CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÊ KẾ TOÁN BÁN HÀNG 1.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán bán hàng 1.1 Một số khái niệm cơ bản - Theo giáo trình “Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ” – Trường Đại học Thương mại: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hay quyền kiểm soát về hàng hóa từ người bán sang người mua để được nhận quyền sở hữu về tiền tệ hay quyền được đòi tiền ở người mua. -Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa và cung cấp dịch vụ cho khách hàng, bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). -Theo giáo trình “Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ” – Trường Đại học Thương mại: Các khoản giảm trừ doanh thu là các khoản phát sinh trong quá trình bán hàng, theo quy định cuối kỳ được trừ khỏi doanh thu thực tế.
Cụ thể, theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”, các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. + Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng hóa đã xác định là tiêu thụ nhưng bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. + Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. -Giá vốn hàng bán trong DNTM là trị giá vốn của hàng hóa đã tiêu thụ trong kỳ và được tính trên cơ sở giá mua hàng hóa xác định theo phương pháp tính giá trị hàng tồn kho mà doanh nghiệp lựa chọn cộng thêm chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa bán ra.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Đặc điểm, yêu cầu quản lý, nhiệm vụ của kế toán bán hàng 1.1 Đặc điểm kế toán bán hàng Doanh nghiệp thương mại bán hàng tùy theo đối tượng bán mặt hàng kinh doanh mà chọn phương thức bán hàng cho phù hợp. Các phương thức bán hàng -Phương thức bán buôn hàng hóa:Là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất…để thực hiện bán hàng hoặc gia công chế biến rồi bán. Trong bán buôn hàng hóa bao gồm hai phương thức: + Bán buôn qua kho: Là phương thức bán buôn hàng hóa trong đó hàng hóa được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong phương thức này có hai hình thức: Bán buôn qua kho theo hình thức giao trực tiếp:Theo hình thức này doanh nghiệp xuất hàng bán ngay tại kho của doanh nghiệp và giao trực tiếp cho đại diện bên mua hàng.
Sau khi đại diện bên mua hàng nhận đủ hàng, thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ thì hàng hoá được xác nhận là tiêu thụ, doanh nghiệp mất quyền kiểm soát và sở hữu số hàng đó. Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng mua hàng đã ký kết hoặc đơn đặt hàng của khách hàng doanh nghiệp xuất kho hàng hoá theo yêu cầu bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài đến một địa điểm đã thoả thuận trước với bên mua và giao hàng cho bên mua. Chi phí vận chuyển do DN hay do bên mua chịu là do thỏa thuận từ trước giữa hai bên. Nếu DN chịu chi phí vận chuyển, sẽ được ghi vào chi phí bán hàng.
Nếu bên mua chịu chi phí vận chuyển thì sẽ phải thu tiền của bên mua. Hàng hoá trong quá trình vận chuyển vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Số hàng này chỉ được xác định là tiêu thụ khi nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc thông báo chấp nhận thanh toán của bên mua. + Bán buôn vận chuyển thẳng: Đây là hình thức bán buôn mà các doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua về không nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua.
Phương thức này được thực hiện theo các hình thức: Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán:Theo hình thức này, doanh nghiệp không tham gia vào việc thanh toán tiền mua hàng, bán hàng với người 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mua, người bán. Doanh nghiệp chỉ thực hiện việc môi giới và sau khi tìm được nguồn hàng, thoả thuận giá cả số lượng (dựa trên cơ sở giá cả số lượng trong đơn đặt hàng của người mua) doanh nghiệp tiến hành bàn giao hàng ngay tại kho hay địa điểm giao hàng của người bán và người mua có trách nhiệm thanh toán với người bán chứ không phải với doanh nghiệp. Như vậy, hàng hoá trong trường hợp này không thuộc sở hữu của doanh nghiệp, doanh nghiệp được hưởng hoa hồng môi giới. Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán ( hình thức giao tay ba ) :Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng chuyển hàng đi bán thẳng cho bên mua tại một địa diểm đã thoả thuận.
Hàng hoá lúc này vẫn thuộc sở hữu của doanh nghiệp. Chỉ khi bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng hoá được xác nhận là tiêu thụ. Trong trườngng hợp này, doanh nghiệp tham gia thanh toán với cả hai bên: Thu tiền bán hàng của người mua và trả tiền mua hàng cho người bán. -Phương thức bán lẻ hàng hóa:Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế, các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
Phương thức bán lẻ thường có các hình thức sau: + Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp:Theo hình thức này, nhân viên bán hàng thu tiền trực tiếp của khách và giao hàng cho khách. Hết ca, hết ngày bán hàng, nhân viên bán hàng nộp tiền cho thủ quỹ, lấy giấy nộp tiền bán hàng. Sau đó nhân viên bán hàng kiểm kê hàng tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ca, trong ngày và lập báo cáo bán hàng. + Hình thức bán hàng tự phục vụ: Theo hình thức này, khách hàng tự chọn lấy hàng hóa, trước khi ra khỏi cửa hàng mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng.
Nhân viên thu tiền lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng. Hình thức này được áp dụng phổ biến ở các siêu thị. - Phương thức bán hàng trả góp:Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần. Doanh nghiệp thương mại ngoài số tiền thu theo giá bán hàng còn thu thêm ở người mua một khoản tiền lãi vì trả chậm.
- Phương thức bán hàng đại lý:Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Số hàng gửi bán ở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp Sau khi 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là tiền hoa hồng. Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc theo sự tín nhiệm và sự thỏa thuận giữa hai bên mà lựa chọn phương thức thanh toán cho phù hợp. Hiện nay các Doanh nghiệp thương mại thường áp dụng các hình thức thanh toán như sau: -Phương thức thanh toán trực tiếp: Bên mua có thể thanh toán bằng tiền mặt, tiền séc, tín phiếu hoặc chuyển khoản qua ngân hàng ngay sau khi nhận hàng.
- Phương thức thanh toán chậm trả: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán. * Hình thức thanh toán Thanh toán tiền hàng có thể được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau: - Thanh toán bằng tiền mặt - Thanh toán qua Ngân hàng - Thanh toán bằng hàng hóa (hàng đổi hàng) 1. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Kế toán ghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp trong doanh nghiệp thương mại có các niệm vụ cơ bản sau: + Ghi chép phản ánh kịp thời, đầy đủ và chính xác tình hình bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ cả về giá trị và số lượng hàng bán trên từng mặt hàng, từng địa điểm bán hàng và từng phương tiện bán hàng.
+ Tính toán và phản ánh chính xác tổng giá thanh toán của mặt hàng bán ra bao gồm doanh thu bán hàng, thuế GTGT đầu ra của từng nhóm hàng, từng hóa đơn khách hàng, từng đơn vị trực thuộc (cửa hàng, quầy hàng…). + Xác định chính xác giá vốn của lượng hàng đã tiêu thụ, đông thời phân bổ chi phí thu mua cho hàng tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Kiểm tra, đôn đốc tình hình thu hồi công nợ, theo dõi công nợ chi tiết theo từng khách hàng, lô hàng, số tiền khách nợ, thời hạn thanh toán và tình hình trả nợ. + Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng, thực tế phát sinh ( hay phân bổ chi phí) làm căn cứ đê xác định kết quả hoạt động bán hàng.
+ Cung cấp thông tin chính xác, kịp thời về tình hình bán hàng, phục vụ cho việc ra quyết định kinh doanh. + Tham mưu cho lãnh đạo về các giải pháp để thúc đầy quá trình bán hàng.3 Yêu cầu quản lý -Yêu cầu đối với kế toán bán hàng là phải giám sát chặt chẽ hàng hóa tiêu thụ trên tất cả các phương diện: số lượng, chất lượng…Tránh hiện tượng mất mát, hư hỏng hoặc tham ô, lãng phí, đồng thời kiểm tra tính hợp lý của các khoản chi và phân bổ chính xác cho đúng hàng bán để tạo thuận lợi cho việc xác định kết quả kinh doanh.