CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN NHÓM HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm cơ bản và lý thuyết về nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hay quyền kiểm soát về hàng hóa từ người bán sang người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua (Theo giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ). Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” bán hàng là bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào.
Các khái niệm liên quan đến doanh thu bán hàng Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”: + Doanh thu: là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. + Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. + Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.
+ Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. Khái niệm giá vốn hàng bán Theo chuẩn mực kế toán số 02 “Hàng tồn kho”: Giá gốc hàng tồn kho bao gồm chi phí mua, chi phí chế biến và các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm và trạng thái hiện tại. GVHD:Nguyễn Thị Thanh Phương 5 SVTH: Hoàng Thị Cẩm Tú Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán 1. Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng Các phương thức bán hàng * Bán buôn Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các doanh nghiệp thương mại, các doanh nghiệp sản xuất … để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra.
Trong bán buôn hàng hóa, thường bao gồm hai phương thức sau đây: - Bán buôn hàng hóa qua kho: Bán buôn hàng hóa qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng bán phải được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong phương thức này có hai hình thức: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Theo phướng thức này, khách hàng cử cán bộ nghiệp vụ mang giấy ủy nhiệm đến kho của doanh nghiệp để trực tiếp nhận hàng. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chứng từ nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết, hoặc theo đơn đặt hàng của người mua, xuất kho gửi hàng cho người mua.
Chi phí vận chuyển hàng gửi có thể do bên bán hoặc bên mua chịu tùy theo hợp đồng kinh tế đã ký kết. Hàng gửi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, khi nào bên mua nhận được hàng, ký xác nhận vào chứng từ, thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán khi đó quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa mới được chuyển giao sang cho người mua. - Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua về từ nhà cung cấp không qua kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng. Phương thức này có thể thực hiện theo các hình thức sau: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (Hình thức giao tay ba): Sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp, doanh nghiệp thương mại sẽ bán buôn trực tiếp hàng hóa đó cho khách hàng của doanh nghiệp tại địa điểm do hai bên thỏa thuận.
GVHD:Nguyễn Thị Thanh Phương 6 SVTH: Hoàng Thị Cẩm Tú Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Sau khi mua hàng, doanh nghiệp thương mại vận chuyển thẳng hàng mua đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận được tiền hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ. * Bán lẻ hàng hóa Bán lẻ được hiểu là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, các đơn vị kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
Đặc điểm là hàng hoá đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hoá đã được thưc hiện. Bán lẻ có thể thực hiện dưới các hình thức sau: - Bán lẻ thu tiền tập trung: Theo hình thức này, quá trình bán hàng được tách thành hai giai đoạn: Giai đoạn thu tiền và giai đoạn giao hàng. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, việc thu tiền và giao hàng cho bên mua không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng.
Hết ngày hoặc ca bán, nhân viên bán hàng có nhiệm vụ nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng sau khi đã kiểm kê hàng tồn trên quầy. Ngoài ra, căn cứ vào cách thức tổ chức bán lẻ, phương thức bán lẻ bao gồm các hình thức: Bán lẻ mang tính cố định, bán hàng lưu động, bán hàng online, bán hàng thông qua quảng cáo tuyên truyền, bán hàng đa cấp… * Bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó, doanh nghiệp thương mại (bên giao đại lý) giao hàng cho một doanh nghiệp thương mại khác (bên nhận bán đại lý) để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. * Bán hàng trả góp, trả chậm Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại dành cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng trong nhiều kỳ. Doanh nghiệp thương mại được hưởng thjtjêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp.
Khi doanh nghiệp thương mại giao hàng cho người mua, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Tuy nhiên, khoản lãi trả góp chưa được ghi nhận GVHD:Nguyễn Thị Thanh Phương 7 SVTH: Hoàng Thị Cẩm Tú Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán toàn bộ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau giao dịch bán. Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và nhận được chấp nhận thanh toán bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau tuỳ vào sự thoả thuận giữa 2 bên mà lựa chọn các phương thức thanh toán cho phù hợp. Có 3 phương thức thanh toán: - Phương thức thanh toán ngay - Phương thức thanh toán trả chậm - Phương thức thanh toán trả trước * Phương thức thanh toán ngay Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa bị chuyển giao.
Theo phương thức này sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. * Phương thức thanh toán trả chậm Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và được ghi chép theo từng lần thanh toán. Theo hình thức này sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian.
* Phương thức thanh toán trả trước Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao trước thời điểm giao nhận hàng hóa. Mục đích của việc thanh toán trước là để chắc chắn việc thực hiện hợp đồng mua hàng hóa của khách hàng. Như vậy, theo phương thức thanh toán này thì sự vận động của hàng hóa và sự vận động của tiền cũng có khoảng cảnh về không gian và thời gian. GVHD:Nguyễn Thị Thanh Phương 8 SVTH: Hoàng Thị Cẩm Tú Luan van Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán 1.
Yêu cầu quản lý và nhiệm vụ kế toán nghiệp vụ bán hàng 1. Yêu cầu quản lý nghiệp vụ bán hàng - Xác định đúng phạm vị hàng bán Theo quy định hiện hành, được coi là hàng bán khi thỏa mãn các điều kiện sau: + Hàng hóa phải thông qua quá trình mua, bán và thanh toán theo một phương thức thanh toán nhất định. + Hàng hóa phải được chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát từ doanh nghiệp thương mại (bên bán) sang người mua và doanh nghiệp thương mại đã thu được tiền hoặc một loại hàng hóa khác hoặc được người mua chấp nhận nợ. + Hàng hóa bán ra phải thuộc diện kinh doanh của doanh nghiệp, doanh nghiệp mua vào hoặc gia công chế biến rồi bán ra.
Ngoài ra một số trường hợp cũng được coi là hàng bán như: + Hàng hóa xuất bán cho các đơn vị nội bộ doanh nghiệp có tổ chức kế toán riêng. + Hàng hóa dùng để trao đổi lấy hàng hóa khác không tương tự về bản chất và giá trị. + Doanh nghiệp xuất hàng hóa của mình để tiêu dùng nội bộ. + Hàng hóa xuất để biếu tặng, trả lương thưởng cho cán bộ công nhân viên, chia lãi cho các bên góp vốn hoặc đối tác liên doanh.
- Quản lý doanh thu bán hàng Quản lý về doanh thu bán hàng hóa là cơ sở quan trọng để xác định nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với nhà nước, đồng thời là cơ sở để xác định chính xác kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thương mại. Quản lý doanh thu bán hàng bao gồm: + Quản lý doanh thu thực tế: Doanh thu thực tế là doanh thu được tính theo giá bán ghi trên hóa đơn hoặc trên hợp đồng bán hàng.