CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. SỰ CẦN THIẾT TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm Bán hàng (hay còn gọi là tiêu thụ sản phẩm) là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại. Thông qua bán hàng vốn của doanh nghiệp thương mại được chuyển từ hình thái hiện vật là hàng hóa sang hình thái giá trị là tiền tệ.
Doanh nghiệp thu hồi được vốn bỏ ra, bù đắp được chi phí và có nguồn tích luỹ để mở rộng kinh doanh. Vai trò của bán hàng Bán hàng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp nói riêng cũng như sự phát triển của nền kinh tế xã hội nói chung * Đối với doanh nghiệp: Bán hàng là điều kiện tiên quyết đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Thông qua bán hàng doanh nghiệp sẽ thu được doanh thu từ đó vốn được thu hồi nhanh đồng thời tạo ra lợi nhuận. Lúc này doanh nghiệp có điều kiện phân phối lợi ích vật chất giữa doanh nghiệp với nhà nước, giữa doanh nghiệp với người lao động và giữa doanh nghiệp với chủ doanh nghiệp.
Hay nói cách khác là sự phối hợp hài hoà 3 lợi ích: - Lợi ích của nhà nước thông qua thuế phí và lệ phí - Lợi ích của doanh nghiệp thông qua lợi nhuận - Lợi ích của người lao động thông qua lương và ưu đãi * Đối với nền kinh tế: Bán hàng là điều kiện tiên quyết và cần thiết để kết hợp lưu thông hàng hoá và lưu thông tiền tệ, thông qua bán hàng mà chu chuyển tiền mặt được thực hiện. Từ đó củng cố và ổn định giá trị đồng tiền, góp phần ổn định, nâng cao đời sống của người lao động và của toàn xã hội SV : Hoàng Mai Lan 3 :CQ48/21.16 Lớp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp GVHD : PGS.TS Ngô Thị Thu Hồng 1. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Để đáp ứng yêu cầu quản lý quá trình bán hàng, xác định kết quả bán hàng, kế toán có nhiệm vụ chủ yếu sau: - Ghi chép, phản ánh kịp thời đầy đủ, chính xác tình hình bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ cả về giá trị và số lượng hàng bán trên tổng số và trên từng mặt hàng, từng địa điểm bán hàng, từng phương thức bán hàng. - Tính toán và phản ánh chính xác tổng giá thanh toán của hàng bán ra bao gồm cả doanh thu bán hàng, thuế GTGT đầu ra của từng nhóm mặt hàng, từng hoá đơn,.
- Xác định chính xác giá mua thực tế của lượng hàng đã tiêu thụ, đồng thời phân bổ phí thu mua cho hàng tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng. - Kiểm tra, đôn đốc tình hình thu hồi và quản lý tiền hàng, quản lý khách nợ, theo dõi chi tiết cho từng khách hàng, số tiền khách nợ,. - Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng thực tế phát sinh và kết chuyển (hay phân bổ) chi phí bán hàng cho hàng tiêu thụ, làm căn cứ xác định kết quả kinh doanh. - Cung cấp thông tin cần thiết về tình hình bán hàng, phục vụ cho việc chỉ đạo, điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
- Tham mưu cho lãnh đạo về các giải pháp để thúc đẩy quá trình bán hàng. Nguyên tắc kế toán - Giá trị hàng hoá theo nguyên tắc được ghi nhận theo giá gốc (trị giá thực tế) trường hợp giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc thì giá trị hang hoá phải phản ánh theo giá trị thuần có thể thực hiện được. Ý nghĩa của kế toán bán hàng - Quá trình bán hàng là hoạt động kinh tế bao gồm hai mặt: Doanh nghiệp đem bán sản phẩm, hàng hoá và cung cấp dịch vụ đồng thời đã thu được tiền hoặc có quyền thu tiền của người mua. Quá trình bán hàng thực chất là quá trình trao đổi quyền sở hữu giữa người bán và người mua trên thị trường hoạt động.
- Thị trường hoạt động phải thoả mãn đồng thời 3 điều kiện sau: SV : Hoàng Mai Lan 4 :CQ48/21.16 Lớp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp GVHD : PGS.TS Ngô Thị Thu Hồng + Các sản phẩm được bán trên thị trường có tính tương đồng. + Người mua và người bán có thể tìm thấy nhau vào bất kỳ lúc nào. + Giá cả được công khai. - Hàng hoá cung cấp nhằm thoả mãn nhu cầu của các tổ chức kinh tế khác, các cá nhân bên ngoài công ty, tổng công ty hoặc tập đoàn sản xuất gọi là bán cho bên ngoài.
Trong trường hợp hàng hoá cung cấp giữa các đơn vị trong cùng một công ty, tập đoàn. được gọi là hàng nội bộ. - Khi tiến hành giao dịch giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý. Các phương thức bán hàng 1.
Bán buôn hàng hoá: Là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất,. để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến bán ra. - Đặc điểm: + Số lượng lớn hoặc hàng được bán theo lô hàng. + Hàng hoá vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng + Giá bán biến động tuỳ thuộc vào khối lượng hàng bán và phương thức thanh toán.
Phương thức bán buôn qua kho: là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó hàng bán phải xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng, Doanh nghiệp xuất kho hàng hoá giao trực tiếp cho đại diện bên mua sau khi đại diện bên mua ký nhận đủ hàng thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng hoá được xác định là tiêu thụ. - Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng doanh nghiệp xuất kho hàng hoá dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó mà bên mua quyết định trong hợp đồng, hàng hoá chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu doanh nghiệp chỉ khi nào được SV : Hoàng Mai Lan 5 :CQ48/21.16 Lớp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp GVHD : PGS.TS Ngô Thị Thu Hồng bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là tiêu thụ. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp chịu hoặc bên mua chịu là do sự thoả thuận từ trước giữa hai bên.
Phương thức bán buôn vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua không đưa về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (gọi là hình thức bán giao tay 3): Doanh nghiệp sau khi mua hàng giao trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho của người bán sau khi giao nhận đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng hoá đựoc xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng Doanh nghiệp sau khi mua hàng nhận hàng mua dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài. Vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận, hàng hoá chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hoá chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ. Bán lẻ hàng hóa : Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
- Đặc điểm: + Hàng hoá đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng + Giá trị và thời gian sử dụng của hàng hoá đã được thực hiện + Bán đơn chiếc hoặc số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định - Bán lẻ thu tiền tập trung: Nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua tách rời nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hoá đơn hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao - Bán lẻ giao hàng trực tiếp: Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách hoặc giao cho khách. SV : Hoàng Mai Lan 6 :CQ48/21.16 Lớp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp GVHD : PGS.TS Ngô Thị Thu Hồng - Bán lẻ tự phục vụ (tự chọn) Khách hàng tự chọn lấy hàng mang đến bàn tính tiền và thanh toán tiền hàng, nhân viên thu tiền, kiểm hàng và tính tiền lập hoá đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng - Bán trả góp: Người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần ngoài số tiền thu theo giá bán thông thường doanh nghiệp còn thu thêm ở người mua một khoản lãi do trả chậm. - Bán hàng tự động: Các doanh nghiệp sử dụng các máy tự động chuyên dùng cho một hoặc một vài loại hàng hoá nào đó đặt ở các nơi công cộng.
Khách hàng sau khi bỏ tiền vào máy, máy sẽ tự động đẩy hàng ra cho người mua. Bán đại lý ký gửi: Doanh nghiệp thương mại giao hàng cho đại lý ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Bên nhận đại lý, ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và được hưởng hoa hồng đại lý bán. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý, ký gửi vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại cho đến khi doanh nghiệp thương mại được cơ sở đại lý, ký gửi thanh toán tiền hay chấp nhận thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán, doanh nghiệp mới mất quyền sở hữu về số hàng này.
Bán hàng trả góp , trả chậm: Là phương thức bán hàng mà DNTM dành cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng trong nhiều kỳ. DNTM được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp. Tuy nhiên khoản lãi trả góp chưa được ghi nhận toàn bộ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau giao dịch bán.