữa bệnh cho người tham gia vào quỹ BHYT khi có ốm đau, bệnh tật bằng nguồn quỹ BHYT do sự đóng góp theo chu kỳ của người sử dụng lao động, người lao động, tổ chức, cá nhân. - Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): mang tính chất tạm thời dành cho người đã đi làm và bị cho thôi việc ngoài ý muốn.
Quỹ BHTN sẽ giúp cho họ tạm thời ổn định cuộc sống, có chi phí học nghề, tìm việc làm, đưa họ trở lại làm việc.TS Trần Thị Hồng Mai 5 SVTH: Phạm Thị Kim Huế Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán - Kinh phí công đoàn (KPCĐ): là số tiền duy trì hoạt động các tổ chức công đoàn đơn vị và các tổ chức cấp trên. Hoạt động của các tổ chức này nhằm chăm lo, bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Các khoản phải thanh toán khác Các khoản phải thanh toán khác cho người lao động tại doanh nghiệp gồm: Quỹ tiền thưởng: được trích từ lợi nhuận còn lại (sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ với Nhà nước) để thưởng cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp từ một năm trở lên. Tiền thưởng có tác động nâng cao năng suất lao động, rút ngắn thời gian làm việc của người lao động.
Tiền thưởng bao gồm thưởng trong thi đua, trong SXKD, thưởng theo năng suất, thưởng theo sáng kiến, thưởng tiết kiệm, thưởng theo kết quả hoạt động kinh doanh… Quỹ phụ cấp: là tiền trả công lao động ngoài tiền lương để bù đắp thêm do có những yếu tố không ổn định hoặc vượt quá điều kiện bình thường nhằm khuyến khích người lao động yên tâm làm việc như: - Phụ cấp khu vực: Nhằm bù đắp cho những người làm việc ở nơi xa xôi, hẻo lánh và khí hậu xấu. - Phụ cấp trách nhiệm: áp dụng đối với những người làm những công việc đòi hỏi trách nhiệm cao hoặc phải đảm nhiệm công tác quản lý. Phụ cấp trách nhiệm được tính và trả cùng lương tháng. - Phụ cấp thu hút: áp dụng với những cán bộ, công nhân viên đến làm việc ở vùng kinh tế mới, cơ sở kinh tế và đảo xa đất liền có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần của người lao động.
- Phụ cấp lưu động: áp dụng đối với những người lao động làm nghề hoặc công việc thường xuyên thay đổi địa diểm làm việc và nơi ở. - Phụ cấp khác: phụ cấp độc hại, phụ cấp làm đêm, làm thêm giờ…. Quỹ phúc lợi: là số tiền doanh nghiệp trả cho người lao động ngoài lương, thưởng, trợ cấp. Có tác dụng kích thích nhân viên trung thành gắn bó với doanh nghiệp, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động.
Thuế thu nhập cá nhân (TNCN): Thuế TNCN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của mỗi cá nhân trong xã hội, trong khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Thuế TNCN là một sắc GVHD: PGS.TS Trần Thị Hồng Mai 6 SVTH: Phạm Thị Kim Huế Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội. Thuế TNCN đánh vào cả cá nhân kinh doanh và cá nhân không kinh doanh. Thuế này thường được coi là loại thuế đặc biệt vì có lưu ý đến hoàn cảnh của các cá nhân có thu nhập phải nộp thuế thông qua việc xác định miễn, giảm thuế hoặc khoản miễn trừ đặc biệt.
Các khoản khác: bồi thường vật chất hay tạm ứng khấu trừ vào lương - Khoản bồi thường vật chất: Trong quá trình sản xuất, người lao động làm hư hại tới tài sản của Công ty, hoặc làm mất mát, thất thoát tài sản thì phải bồi thường theo quy định của Công ty. - Tiền tạm ứng khấu trừ vào lương: Gồm tạm ứng tiền lương vì lý do công việc, mà chưa sử dụng hết hoặc tạm ứng tiền lương tháng sẽ được khấu trừ trực tiếp vào tiền lương. Ngoài ra, còn các khoản như: Tiền điện, nước, thuê nhà do Công ty trả thay người lao động. Nội dung và phương pháp xác định các khoản thanh toán với người lao động trong doanh nghiệp.
Tiền lương: Các hình thức trả lương Hình thức trả lương theo thời gian: Tiền lương trả cho nguời lao động căn cứ vào cấp bậc, lương hợp đồng và số ngày làm việc thực tế để tính lương phải trả. Hình thức trả lương này áp dụng trong một số loại hình doanh nghiệp như doanh nghiệp hoạt động công ích, doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Tiền lương trả theo thời gian có thể thực hiện theo hai cách: tính theo thời gian giản đơn và tính theo thời gian có thưởng. Hình thức trả lương theo thời gian giản đơn bao gồm: - Lương tháng: là tiền lương tính theo cấp bậc tháng đã được quy định sẵn đối với từng bậc lương trong các thang lương, được tính và trả cố định hàng tháng trên cơ sở hợp đồng lao động.Lương tháng khá ổn định và được áp dụng khá phổ biến đối với công nhân viên chức.
Mức lương tháng = Lương cơ bản × Hcb + Phụ cấp GVHD: PGS.TS Trần Thị Hồng Mai 7 SVTH: Phạm Thị Kim Huế Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Lương cơ bản: do nhà nước quy định Hcb: hệ số lương của mỗi nhân viên Phụ cấp: Phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp chức vụ lãnh đạo, phụ cấp khu vực… - Lương ngày: Áp dụng cho những lao động trực tiếp hưởng lương theo thời gian ngắn, cho nhân viên trong thời gian học tập hay làm nhiệm vụ khác. Mức lương tháng Mức lương ngày = NCcđ NCcđ: Số ngày làm việc theo chế độ - Lương giờ: Tính lương trả cho người lao động theo giờ làm việc do làm thêm ca, thêm giờ. Mức lương ngày Mức lương ngày = Giờ công chế độ Ưu điểm, nhược điểm của hình thức trả lương theo thời gian giản đơn - Ưu điểm: Dễ tính, dễ trả lương cho người lao động. - Nhược điểm: Cách trả lương này trả lương theo bình quân, chưa chú ý đến chất lượng công tác của người lao động nên chưa kích thích tinh thần trách nhiệm của họ, không quán triệt theo nguyên tắc phân phối lao động.
Trả lương theo thời gian có thưởng: là hình thức trả lương theo thời gian kết hợp với chế độ tiền thưởng trong sản xuất kinh doanh khi người lao động đạt chỉ tiêu về số lượng hay chất lượng đã quy định.
