CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về Kế toán bán hàng trong các doanh nghiệp 1. Một số khái niệm, định nghĩa cơ bản Bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua. Về bản chất kinh tế, bán hàng là sự thay đổi hình thái giá trị của hàng hóa.
Hàng hóa của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hiện vật sang hình thái tiền tệ. Lúc này, doanh nghiệp kết thúc một chu kỳ kinh doanh, tức là vòng chu chuyển vốn của doanh nghiệp đã hoàn thành. Về mặt tổ chức kỹ thuật, bán hàng là quá trình kinh tế bao gồm từ việc tổ chức đến thực hiện trao đổi mua bán hàng hóa thông qua các khâu nghiệp vụ kinh tế kỹ thuật, các hành vi mua bán cụ thể nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ của doanh nghiệp thương mại, thể hiện khả năng và trình độ của doanh nghiệp trong việc thực hiện mục tiêu của mình cũng như đáp ứng cho các nhu cầu sản xuất và tiêu dung xã hội. Doanh thu Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế DN thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của DN, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01).
Doanh thu phát sinh từ giao dịch, sự kiện được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị các lợi ích kinh tế DN thu được trong năm, phát sinh từ các hoạt động tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ của DN, được khách hàng chấp nhận thanh toán (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14). SV: Lê Quốc Tú Lớp: SB-16A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Thương Mại GVHD: ThS Nguyễn Thị Thanh Phương Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ thuần là toàn bộ số tiền thu được, hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu sau khi đã trừ đi các khoản làm giảm trừ doanh thu như chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế giá trị gia tăng theo phương pháp trực tiếp.
Doanh thu Doanh thu Chiết Giảm Hàng Thuế TTĐB, thuế bán hàng và bán hàng khấu giá bán xuất khẩu, thuế = - - - - cung cấp và cung thương hàng bị trả GTGT theo phương dịch vụ thuần cấp dịch vụ mại bán lại pháp trực tiếp Giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm (hoặc bao gồm cả chi phí mua hàng phân bổ cho hàng hóa đã bán ra trong kỳ đối với doanh nghiệp thương mại), hoặc là giá thành thực tế lao vụ, dịch vụ hoàn thành và đã được xác định là tiêu thụ và các khoản khác được tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kỳ. Các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu theo chuẩn mực kế toán số 14 – Doanh thu và thu nhập khác bao gồm: - Chiết khấu thương mại: là khoản DN bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14) - Giảm giá hàng bán: là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu (theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14). - Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. Doanh thu hàng đổi hàng + Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lấy hàng hóa hoặc dịch vụ tương tự về bản chất và giá trị thì việc trao đổi đó không được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu.
+ Khi hàng hóa hoặc dịch vụ được trao đổi để lầy hàng hóa hoặc dịch vụ khác không tương tự thì việc trao đổi đó được coi là một giao dịch tạo ra doanh thu. Trường hợp này doanh thu được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về, sau khi điều chỉnh các khoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm. Khi không xác định được giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ nhận về thì doanh SV: Lê Quốc Tú Lớp: SB-16A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Thương Mại GVHD: ThS Nguyễn Thị Thanh Phương thu được xác định bằng giá trị hợp lý của hàng hóa hoặc dịch vụ đem trao đổi sau khi điều chỉnh các khoản tiền hoặc tương đương tiền trả thêm hoặc thu thêm. - Giá trị hợp lý của hàng hóa là mức giá mà một hàng hóa có thể được trao đổi giữa các bên có đầy đủ hiểu biết trong một giao dịch ngang giá.
Đặc điểm, yêu cầu quản lý và nhiệm vụ Kế toán bán hàng trong doanh nghiệp 1. Đặc điểm của nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp (a)Đối tượng bán hàng trong doanh nghiệp thương mại Đối tượng bán hàng trong doanh nghiệp thương mại bao gồm: vật tư, hàng hóa, thành phẩm có hình thái vật chất hoặc vô hình mà doanh nghiệp thương mại mua về để bán. (b)Các phương thức và các hình thức bán hàng trong doanh nghiệp Trong các doanh nghiệp thương mại, việc tiêu thụ hàng hóa có thể được thực hiện qua các phương thức sau: - Phương thức bán buôn hàng hóa - Phương thức bán lẻ hàng hóa - Phương thức bán hàng đại lý - Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm Phương thức bán buôn hàng hóa Bán buôn là phương thức bán hàng mà trong đó, hàng hóa được bán cho các doanh nghiệp thương mại hoặc doanh nghiệp sản xuất để các doanh nghiệp này tiếp tục bán ra hoặc gia công chế biến rồi bán ra. Đặc điểm của phương thức bán buôn là hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dung, do vậy, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện.
Hàng hóa thường được bán theo lô với số lượng lớn, giá bán biến động tùy thuộc khối lượng bán và phương thức thanh toán. Trong bán buôn hàng hóa, thường bao gồm hai phương thức sau đây: Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho Đây là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng bán phải được xuất ra từ kho của doanh nghiệp. Phương thức này có hai hình thức thực hiện: bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp và bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức gửi hàng. Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng SV: Lê Quốc Tú Lớp: SB-16A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Thương Mại GVHD: ThS Nguyễn Thị Thanh Phương Đây là phương thức bán buôn hàng hóa trong đó hàng hóa bán ra khi mua về từ nhà cung cấp không đem về nhập kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng.
Phương thức này có thể được thực hiện qua hai hình thức: bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (hình thức giao tay ba) và hình thức bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng. Phương thức bán lẻ hàng hóa: Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng hoặc các tổ chức kinh tế, các đơn vị tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Đặc điểm của phương thức bán lẻ hàng hóa là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định.
Phương thức bán lẻ có thể được thực hiện theo các hình thức sau: - Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung - Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp - Hình thức bán hàng tự phục vụ - Hình thức bán hàng trả góp Phương thức bán hàng đại lý Đây là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại đến khi nào cơ sở đại lý thanh toán tiền bán hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành. Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại dành cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng trong nhiều kỳ.
Doanh nghiệp thương mại được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán trả ngay gọi là lãi trả góp. Khi doanh nghiệp thương mại giao hàng cho người mua, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Tuy nhiên khoản lãi trả góp chưa được ghi nhận toàn bộ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau giao dịch bán. (c) Các phương thức và các hình thức thanh toán SV: Lê Quốc Tú Lớp: SB-16A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đại học Thương Mại GVHD: ThS Nguyễn Thị Thanh Phương Sau khi giao hàng cho bên mua và được chấp nhận thanh toán, tùy theo thỏa thuận và sự tín nhiệm giữa hai bên mà lựa chọn phương thức thanh toán cho phù hợp.
Hiện nay các doanh nghiệp thương mại thường sử dụng các phương thức thanh toán sau: Phương thức thanh toán trực tiếp Phương thức thanh toán chậm trả Phương thức thanh toán trực tiếp Đây là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu về hàng hóa được chuyển giao. Ở hình thức này, sự vận động của hàng hóa và tiền tệ gắn liền với nhau và diễn ra đồng thời.