CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TẠI DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Bán hàng và ý nghĩa của hoạt động bán hàng với doanh nghiệp thương mại Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, hàng hoá càng ngày càng đa dạng và phong phú, với nhiều mẫu mã hiện đại phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng. Với sự phát triển đó đòi hỏi mọi doanh nghiệp phải đặt ra và thực hiện tốt chiến lược kinh doanh của công ty mình để được thị trường chấp nhận và thu được lợi nhuận tối đa có thể. Muốn vậy, doanh nghiệp phải thực hiện đồng thời các biện pháp về tổ chức, kỹ thuật và quản lý kinh tế mà trong đó kế toán như một công cụ quản lý hữu hiệu nhất.
Đối với doanh nghiệp thương mại thì hoạt động bán hàng là hoạt động chủ đạo, quan trọng nhất.Thông qua bán hàng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện: vốn của doanh nghiệp thương mại được chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị, doanh nghiệp thu hồi vốn bỏ ra bù đắp được chi phí và có nguồn tích lũy để mở rộng qui mô kinh doanh. Những khái niệm cơ bản: Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào của con người và đem ra trao đổi, đem bán. Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Với doanh nghiệp thương mại, hàng bán là các loại vật tư, hàng hóa có hình thái vật chất hay không có hình thái vật chất mà mua vào với mục đích để bán ra thu lợi nhuận.
Kết quả bán hàng là phần chênh lệch giữa doanh thu thuần của hoạt động bán hàng và chi phí của hoạt động đó như giá vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp. Sinh viên: Phùng Thị Mai Anh GVHD: TS Thái Bá Công Lớp: CQ47/21.08 4 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Bán hàng và xác định kết quả bán hàng có vai trò vô cùng quan trọng không chỉ với doanh nghiệp mà còn đối vối toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đối với bản thân doanh nghiệp có bán hàng thì mới có thu nhập để bù đắp chi phí và tạo ra lợi nhuận, từ đó có điều kiện mở rộng qui mô kinh doanh, nâng cao đời sống cho người lao động. Việc xác định chính xác kết quả bán hàng là cơ sở xác định hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp giúp các nhà quản trị có cái nhìn tổng quát về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Từ đó đưa ra các quyết định đúng đắn, phù hợp. Bên cạnh đó, việc xác định kết quả bán hàng còn nhằm thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, phí và lệ phí cho nhà nước, đảm bảo hài hòa giũa các lợi ích kinh tế: nhà nước, tập thể và người lao động. Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng 1.1 Các phương thức bán hàng và thanh toán 1.1 Các phương thức bán hàng Hoạt động bán hàng được chia thành hai hoạt động: Bán hàng trong nước và bán hàng ra nước ngoài. * Bán hàng trong nước: hoạt động bán hàng trong nước thực hiện dưới 2 hình thức bán buôn và bán lẻ.
Bán buôn: Là sự vận động ban đầu của sản phẩm, hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng, trong khâu này hàng hóa mới chỉ thực hiện được một phần giá trị, chưa thực hiện được giá trị sử dụng. Bán buôn thường áp dụng đối với trường hợp bán hàng với khối lượng lớn và được thực hiện bởi hai hình thức: Hình thức bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng. Bán buôn qua kho: Theo hình thức này sản phẩm, hàng hóa được xuất bán cho khách hàng từ kho dự trữ của doanh nghiệp theo hai cách: Xuất bán trực tiếp và xuất gửi đi bán. Hình thức xuất bán trực tiếp: Doanh nghiệp xuất hàng giao trực tiếp cho khách hàng tại kho hoặc nơi bảo quản sản phẩm của doanh nghiệp.
Sản phẩm được Sinh viên: Phùng Thị Mai Anh GVHD: TS Thái Bá Công Lớp: CQ47/21.08 5 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp coi là bán và hình thành doanh thu bán hàng khi khách hàng nhận đủ hàng và ký xác nhận trên Hóa đơn bán hàng hoặc Hóa đơn GTGT. Hình thức chuyển hàng: Định kỳ căn cứ vào hợp đồng kinh tế và kế hoạch giao hàng, doanh nghiệp xuất hàng gửi đi cho khách hàng và giao tại địa điểm đã ký trong hợp đồng. Sản phẩm gửi đi vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán, chỉ khi khách hàng thông báo nhận được hàng và chấp nhận thanh toán hoặc thanh toán tiền hàng ngay thì khi đó mới chuyển quyền sở hữu và được xác định là bán hàng và được ghi nhận doanh thu bán hàng. Bán buôn vận chuyển thẳng: Là hình thức bán hàng mà bên bán mua hàng của nhà cung cấp để bán cho khách hàng, hàng hóa không qua kho của bên bán.
Sau khi giao hàng, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng. Bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán tiền hàng thì hàng hóa đó được chấp nhận là tiêu thụ. Bán lẻ: Bán lẻ là khâu vận động cuối cùng của hàng hóa từ lĩnh vực sản xuất đến lĩnh vực tiêu dùng. Tại khâu này, sản phẩm,hàng hóa kết thúc lưu thông, thực hiện được toàn bộ giá trị và giá trị sử dụng.
Bán lẻ thường bán với khối lượng ít, giá bán ổn định. Bán lẻ thường áp dụng các phương pháp sau: Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp: Nhân viên bán hàng trực tiếp bán hàng cho khách và thu tiền. Hình thức bán hàng thu tiền tập trung: Khách hàng nhận giấy thu tiền, hoá đơn hoặc tích kê của nhân viên bán hàng rồi đến nhận bàng ở quầy hàng hoặc kho. Nhân viên bán hàng căn cứ vào hoá đơn, tích kê để kiểm kê số hàng bán ra trong ngày.
Hình thức bán hàng tự phục vụ: Khách hàng tự chọn hàng hóa và trả tiền cho nhân viên gán hàng. Hết ngày nhân viên bán hàng nộp tiền vào quỹ. Hình thức bán hàng trả góp: Người mua trả tiền mua hàng thành nhiều lần. Doanh nghiệp thương mại ngoài số tiền thu theo hoá đơn giá bán hàng hoá còn thu thêm khoản tiền lãi trả chậm của khách.
Sinh viên: Phùng Thị Mai Anh GVHD: TS Thái Bá Công Lớp: CQ47/21.08 6 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp Hình thức bán hàng theo phương thức đại lý: Doanh nghiệp bán ký hợp đồng với cơ sở đại lý, giao hàng cho các cơ sở này bán và dành hoa hồng bán cho họ. Ngoài ra còn có các hình thức bán hàng khác: Bán qua mạng, truyền hình… * Bán hàng ra nước ngoài (xuất khẩu hàng hóa): theo hai phương thức: Xuất khẩu trực tiếp: Đơn vị tham gia đàm phán có thể trực tiếp đàm phán, kí kết hợp đồng với nước ngoài; trực tiếp giao hàng, nhận tiền hàng. Xuất khẩu ủy thác: Đơn vị tham gia xuất khẩu không trực tiếp đàm phán ký kết hợp đồng xuất khẩu với nước ngoài mà thực hiện hoạt động xuất khẩu hàng hóa của mình thông qua một đơn vị xuất nhập khẩu khác. Các phương thức thanh toán Thanh toán bằng tiền mặt Đây là hình thức dùng tiền mặt để chi trả trực tiếp cho các khoản phải thanh toán giữa các đối tượng có quan hệ kinh tế tài chính với nhau.
Thanh toán không dùng tiền mặt Đây là hình thức thanh toán giữa các đối tượng bằng cách trích chuyển tài khoản qua hệ thống tín dụng hoặc bằng cách bù trừ công nợ mà không dùng đến tiền mặt, đòi hỏi doanh nghiệp phải mở tài khoản tại ngân hàng hoặc kho bạc Nhà nước. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm: - Thanh toán bằng séc - Thanh toán bằng uỷ nhiệm chi - Thanh toán bằng uỷ nhiệm thu - Thanh toán bằng thư tín dụng - Thanh toán bằng điện chuyển tiền - Thanh toán bằng thẻ thanh toán… Sinh viên: Phùng Thị Mai Anh GVHD: TS Thái Bá Công Lớp: CQ47/21.08 7 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp 1. Doanh thu bán hàng và kết quả bán hàng 1. Doanh thu bán hàng và các khoản giảm trừ doanh thu * Doanh thu bán hàng Khái niệm: Doanh thu bán hàng là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ từ hoạt động bán hàng hoá góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.
Doanh thu bán hàng hoá được ghi nhận khi thoả mãn các điều kiện sau: Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích kinh tế gắn liền với quyền sở hữu hàng hoá cho người mua. Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hoá như người sở hữu hàng hoá hoặc quyền kiểm soát hàng hoá. Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Doanh nghiệp đã thu hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ các giao dịch bán hàng.
Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Nguyên tắc ghi nhận doanh thu: Doanh thu bán hàng được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu được tiền hoặc sẽ thu được tiền từ các giao dịch bán hàng hoá bao gồm cả phụ phí và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Đối với hàng hoá chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ doanh thu là giá chưa có thuế. Đối với hàng hoá không chịu thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ doanh thu là tổng giá thanh toán Doanh thu bán hàng trả chậm trả góp là giá bán trả một lần.
Doanh thu của số hàng hoá tiêu dùng nội bộ là giá thực tế (giá vốn thực tế xuất kho hoặc giá thành thực tế) của số hàng hoá. Sinh viên: Phùng Thị Mai Anh GVHD: TS Thái Bá Công Lớp: CQ47/21.08 8 Học viện tài chính Luận văn tốt nghiệp * Các khoản giảm trừ doanh thu Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp giảm trừ cho người mua trên giá bán niêm yết do người mua mua hàng với số lượng lớn. Giảm giá hàng bán: Là khoản doanh nghiệp giảm trừ cho người mua trên giá bán do doanh nghiệp giao bán không đúng thoả thuận trong hợp đồng như sai quy cách, kém phẩm chất, không đúng thời hạn. Các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán chỉ được tính là các khoản giảm trừ doanh thu nếu phát sinh sau khi phát hành hoá đơn.