CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ BÁN HÀNG TRONG DNTM 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán nghiệp vụ bán hàng 1. Một số định nghĩa và khái niệm cơ bản 1. Bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền đòi tiền ở người mua.
Đây cũng là quá trình vận động của vốn kinh doanh từ hình thái hiện vật sang hình thái giá trị, hình thành nên kết quả sản xuất kinh doanh, giúp doanh nghiệp thu hồi vốn đã bỏ ra và có thêm phần lợi luận từ hoạt động kinh doanh và tiếp tục thực hiện qua trình kinh doanh tiếp theo. Bán hàng có ý nghĩa rất quan trọng không chỉ đối với bản thân mỗi doanh nghiệp mà còn đối với nền kinh tế xã hội- nó chính là giai đoạn tái sản xuất- giai đoạn trung gian của mỗi quá trình. Doanh nghiệp khi thực hiện tốt công tác bán hàng sẽ tạo điều kiện tốt để thu hồi vốn kinh doanh, bù đắp được chi phí, đồng thời tạo ra nguồn lợi nhuận tăng thêm và từ đó thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước thông qua việc nộp thuế, lệ phí và tạo công ăn, việc làm và nâng cao được đời sống người dân lao động. Các phương thức bán hàng Hiện nay có hai phương thức bán hàng chủ yêu bao gồm: bán buôn, bán lẻ hàng hóa hay bán hàng đại lý, ký gửi.
Bán buôn là các loại hoạt động bán hàng hoá cho người mua để bán lại hay sử dụng cho các kinh doanh. Bán buôn thường bán với khối lượng lớn, giá cả ổn định. Trong bán buôn thì hàng hóa vẫn nằm trong quá trình lưu thông chưa sang quá trình tiêu dùng. Do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện.
Trong bán buôn thường bao gồm hai phương thức: - Bán buôn qua kho: là hình thức bán hàng mà hàng hóa phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Bán buôn qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức Sinh viên: Lê Thị Thúy Thanh Lớp K19D 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường đại học Thương Mại Khoa Kế toán- Kiểm toán + Theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua sẽ cho người đại diện hoặc người được ủy quyền đến trực tiếp kho của bên bán để nhận hàng. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc nhận nợ thì khi đó hàng hóa được coi là đã tiêu thụ. + Theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này thì căn cứ vào đơn đặt hàng, hợp đồng đã kí kết giữa hai bên, doanh nghiệp bán sẽ dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài vận chuyển hàng hóa tới kho của bên mua hoặc địa điểm giao hàng đã kí kết trong hợp đồng.
Chi phí vận chuyển do bên bán hoặc bên mua trả theo quy định của hợp đồng. Hàng hóa trong quá trình chuyển đi vẫn thuộc sở hữu của bên bán, chỉ khi bên mua kiểm soát và nhận đủ hàng chấp nhận thanh toán thì số hàng đi giao được coi là đã tiêu thụ, quyền sở hữu sẽ thuộc về bên mua. - Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua, sẽ không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng cho khách hàng. Được thực hiện theo hai hình thức: + Theo hình thức giao tay ba: doanh nghiệp sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp của mình thì giao bán trực tiếp cho khách hàng tại thời điểm do hai bên thỏa thuận.
Sau khi giao hàng thì đại diện bên mua ký nhận vào chứng từ bán hàng và quyền sở hữu hàng hóa được chuyển giao cho khách hàng, khi đó hàng hóa xác định là tiêu thụ. + Theo hình thức gửi hàng: doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài vận chuyển hàng tới giao cho bên mua ở địa điểm được quy định trước trên hợp đồng. Chi phí vận chuyển do bên bán hoặc bên mua trả theo quy định của hợp đồng. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp.
Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa chuyển đi mới được coi là đã tiêu thụ. Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, các tổ chức kinh tế, đơn vị tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Theo phương thức này hàng hóa ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị Sinh viên: Lê Thị Thúy Thanh Lớp K19D 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường đại học Thương Mại Khoa Kế toán- Kiểm toán sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện. Bán lẻ thường với số lượng ít và ổn định.
Trong phương thức bán lẻ có các hình thức: - Bán lẻ thu tiền tập trung: là hình thức bán hàng mà trong đó việc thu tiền ở người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. Theo hình thức này mỗi quầy hàng có một nhân viên làm nhiệm vụ thu tiền của khách hàng và viết hóa đơn, tích kê giao cho khách hàng để họ nhận hàng tại quầy do mậu dịch viên bán hàng giao. Hết ca mậu dịch viên căn cứ vào hóa đơn , tích kê giao hàng và lượng hàng tồn để xác định lượng hàng bán, là cơ sở cho việc lập báo cáo kết quả bán hàng. Nhân viên thu tiền lập giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ.
Hình thức này tạo điều kiện cho việc quản lý và phân bổ trách nhiệm từng cá nhân cụ thể, tuy nhiên lại gây cho khách hàng phiền hà về thời gian nên chủ yếu áp dụng bán các loại hàng có giá trị cao. - Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp : theo hình thức này nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách hàng. Cuối ngày hoặc cuối ca bán thì mậu dịch viên phải kiểm kê hàng hóa tồn quầy, số lượng hàng hóa bán ra để lập báo cáo bán hàng đồng thời lập giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ. Hình thức này phổ biến vì tiết kiệm thời gian mua hàng cho khách hàng và tiết kiệm lao động.
- Hình thức bán lẻ tự phục vụ: theo hình thức này khách hàng tự chọn những hàng hóa mà mình cần sau đó mang tới bộ phận thanh toán tiền hàng, nhân viên thu tiền sẽ thu tiền và lập hóa đơn thanh toán tiền hàng. Bán hàng đại lý là phương thức bán hàng trong đó các doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, đến khi nào cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì hàng mới được xác định là tiêu thụ.
Khi đó quyền sở hữu hàng hóa sẽ thuộc về cơ sở đại lý. Khi phát sinh nghiệp vụ bán hàng đại lý thì hai bên phải tiến hành kí kết hợp đồng, xác nhận mặt hàng, phương thức giao hàng, phương thức thanh toán tiền hàng, giá bản, tỷ lệ hoa hồng và trách nhiệm và quyền lợi của từng bên. Sinh viên: Lê Thị Thúy Thanh Lớp K19D 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường đại học Thương Mại Khoa Kế toán- Kiểm toán - Đối với bên giao đại lý chủ hàng được phép tính doanh thu bán hàng và phải có trách nhiệm quản lý số hàng theo từng cơ sở từ khi giao hàng tới khi xác định được tiêu thụ và phải thanh toán tiền hoa hồng cho bên nhận đại lý - Đối với bên nhận đại lý là người cung cấp dịch vụ đại lý có trách nhiệm và tổ chức bán số hàng đã nhập. Sau khi bán được hàng phải thanh toán đầy đủ và kịp thời tiền hàng cho bên giao đại lý và nhận được tiền hoa hồng theo quy định trong hợp đồng đại lý được kí kết để bù đắp chi phí và tạo ra phần lợi nhuận.
Phương thức bán hàng trả chậm, trả góp: - Phương thức bán trả chậm: Theo phương thức này, bên bán sẽ nhận được tiền hàng sau một khoảng thời gian mà hai bên thoả thuận trước. Do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán chi tiết cho từng đối tượng phải thu. Việc cho khách hàng nợ hay là thanh toán sau đối với doanh nghiệp chỉ hạn chế trong một thời gian ngắn mà cho một số ít khách hàng mua bán thường xuyên, có tín nhiệm, làm ăn lâu dài.
- Hình thức bán hàng trả góp: Là phương thức bán hàng thu tiền nhiều lần. Người mua sẽ thanh toán lần đầu tại thời điểm mua. Số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo. Ngoài số tiền phải trả theo giá mua hàng hoá, người mua còn phải trả thêm một khoản tiền lãi do trả chậm.
Theo hình thức trả góp, về mặt hạch toán khi giao hàng cho người mua thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ. Hình thức này giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường tiêu thụ, thu hút được nhiều khách hàng. Các phương thức và hình thức thanh toán Phương thức thanh toán: - Phương thức thanh toán trực tiếp: Đặc điểm là khoảng thời gian từ lúc thực hiện hợp đồng tới lúc thanh toán tiền hàng là rất ngắn, sự vận động cua hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. Thanh toán dưới hình thức này chủ yếu trong bán lẻ hàng hóa, số tiền không quá lớn, đảm bảo khả năng thu hồi vốn nhanh, tránh được rủi ro trong thanh toán cho người bán.
Sinh viên: Lê Thị Thúy Thanh Lớp K19D 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường đại học Thương Mại Khoa Kế toán- Kiểm toán - Phương thức thanh toán trả chậm: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ chuyển giao sau một khoảng thời gian so với quyền sở hữu về hàng hóa, dẫn đến hình thành khoản nợ phải thu khách hàng. Phương thức này đem lại rủi ro lớn hơn cho người bán nếu không có sự tín nhiệm lẫn nhau.