CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHƯNG VÈ KÉ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KÉT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Đ ặc điếm , vai trò, ý nghĩa và nhiệm vụ của hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. K h ái niệm , đặc điếm h oạt động bán hàn g và x á c định k ết quả h o ạ t động kinh doanh * Bán hàng là khâu cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, là chuyên quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán và chấp nhận thanh toán. [4] Quá trinh bán hàng của các doanh nghiệp thương mại là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ vốn hàng hóa sang vốn bằng tiền.
Do đó, quá trình bán hàng có những đặc điểm cơ bản sau: - Doanh nghiệp đem bán sản phẩm, hàng hoá cung cấp dịch vụ đồng thời đã thu được tiền hoặc có quyền thu tiền của người mua. - Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. * K ết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định, được xác định là phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tống chi phí của các hoạt động kinh tế đã thực hiện. Nếu doanh thu lớn hơn chi phí thì kết quả kinh doanh là lãi, doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kểt quả kinh doanh là lỗ.
Vai trò, nhiệm vụ của h oạt động bán hàng và x á c định kết quả kinh doanh Bán hàng là một mắt xích quan trọng trong quá trình vận động của sản phẩm thông qua bán hàng mới thúc đẩy được sản xuất phát triển góp phần nâng cao năng suất lao động, cung cấp ngày càng nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, góp phần cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng. Ngoài ra, nó quyết định đên việc thành công hay thât bại của doanh nghiệp bởi doanh nghiệp có bán được N guyễn Thúy Linh L ớp: 16.02 A Luận văn thạc s ĩ 6 H ọc viện N gân hàng hàng thì mới có thu nhập đế bù đắp các chi phí bở ra. Hoạt động bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò quan trọng đối với doanh nghiệp. Việc xác định chính xác kế toán bán hàng và kết quả hoạt động kinh doanh là cơ sở giúp các nhà quản trị doanh nghiệp đưa ra các phương án chiến lược kinh doanh đúng đắn.
Ke toán bán hàng cần thực hiện các nhiệm vụ sau: - Ghi chép, phản ánh đầy đủ kịp thời khối lượng hàng hóa bán ra, tính toán đúng đắn trị giá vốn của hàng bán ra và các chi phí nhằm xác định chính xác kết quả kinh doanh của doanh nghiệp - Kiêm tra, đôn đốc tình hình thu hồi và quán lý tiền hàng, quản lý khách nợ, thời hạn và tình hình trả nợ. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kì phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả hoạt động kinh doanh. Phương thức bán buôn hàng hóa Bán buôn hàng hóa được hiểu là hình thức bán hàng cho người mua với số lượng lớn, thường là bán cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyến bán hoặc bán cho các nhà sản xuất. Trong bán buôn thường bao gồm 2 phương thức: Bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng.
Phương thức bản buôn qua kho Bán buôn qua kho là phương thức bán mà trong đó hàng hóa phải được xuất từ kho của doanh nghiệp. Bán buôn qua kho bao gồm hình thức giao hàng trực tiếp hoặc bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa và giao trực tiếp cho đại diện bên mua - Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức chuyên hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào họp đồng hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng N guyên Thúy Linh L ớp: 16.02A Luận văn thạc s ĩ 7 H ọc viện N gân hàng hóa giao cho bên mua tại địa điếm đã quy định trong hợp đồng. Phương thức hán buôn hàng hỏa vận chuyên thăng Bán buôn vận chuyến thắng là hình thức bán mà doanh nghiệp thương mại sau khi tién hành mua hàng không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng đến cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện dưới hai hình thức: Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp và theo hình thức chuyển hàng.
- Bán buôn hàng hóa vận chuyển thăng theo hình thức giao hàng trực tỉêp (còn gọi là hình thức giao tay ba): là hình thức bán mà người mua cử người đại diện đến nhận hàng do doanh nghiệp bán chỉ định theo hóa đơn của người bán đã nhận. - Bán buôn hàng hóa vận chuyên thăng theo hình thức chuyến hàng: là hình thức bán hàng mà bên bán tự vận chuyển hàng từ các điểm nhận hàng đến địa điểm của bên mua theo họp đồng bằng phương tiện vận chuyển tự có hoặc thuê ngoài. Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, không thông qua các trung gian. Có 3 phương thức bán hàng là: Bán hàng thu tiền tập trung, bán hàng không thu tiền tập trung và bán hàng tự động.
Phương thức bản hàng thu tiền tập trung: Theo phương thức này, quá trình bán hàng được tách thành hai giai đoạn: Giai đoạn thu tiền và giai đoạn giao hàng Trình tự được tiến hành như sau: Khách hàng xem xong hàng hóa và đồng ý mua, người bán viết “ hóa đơn bán lẻ ” giao cho khách hàng đưa đến chồ thu tiền thì đóng dấu “ đã thu tiền ” , khách hàng mang hóa đơn đó đến nhận hàng. Cuối ngày, người thu tiền tổng hợp số tiền đã thu đế.xác định doanh số bán. Định kỳ kiếm kê hàng hóa tại quầy, tính toán lượng hàng đã bán ra đế xác định tình hình bán hàng thừa thiếu tại quầy. Phương thức bán hàng thu tiền trực tiếp Theo phương thức này, việc thu tiền và giao hàng cho bên mua không tách N guyễn Thúy Linh L ớp: 16.02A Luận văn thạc s ĩ 8 H ọc viện N gân hàng rời nhau.
Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Het ngày hoặc ca bán, nhân viên bán hàng có nhiệm vụ nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng sau khi đã kiếm kê hàng tồn trên quầy c.thức hàng đối hàng: Theo phưcmg thức này, các doanh nghiệp sẽ trao đối hàng hóa tưong đương nhau về cả mặt giá trị, số lượng và chất lương của từng loại hàng được chọn đê mang trao đổi. Khi đó, ở doanh nghiệp vừa phát sinh nghiệp vụ bán hàng vừa phát sinh nghiệp vụ mua hàng. Phương thức bủn hàng trả góp Bán hàng theo trả chậm, trả góp là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần, người mua thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua.
số tiền còn lại, người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và phải chịu mặt tỷ lệ lãi suất nhất định. Xét về bản chất, hàng bán tra chậm, trả góp vẫn được quyền sở hữu của đơn vị bán, nhưng quyền kiêm soát tài sản và lợi ích kinh tế sẽ thu được tài sản đã được chuyến giao cho người mua. Vì vậy, doanh nghiệp thu nhận doanh thu bán hàng theo giá bán ừả ngay và ghi nhận vào doanh thu hoạt động tài chính phần lãi trả chậm tính hên khoản phải trả nhưng hả chậm, phù họp với thời điểm ghi nhận doanh thu được xác nhận. Phươììg thức bản hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp giao cho các đơn vị hoặc cá nhân bán hộ, số hàng giao vần thuộc sở hữu cua doanh nghiệp.
Doanh nghiệp sẽ phải trả hoa hồng cho bên nhận đại lý, được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá bán chưa có thuế GTGT (đối với hàng hóa chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ) hoặc thanh toán bao gồm cả GTGT (đối với hàng hóa chịu thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp hoặc không thuộc đối tượng chịu thuế GTGT). Các p h ư ơ n g th ứ c thanh toán Hiện nay các doanh nghiệp thường áp dụng hai phương pháp thanh toán sau: Thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt: Đây là Phương thức bán hàng thu tiền ngay, tức là khi giao hàng, người mua sẽ thanh toán ngay hoặc nếu có sự đồng ý của người bán thì người mua sẽ thanh toán sau. Phương thức này thường áp dụng với N guyễn Thúy Linh L ớp: 16.0 2A Luận văn thạc •______ sĩ •___ 9 H ọc viện N gân hàng các đơn hàng có giá trị nhỏ. Thanh toán không dùng tiền m ặt:V ới phương thức này, hai bên sẽ chủ yếu thực hiện giao dịch thông qua ngân hàng.
Các hình thức thanh toán chủ yếu là: thanh toán băng séc, ủy nhiệm chi, thanh toán bù trừ.Phương thức này thường áp dụng đối với các đơn hàng có giá trị lớn. Ke toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp th ư on g mại 1. K ê toán doanh thu trong doanh nghiệp thư ơng m ại Theo chuẩn mực kế toán số 14: "Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu đư ợc trong kì hạch toán, ph át sinh từ hoạt động sản xuất kỉnh doanh thông thường của doanh nghiệp góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, bao gồm: doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu từ tiền lãi, tiền bản quyền, cô tức và lợi nhuận được c h ia ." [5] Như vậy, doanh thu không bao gồm các khoản thu hộ bên thứ ba, ví dụ: các loại thuế gián thu phải nộp, số tiền người bán hàng đại lý thu hộ bên chủ hàng do bán hàng đại lý. Bởi vì các khoản thu hộ bên thứ ba không phải là nguồn lợi ích kinh tế, không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp sẽ không được coi là doanh thu.
Tuy nhiên, các khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu làm tăng vốn chủ sở hữu nhưng không là doanh thu vì không phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp.