CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP. Lý luận cơ bản về Kế toán các khoản thanh toán với người lao động trong Doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản có liên quan về Kế toán các khoản thanh toán với người lao động trong Doanh nghiệp 1. Các khoản phải trả người lao động Tiền lương Theo Công ước về bảo vệ tiền lương (1949) có nêu: Tiền lương là sự trả công hoặc thu nhập mà có thể biểu hiện bằng tiền và được ấn định bằng thỏa thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động, hoặc bằng pháp luật, pháp quy Quốc gia do người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo hợp đồng cho một công việc đã thực hiện hay sẽ phải thực hiện, hoặc những dịch vụ đã làm hoặc sẽ phải làm.
Tại điều 55, chương IV “Tiền lương” của Bộ luật lao động ban hành năm 1994 có ghi: “Tiền lương của người lao động do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc” Nói tóm lại, tiền lương là số tiền thù lao mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí của họ trong quá trình sản xuất kinh doanh Tiền thưởng Tại Điều 103 Bộ luật lao động năm 2012 quy định như sau: “Tiền thưởng là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hằng năm và mức độ hoàn thành công việc của người lao động. Quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và công bố công hai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở.” Phụ cấp Tại điểm b, khoản 1 Điều 3 Thông tư số 23/2015/TT-BLĐTBXH ngày 23/06/2015: “Phụ cấp lương là khoản tiền bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ trong mức lương theo công việc hoặc chức danh của thang lương, bảng lương”. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các khoản trích theo lương Ngoài khoản tiền lương mà người sử dụng lao động thanh toán với người lao động bên cạnh đó các khoản thanh toán với người lao động còn bao gồm các khoản trích theo lương. Các khoản trích theo lương bao gồm: Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT), Kinh phí công đoàn (KPCĐ), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
Cụ thể như sau: - Bảo hiểm xã hội: Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: “BHXH là sự đảm bỏ thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tử tuất, già yếu, mất việc làm trên cơ sở hình thành một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm, có sự bảo hộ của Nhà nươc theo đúng pháp luật. Nhằm bảo đảm sự an toàn, ổn định đời sống cho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo xã hội”. - Bảo hiểm y tế: Theo giáo trình Kế toán tài chính 1, 2 Trường Đại học thương mại: “Bảo hiểm y tế là ngân quỹ được sử dụng để hỗ trợ chi cho việc khám chữa bệnh của người lao động trong Doanh nghiệp”. - Kinh phí công đoàn: Theo Giáo trình Kế toán tài chính 1, 2 Trường Đại học Thương mại: “Kinh phí công đoàn là ngân quỹ để chi cho hoạt động của các tổ chức công đoàn trong đó bao gồm cả tổ chức công đoàn của Doanh nghiệp”.
- Bảo hiểm thất nghiệp: Theo khoản 4 Điều 3 Luật việc làm năm 2013: Bảo hiểm thất nghiệp là chế độ nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, hỗ trợ người lao động học nghề, duy trì việc làm, tìm việc trên cơ sở đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Tạm ứng lương Là khoản tiền mà người lao động đề nghị Doanh nghiệp ứng cho mình khi có nhu cầu mà chưa đến ngày lĩnh lương. Khoản tiền tạm ứng này sẽ được trừ vào lương của người lao động 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các khoản phải thu người lao động Khoản bồi thường Trong qua trình lao động, vì lý do nào đó mà người lao động làm hư hại đến tài sản của công ty hoặc làm mất mát, thất thoát tài sản thì phải bồi thường theo quyết định của công ty.
Khoản hoàn ứng Khoản tiền mà người lao động tạm ứng trước đó nếu sử dụng không hết thì người lao động có trách nhiệm hoàn ứng khoản tiền còn lại đó cho Doanh nghiệp. Thuế TNCN Theo Giáo trình Kế toán thuế của Trường Đại học Thương mại: “Thuế thu nhập cá nhân là sắc thuê trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định (thời gian tính thuế thường là một năm)”.Các quy định liên quan đến kế toán các khoản thanh toán với người lao động 1. Các quy định về các khoản phải trả người lao động Các quy định về tiền lương Về nguyên tắc trả lương - Mức lương của NLĐ không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Chính phủ quy định. Năm 2018, mức lương tối thiểu được quy định tại điều 3 của nghị định 141/2017/NĐ-CP như sau: Bảng 1: Mức lương tối thiểu vùng năm 2018 Mức lương tối thiểu Mức lương tối thiểu Tỷ lệ tăng so Mức lương tăng so Vùng vùng năm 2108 vùng năm 2017 với năm 2017 với năm 2017 I 3.000/ tháng II 3.000/ tháng III 3.000/ tháng IV 2.000/ tháng - Tiền lương trả cho NLĐ phải căn cứ vào năng suất lao động và chất lượng công việc.
- NSDLĐ phải bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với NLĐ làm công việc có giá trị như nhau. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - NSDLĐ phải trả lương trực tiếp, đầy đủ và đúng thời hạn. Trường hợp đặc biệt không thể trả lương đúng thời hạn thì không được chậm quá 1 tháng và NSDLĐ phải trả thêm cho NLĐ một khoản tiền ít nhất bằng lãi suất huy động tiền gửi do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm trả lương. Việc NSDLĐ không trả lương đầy đủ hoặc trả lương không đúng thời hạn là một trong những căn cứ để NLĐ thực hiện quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ.
- NSDLĐ không được dùng hình thức cắt lương thay việc xử lý kỷ luật lao động, trừ trường hợp khấu trừ tiền lương của NLĐ để bồi thường thiệt hại do làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị của NSDLĐ theo quy định. Về hình thức trả lương Căn cứ điều 22 Nghị định số 05/2015/NĐ-CP có quy định về hình thức trả lương như sau: “Hình thức trả lương theo Khoản 1 Điều 94 của Bộ luật Lao động được quy định như sau: 1. Tiền lương theo thời gian được trả cho người lao động căn cứ vào thời gian làm việc thực tế theo tháng, tuần, ngày, giờ, cụ thể: a) Tiền lương tháng được trả cho một tháng làm việc xác định trên cơ sở hợp đồng lao động; b) Tiền lương tuần được trả cho một tuần làm việc xác định trên cơ sở tiền lương tháng nhân với 12 tháng và chia cho 52 tuần; c) Tiền lương ngày được trả cho một ngày làm việc xác định trên cơ sở tiền lương tháng chia cho số ngày làm việc bình thường trong tháng theo quy định của pháp luật mà doanh nghiệp lựa chọn; d) Tiền lương giờ được trả cho một giờ làm việc xác định trên cơ sở tiền lương ngày chia cho số giờ làm việc bình thường trong ngày theo quy định tại Điều 104 của Bộ luật Lao động. Tiền lương theo sản phẩm được trả căn cứ vào mức độ hoàn thành số lượng, chất lượng sản phẩm theo định mức lao động và đơn giá sản phẩm được giao.
Tiền lương khoán được trả căn cứ vào khối lượng, chất lượng công việc và thời gian phải hoàn thành.” 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các quy định về tiền thưởng Căn cứ vào điều 103 Bộ luật lao động năm 2012 có quy định về tiền thưởng như sau: “1. Tiền thưởng là khoản tiền mà người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hằng năm và mức độ hoàn thành công việc của người lao động. Quy chế thưởng do người sử dụng lao động quyết định và công bố công khai tại nơi làm việc sau khi tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện tập thể lao động tại cơ sở.” Theo quy định tại Điều 103 Bộ luật lao động năm 2012, việc thưởng cho người lao động hay không là quyền của người sử dụng lao động. Căn cứ chung để xác định tiền thưởng cho người lao động là kết quả sản xuất kinh doanh hàng năm của người sử dụng lao động và mức độ hoàn thành công việc của người lao động.
Những vấn đề cụ thể như nguyên tắc, các trường hợp, tiêu chuẩn, thời gian, mức, cách thức, nguồn kinh phí thực hiện…thưởng sẽ được quy định trong quy chế của doanh nghiệp. Cũng có những trường hợp, tiền thưởng của người lao động sẽ được thỏa thuận ghi trong thỏa ước lao động tập thể hoặc hợp đồng lao động của hai bên. Các quy định về tiền phụ cấp Mỗi Doanh nghiệp khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm kinh doanh mà có các khoản phụ cấp cho người lao động khác nhau. Ví dụ như khoản phụ cấp ăn trưa hiện nay pháp luật quy định như sau: Theo điều 22, thông tư số 26/2016/TT-BLĐTBXH có quy định: “Công ty thực hiện mức tiền chi bữa ăn giữa ca cho người lao động tối đa không vượt quá 730.000 đồng/người/tháng.
Việc thực hiện chế độ ăn giữa ca theo hướng dẫn tại Thông tư số 22/2008/TT-BLĐTBXH ngày 15 tháng 10 năm 2008 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội hướng dẫn thực hiện chế độ ăn giữa ca trong công ty nhà nước.” Ngoài ra còn một số khoản phụ cấp như: Phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp xăng xe, phụ cấp tiền điện thoại… Quy định về các khoản trích theo lương Mức đóng các khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp mới nhất được thực hiện theo Quyết định số 595/QĐ-BHXH ngày 14/4/2017 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.