Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại trung tâm y tế huyện mỹ hào tỉnh hưng yên năm 2021

Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại trung tâm y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên năm 2021, cung cấp thông tin hữu ích.

• Tác giả: Vũ Thị Thưởng
• Người hướng dẫn: TS. Lã Thị Quỳnh Liên
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ Chức Quản Lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Thực Trạng Kê Đơn Thuốc Trong Điều Trị Ngoại Trú Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Mỹ Hào Tỉnh Hưng Yên Năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Một số khái niệm kê đơn thuốc ngoại trú
• 1.2. Khái niệm đơn thuốc
• 1.3. Quy định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.4. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trong những năm gần đây
• 1.4.1. Thực trạng kê đơn thuốc trên thế giới
• 1.4.2. Thực trạng kê đơn thuốc tại Việt Nam hiện nay
• 1.5. Vài nét về Trung tâm y tế Mỹ Hào
• 1.5.1. Tổng quan về Trung tâm y tế Mỹ Hào
• 1.5.2. Mô hình bệnh tật tại Trung tâm Y tế Mỹ Hào năm 2021 phân loại theo mã ICD 10
• 1.5.3. Chức năng và nhiệm vụ của khoa Dược
• 1.5.4. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.6. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 1.6.2. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu
• 1.6.3. Địa điểm nghiên cứu
• 1.6.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6.4.1. Biến số nghiên cứu
• 1.6.4.2. Thiết kế nghiên cứu
• 1.6.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.6.4.4. Mẫu nghiên cứu
• 1.6.4.5. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 1.7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.7.1. Thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú
• 1.7.1.1. Thực hiện tuân thủ một số quy định về thủ tục hành chính
• 1.7.1.2. Thực hiện quy định thông tin về người kê đơn
• 1.7.1.3. Thông tin liên quan đến thuốc kê đơn
• 1.7.1.4. Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc BHYT trong điều trị ngoại trú
• 1.7.1.4.1. Thuốc được kê theo nguồn gốc xuất sứ
• 1.7.1.4.2. Thuốc được kê đơn nằm trong danh mục thuốc của trung tâm y tế
• 1.7.1.4.3. Số lượt thuốc được kê đúng theo hướng dẫn sử dụng thuốc
• 1.7.1.4.4. Chi phí trung bình của mỗi đơn thuốc
• 1.7.1.4.5. Đơn thuốc có kê kháng sinh
• 1.7.1.4.6. Đơn thuốc có kê vitamin
• 1.7.1.4.7. Tương tác trong đơn thuốc
• 1.7.1.5. Đánh giá việc thực hiện qui định về kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm y tế Mỹ Hào
• 1.7.1.5.1. Thủ tục hành chính về kê đơn
• 1.7.1.5.2. Thông tin về người kê đơn
• 1.7.1.5.3. Thông tin liên quan đến thuốc kê đơn
• 1.7.1.6. Về một số chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú BHYT tại Trung tâm y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên
• 1.7.1.6.1. Thuốc được kê theo nguồn gốc xuất sứ
• 1.7.1.6.2. Số thuốc trong đơn
• 1.7.1.6.3. Thuốc được kê đơn nằm trong danh mục thuốc của trung tâm y tế
• 1.7.1.6.4. Đơn thuốc kê đúng theo hướng dẫn sử dụng thuốc
• 1.7.1.6.5. Chi phí cho một đơn thuốc
• 1.7.1.6.6. Đơn thuốc có kê kháng sinh
• 1.7.1.6.7. Đơn thuốc có kê vitamin
• 1.7.1.6.8. Tương tác và mức độ tương tác thuốc
• 1.7.1.7. Một số hạn chế của đề tài
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng kê đơn thuốc ngoại trú tại Mỹ Hào 2021

Kê đơn thuốc ngoại trú là một phần quan trọng trong quy trình điều trị bệnh nhân tại các cơ sở y tế. Tại Mỹ Hào, việc kê đơn thuốc đã được thực hiện theo các quy định của Bộ Y tế, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Năm 2021, Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào đã tiến hành nhiều nghiên cứu để đánh giá thực trạng kê đơn thuốc, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Việc phân tích thực trạng này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế mà còn đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

1.1. Khái niệm và quy định về kê đơn thuốc ngoại trú

Kê đơn thuốc ngoại trú là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sĩ cho bệnh nhân. Theo quy định của Bộ Y tế, đơn thuốc phải rõ ràng và hợp lệ. Việc tuân thủ các quy định này là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và hiệu quả điều trị.

1.2. Tình hình kê đơn thuốc tại Mỹ Hào năm 2021

Năm 2021, Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào đã ghi nhận nhiều vấn đề trong việc kê đơn thuốc. Tình trạng kê nhiều thuốc trong một đơn và lạm dụng kháng sinh là những vấn đề nổi bật. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ đơn kê kháng sinh cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn của WHO.

II. Vấn đề và thách thức trong kê đơn thuốc ngoại trú tại Mỹ Hào

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện quy trình kê đơn thuốc, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Việc lạm dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Ngoài ra, sự thiếu hụt thông tin và kiến thức của một số bác sĩ cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này.

2.1. Lạm dụng kháng sinh trong kê đơn thuốc

Lạm dụng kháng sinh là một trong những vấn đề lớn trong kê đơn thuốc tại Mỹ Hào. Nhiều bác sĩ vẫn kê đơn kháng sinh cho bệnh nhân mà không có chỉ định rõ ràng, dẫn đến tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng.

2.2. Thiếu thông tin và kiến thức trong kê đơn thuốc

Một số bác sĩ tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào chưa nắm rõ các quy định về kê đơn thuốc, dẫn đến việc kê đơn không đúng quy cách. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng điều trị mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho bệnh nhân.

III. Phương pháp cải thiện kê đơn thuốc ngoại trú tại Mỹ Hào

Để nâng cao chất lượng kê đơn thuốc, Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào đã áp dụng nhiều phương pháp cải thiện. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho bác sĩ là một trong những giải pháp quan trọng. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý kê đơn cũng được xem là một bước tiến lớn.

3.1. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho bác sĩ

Đào tạo liên tục cho bác sĩ về quy trình kê đơn thuốc và các quy định của Bộ Y tế là rất cần thiết. Việc này giúp bác sĩ nắm rõ hơn về các loại thuốc, chỉ định và liều lượng, từ đó giảm thiểu sai sót trong kê đơn.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong kê đơn thuốc

Việc áp dụng phần mềm quản lý kê đơn thuốc giúp giảm thiểu sai sót và tăng cường tính chính xác trong quy trình kê đơn. Công nghệ thông tin cũng giúp bác sĩ dễ dàng truy cập thông tin về thuốc và bệnh nhân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Mỹ Hào

Kết quả nghiên cứu về kê đơn thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào đã chỉ ra nhiều vấn đề cần khắc phục. Tuy nhiên, cũng có những tiến bộ đáng kể trong việc cải thiện quy trình kê đơn. Việc áp dụng các biện pháp cải thiện đã giúp nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại địa phương.

4.1. Kết quả cải thiện quy trình kê đơn thuốc

Sau khi áp dụng các biện pháp cải thiện, tỷ lệ đơn kê kháng sinh đã giảm đáng kể. Điều này cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành động của bác sĩ tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào.

4.2. Đánh giá chất lượng dịch vụ y tế tại Mỹ Hào

Chất lượng dịch vụ y tế tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào đã được cải thiện rõ rệt. Bệnh nhân ngày càng hài lòng hơn với dịch vụ chăm sóc sức khỏe, điều này góp phần nâng cao uy tín của trung tâm.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho kê đơn thuốc ngoại trú tại Mỹ Hào

Kê đơn thuốc ngoại trú tại Mỹ Hào đang đứng trước nhiều thách thức, nhưng cũng có nhiều cơ hội để cải thiện. Việc tiếp tục nâng cao chất lượng kê đơn thuốc là một nhiệm vụ quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng. Các giải pháp đã được đề xuất cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện kê đơn thuốc

Cải thiện quy trình kê đơn thuốc không chỉ giúp nâng cao chất lượng điều trị mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc này cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan y tế và các bác sĩ.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ thông tin và đào tạo nhân lực. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc kê đơn thuốc và cải thiện chất lượng dịch vụ y tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế đóng vai trò quyết định đến hiệu quả điều trị, tính an toàn của người bệnh và sự bền vững của quỹ Bảo hiểm Y tế. Năm 2021, Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào tiếp nhận 103.954 lượt khám chữa bệnh với mô hình bệnh tật đa dạng gồm 21 nhóm bệnh theo phân loại quốc tế ICD 10. Trong bối cảnh đó, hoạt động kê đơn thuốc ngoại trú bộc lộ nhiều thách thức lớn như nguy cơ tương tác thuốc, sự chênh lệch trong cơ cấu sử dụng thuốc nội so với thuốc nhập ngoại và các sai sót về thủ tục hành chính. Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết hai mục tiêu trọng tâm: phân tích việc thực hiện các quy định pháp luật về kê đơn thuốc ngoại trú theo Thông tư 52/2017/TT-BYT, đồng thời đánh giá các chỉ số kê đơn cốt lõi theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại bộ phận cấp phát thuốc Bảo hiểm Y tế thuộc Khoa Dược, Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên, khảo sát toàn diện 100 đơn thuốc ngoại trú với 273 lượt thuốc kê trong suốt 12 tháng của năm 2021. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống số liệu định lượng chuẩn xác về các chỉ số kê đơn: số thuốc trung bình đạt 2,73 thuốc/đơn, tỷ lệ kê kháng sinh duy trì ở mức tối ưu 11%, thuốc thiết yếu đạt 97,1% và tỷ lệ tương tác thuốc chiếm 6%. Đây là luận cứ khoa học quan trọng giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị cùng Ban Giám đốc trung tâm ban hành các can thiệp dược lâm sàng kịp thời, chuẩn hóa hệ thống kê đơn điện tử và tối ưu hóa ngân sách điều trị ngoại trú cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa hệ thống chỉ số kê đơn chuẩn mực của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 1993, cập nhật bởi WHO/SEARO 2010) và khung quản trị sử dụng thuốc an toàn, hợp lý tại cơ sở khám chữa bệnh theo Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế. Mô hình nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý chất lượng dịch vụ y tế kết hợp đánh giá thực hành kê đơn (Rational Use of Medicines - RUM), tập trung phân tích sự tương thích giữa thói quen chỉ định của thầy thuốc với các quy định chuyên môn hiện hành.

Hệ thống lý thuyết của đề tài xoay quanh các khái niệm học thuật cốt lõi:

• Đơn thuốc ngoại trú hợp lệ: Văn bản chỉ định y khoa mang tính pháp lý, y học và kinh tế, quy định chi tiết hoạt động cấp phát và hướng dẫn người bệnh dùng thuốc theo Thông tư 52/2017/TT-BYT và Thông tư 18/2018/TT-BYT.
• Tên chung quốc tế (International Nonproprietary Name - INN): Tên hoạt chất chính thức được công nhận toàn cầu, là tiêu chuẩn vàng để hạn chế trùng lặp hoạt chất và giảm thiểu chi phí điều trị.
• Danh mục thuốc thiết yếu (DMTTY): Danh mục thuốc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ưu tiên của đa số nhân dân, ban hành theo Thông tư 19/2018/TT-BYT.
• Tương tác thuốc (Drug-Drug Interactions - DDI): Sự biến đổi tác dụng dược lực học hoặc dược động học khi phối hợp từ hai loại thuốc trở lên, được tra cứu đối chiếu qua cơ sở dữ liệu chuyên khoa.
• Chỉ số kinh tế dược: Đánh giá gánh nặng tài chính thông qua chi phí trung bình một đơn thuốc và tỷ trọng phân bổ chi phí giữa thuốc sản xuất trong nước với thuốc nhập khẩu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang với kỹ thuật thu thập dữ liệu hồi cứu từ hệ thống phần mềm quản lý khám chữa bệnh (HIS) và lưu trữ đơn thuốc Bảo hiểm Y tế tại Khoa Dược trong giai đoạn từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/12/2021.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể: $n = Z^2_{(1-\alpha/2)} \cdot P(1-P) / d^2$ Với mức ý nghĩa thống kê $\alpha = 0,05$ (ứng với hệ số tin cậy $Z = 1,96$), sai số tuyệt đối $d = 0,1$ và tỷ lệ ước tính $P = 0,5$ nhằm đạt cỡ mẫu tối đa, kết quả tính toán cho ra $n = 96$ đơn thuốc. Để tăng tính đại diện và thuận tiện cho việc phân tích, nghiên cứu chọn cỡ mẫu chính thức là 100 đơn thuốc ngoại trú (tương ứng 273 lượt thuốc kê). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống theo thời gian được áp dụng: lấy 8 đơn thuốc mỗi tháng từ tháng 2 đến tháng 12 và 12 đơn thuốc trong tháng 1 năm 2021.

Dữ liệu được trích xuất vào phiếu thu thập chuẩn hóa, sau đó mã hóa, làm sạch và xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel 2010. Phương pháp phân tích thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình, khoảng biến thiên) được lựa chọn vì tính trực quan, độ tin cậy cao, cho phép so sánh định lượng trực tiếp với các tiêu chuẩn của WHO và các nghiên cứu cùng cấp. Tương tác thuốc được thẩm định khoa học bằng cách tra cứu qua phần mềm Drug Interaction Checker kết hợp tài liệu Hướng dẫn sử dụng thuốc và chú ý khi chỉ định của Bộ Y tế. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 01/2022 đến tháng 05/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 100 đơn thuốc ngoại trú Bảo hiểm Y tế với 273 lượt thuốc tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào ghi nhận các kết quả định lượng cụ thể:

• Tuân thủ quy chế kê đơn và thông tin hành chính: Tỷ lệ tuân thủ đạt 100% đối với các trường thông tin cơ bản gồm họ tên, tuổi, giới tính bệnh nhân, ngày kê đơn, chẩn đoán bệnh và chữ ký bác sĩ. Tuy nhiên, 100% đơn thuốc cho bệnh nhân dưới 72 tháng tuổi chưa ghi nhận cân nặng và thông tin người giám hộ (đạt 0%). 100% đơn thuốc chưa thể hiện địa chỉ chi tiết đến số nhà/đường phố (chỉ dừng lại ở cấp xã/thị trấn), đồng thời 100% đơn thuốc thiếu số điện thoại liên hệ của bác sĩ kê đơn và lời dặn chuyên môn.
• Chỉ số danh mục và xuất xứ thuốc: Trong tổng số 273 lượt thuốc, 100% thuốc kê nằm trong danh mục thuốc của trung tâm và 97,1% (265 lượt) thuộc danh mục thuốc thiết yếu. Thuốc hóa dược chiếm ưu thế áp đảo với 93,77% (256 lượt), thuốc có nguồn gốc dược liệu chỉ chiếm 6,23% (17 lượt). Về nguồn gốc xuất xứ, thuốc sản xuất trong nước chiếm 56,41% (154 lượt), trong khi thuốc nhập ngoại chiếm 43,59% (119 lượt).
• Chỉ số an toàn điều trị và kháng sinh: Tỷ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh đạt 11% (trong đó 9% kê 1 kháng sinh và 2% kê 2 kháng sinh), với số lượng kháng sinh trung bình là 1,18 loại/đơn. Tỷ lệ đơn thuốc có kê vitamin là 5%. Tỷ lệ kê thuốc đơn thành phần theo tên chung quốc tế kết hợp tên thương mại chiếm 76,8%, kê tên INN đơn thuần chiếm 23,2%.
• Gánh nặng chi phí và tương tác thuốc: Chi phí trung bình cho một đơn thuốc ngoại trú là 27.394 VNĐ, dao động từ mức thấp nhất 2.080 VNĐ đến cao nhất 200.149 VNĐ. Thuốc nhập ngoại chiếm tới 79,49% tổng chi phí dù chỉ chiếm 43,59% về số lượng. Nhóm thuốc điều trị đái tháo đường chiếm tỷ trọng chi phí cao nhất là 70,64% (1.935.079 VNĐ), tiếp theo là thuốc nhỏ mắt 12.93% và thuốc tim mạch/tăng huyết áp 10.97%. Nghiên cứu phát hiện 6% đơn thuốc có tương tác thuốc ở mức độ trung bình, 100% các đơn này chưa có sự can thiệp hay ghi chú theo dõi từ bác sĩ.

Thảo luận kết quả

Việc ứng dụng phần mềm quản lý bệnh viện tại đơn vị đã chuẩn hóa hoàn toàn các thông tin hành chính tự động, giúp tỷ lệ ghi nhận họ tên, chẩn đoán, ngày kê đơn đạt 100%, tương đồng với nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Bạch Thông (100%) và Bệnh viện Đa khoa Nam Sách (100%). Mặc dù vậy, khoảng trống lớn nhất là việc bỏ sót cân nặng trẻ em dưới 72 tháng tuổi (0%), điều này tiềm ẩn nguy cơ sai liều nghiêm trọng trong nhi khoa do phần mềm chưa thiết lập trường dữ liệu bắt buộc.

Tỷ lệ đơn kê kháng sinh tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào đạt 11%, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng khuyến cáo 20,0% - 26,8% của WHO và vượt trội hơn hẳn so với tình trạng lạm dụng kháng sinh tại Bệnh viện Đa khoa Vị Xuyên (83,6%), Bệnh viện Đa khoa Nam Sách (71,8%) hay TTYT Bạch Thông (42%). Kết quả này phản ánh sự kiểm soát chặt chẽ của Hội đồng Thuốc và Điều trị đối với chỉ định nhiễm khuẩn ngoại trú. Số thuốc trung bình trên một đơn là 2,73 thuốc, dao động từ 1 đến 5 thuốc (đơn 2 thuốc chiếm 43,0%, đơn 3 thuốc chiếm 40,0%, đơn 4-5 thuốc chiếm 16,0%). Tuy cao hơn khuyến cáo của WHO (1,6 - 1,8 thuốc), con số 2,73 hoàn toàn phù hợp với cơ cấu mô hình bệnh tật tại trung tâm khi nhóm bệnh nội tiết, dinh dưỡng chuyển hóa chiếm tỷ lệ cao nhất 28,84% và bệnh hệ tuần hoàn chiếm 21,98% (đòi hỏi phối hợp đa thuốc trong kiểm soát huyết áp và đường huyết). Toàn bộ dữ liệu về số lượng thuốc và đường dùng (đường uống chiếm 91,57%, đường tiêm 5,86%, dùng ngoài da 2,57%) được trình bày trực quan thông qua các bảng phân loại và biểu đồ cơ cấu, cho thấy tính tiện dụng cao cho bệnh nhân tự điều trị tại nhà.

Tuy nhiên, sự chênh lệch chi phí giữa thuốc nội (20,51% chi phí) và thuốc ngoại (79,49% chi phí) cho thấy sự phụ thuộc lớn vào các biệt dược nhập khẩu điều trị đái tháo đường (như Scilin, Wosulin, Beynit, Coversyl Plus). Tỷ lệ tương tác thuốc 6% ở mức độ trung bình (chủ yếu là tương tác hiệp đồng hạ đường huyết quá mức hoặc tương tác hấp thu) dù thấp hơn mức 12% tại TTYT Bạch Thông và 8% tại BVĐK Nam Sách, nhưng việc thiếu vắng 100% các biện pháp can thiệp hay lời dặn lâm sàng cho thấy vai trò của Dược lâm sàng tại đơn vị vẫn chưa được phát huy đầy đủ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Nâng cấp và chuẩn hóa cấu hình phần mềm kê đơn điện tử: Ban Giám đốc chỉ đạo Tổ Công nghệ thông tin phối hợp Khoa Khám bệnh thiết lập tính năng khóa tự động, bắt buộc bác sĩ phải nhập đầy đủ chỉ số cân nặng đối với trẻ dưới 72 tháng tuổi và số điện thoại liên hệ trước khi ký duyệt đơn; đồng thời tích hợp mô-đun tra cứu tương tác thuốc cảnh báo theo thời gian thực nhằm triệt tiêu 100% lỗi hành chính nhi khoa từ Quý 1 năm 2023.
2. Tăng cường giám sát Dược lâm sàng và can thiệp tương tác thuốc: Khoa Dược và Hội đồng Thuốc và Điều trị xây dựng quy trình duyệt đơn ngoại trú định kỳ, tập trung kiểm soát 100% các đơn thuốc kê từ 4 hoạt chất trở lên hoặc có phối hợp thuốc điều trị đái tháo đường - tim mạch, mục tiêu đưa tỷ lệ đơn thuốc có tương tác không được can thiệp từ 6% về mức 0% trong giai đoạn 2023 - 2024.
3. Thúc đẩy triển khai chính sách ưu tiên thuốc sản xuất trong nước: Trưởng khoa Dược cùng Hội đồng Thuốc rà soát danh mục thuốc đấu thầu, tăng cường thay thế các thuốc nhập khẩu bằng thuốc generic sản xuất trong nước đạt tiêu chuẩn tương đương sinh học, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng chi phí thuốc nội từ 20,51% lên tối thiểu 45% vào cuối năm 2023 nhằm tiết giảm chi phí cho quỹ BHYT.
4. Tổ chức đào tạo và cập nhật quy chế kê đơn hợp lý: Phòng Kế hoạch Nghiệp vụ phối hợp Khoa Dược tổ chức 02 đợt tập huấn chuyên môn/năm cho 100% bác sĩ về các quy định tại Thông tư 52/2017/TT-BYT, cập nhật phác đồ điều trị ngoại trú các bệnh mạn tính, phấn đấu duy trì số thuốc trung bình ở mức 2,2 - 2,5 thuốc/đơn và tỷ lệ kê kháng sinh dưới 15% trong suốt năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Lãnh đạo các bệnh viện và Giám đốc Trung tâm Y tế tuyến huyện: Cung cấp bằng chứng thực tiễn về hiệu quả quản lý kê đơn điện tử, làm căn cứ điều chỉnh chính sách mua sắm dược phẩm, phân bổ hợp lý nguồn quỹ khám chữa bệnh Bảo hiểm Y tế và hoàn thiện quy chế chuyên môn nội viện.
• Dược sĩ lâm sàng và Cán bộ quản lý Dược bệnh viện: Nguồn tài liệu tham khảo chi tiết về phương pháp đánh giá chỉ số kê đơn theo tiêu chuẩn WHO, quy trình rà soát danh mục thuốc thiết yếu và kỹ năng kiểm soát tương tác thuốc trong các phác đồ điều trị bệnh mạn tính ngoại trú.
• Bác sĩ khám bệnh và kê đơn ngoại trú: Giúp nhận diện rõ các thiếu sót phổ biến về thủ tục pháp lý đối với bệnh nhân nhi khoa, thấu hiểu tầm quan trọng của việc ghi lời dặn và quản lý các tương tác thuốc bất lợi khi phối hợp thuốc chuyển hóa - tim mạch.
• Học viên chuyên khoa, học viên cao học ngành Tổ chức Quản lý Dược và Y tế công cộng: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc đề cương, phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống, bảng biến số nghiên cứu và kỹ thuật xử lý dữ liệu đơn thuốc bằng phần mềm phân tích chuyên dụng.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ đơn kê kháng sinh 11% tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào phản ánh điều gì? Tỷ lệ 11% là một chỉ số rất tích cực, thấp hơn nhiều so với giới hạn khuyến cáo của WHO (20,0% - 26,8%) và các bệnh viện lân cận (thường từ 40% đến 80%). Con số này chứng minh các bác sĩ tại trung tâm đã tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn điều trị ngoại trú, hạn chế chỉ định kháng sinh bao vây và góp phần ngăn ngừa nguy cơ đề kháng kháng sinh trong cộng đồng.

Tại sao chi phí thuốc điều trị đái tháo đường lại chiếm tỷ trọng vượt trội lên tới 70,64%? Tỷ trọng này hoàn toàn tương thích với mô hình bệnh tật năm 2021 tại trung tâm, nơi nhóm bệnh nội tiết và chuyển hóa chiếm tỷ lệ cao nhất với 28,84% tổng lượt khám (29.984 ca). Điều trị đái tháo đường đòi hỏi các dòng thuốc chuyên khoa đặc trị, thuốc tiêm insulin sinh phẩm và thuốc kiểm soát biến chứng nhập khẩu có đơn giá cao, dẫn đến chi phí chiếm phần lớn tổng giá trị đơn thuốc.

Những sai sót hành chính nào cần phải khắc phục ngay trên hệ thống đơn thuốc điện tử? Nghiên cứu chỉ ra 100% đơn thuốc cho trẻ dưới 72 tháng tuổi thiếu cân nặng và thông tin người giám hộ; 100% đơn thuốc thiếu địa chỉ cụ thể đến số nhà, thiếu số điện thoại bác sĩ và lời dặn dùng thuốc. Đây là các lỗ hổng phần mềm cần được cài đặt tính năng bắt buộc nhập liệu để đảm bảo tính an toàn y khoa và trách nhiệm pháp lý theo Thông tư 52/2017/TT-BYT.

Các tương tác thuốc phát hiện trong 6% đơn thuốc có mức độ nguy hại như thế nào? Toàn bộ 6% tương tác thuốc ghi nhận đều ở mức độ trung bình, không có tương tác nghiêm trọng hoặc chống chỉ định tuyệt đối. Các tương tác chủ yếu là hiệp đồng tác dụng gây hạ đường huyết hoặc giảm hấp thu giữa các thuốc hạ áp và đái tháo đường. Tuy vậy, việc bác sĩ không ghi chú hay dặn dò người bệnh có thể dẫn đến các biến cố hạ đường huyết đột ngột tại nhà.

Số lượng thuốc trung bình 2,73 thuốc/đơn có phản ánh tình trạng lạm dụng thuốc không? Mặc dù 2,73 thuốc/đơn cao hơn ngưỡng WHO khuyến cáo (1,6 - 1,8 thuốc), phân tích sâu 16 đơn thuốc kê từ 4 đến 5 hoạt chất cho thấy các phối hợp đều hoàn toàn phù hợp với chẩn đoán bệnh lý nền kèm theo (như đái tháo đường kết hợp tăng huyết áp, rối loạn lipid máu). Do đó, chỉ số này phản ánh tính chất điều trị đa bệnh mạn tính ở người cao tuổi hơn là lạm dụng thuốc bừa bãi.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 100 đơn thuốc ngoại trú BHYT (273 lượt thuốc) tại Trung tâm Y tế huyện Mỹ Hào năm 2021, phản ánh khách quan thực trạng tuân thủ Thông tư 52/2017/TT-BYT và các chỉ số kê đơn chuẩn mực.
• Hệ thống kê đơn điện tử giúp chuẩn hóa 100% thông tin hành chính cơ bản, tuy nhiên bộc lộ lỗ hổng lớn khi 100% đơn thuốc nhi khoa dưới 72 tháng tuổi thiếu cân nặng và thông tin giám hộ.
• Các chỉ số kê đơn thể hiện tính an toàn cao với tỷ lệ kê kháng sinh chỉ 11%, vitamin 5%, thuốc thiết yếu đạt 97,1% và số thuốc trung bình 2,73 thuốc/đơn, phù hợp với mô hình bệnh lý nội tiết chuyển hóa (chiếm 28,84% lượt khám).
• Cơ cấu kinh tế dược cho thấy sự chênh lệch lớn khi thuốc nhập khẩu chiếm tới 79,49% chi phí, trong khi nhóm đái tháo đường chiếm 70,64% tổng ngân sách thuốc; ghi nhận 6% đơn có tương tác thuốc mức độ trung bình chưa có can thiệp lâm sàng.
• Đóng góp chính của đề tài là hệ thống số liệu thực nghiệm chuẩn xác, mở ra lộ trình nâng cấp HIS trong Quý 1 năm 2023 và tăng cường dược lâm sàng giai đoạn 2023 - 2024; các nhà quản lý y tế và bác sĩ điều trị cần nhanh chóng ứng dụng các khuyến nghị này để tối ưu hóa chất lượng khám chữa bệnh ngoại trú.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là một loại hàng hoá đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ con người. Việc quyết định lựa chọn thuốc, đường dùng, cách dùng, liều dùng, thời điểm dùng phụ thuộc vào người thầy thuốc, người trực tiếp thăm khám và chẩn đoán bệnh; bệnh nhân là người thực hiện đầy đủ và đúng theo phác đồ điều trị của thầy thuốc. Để chỉ định sử dùng thuốc cho bệnh nhân an toàn, hợp lý và có hiệu quả, vai trò của người thầy thuốc là hết sức quan trọng. Nó đòi hỏi người thầy thuốc phải có trình độ chuyên môn giỏi, vững vàng và phải có đạo đức nghề nghiệp.

Tuy nhiên trước tác động của cơ chế thị trường việc sử dụng thuốc chưa hiệu quả và không hợp lý đang là vấn đề cần báo động, cùng với sự xuất hiện của hàng loạt các loại thuốc mới và sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống y - dược tư nhân đã làm cho việc quản lý kê đơn và sử dụng thuốc ngày càng trở nên khó khăn hơn. Việc sử dụng thuốc trong bệnh viện hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, do có nhiều nguồn cung ứng thuốc (doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp cổ phần, doanh nghiệp nước ngoài.) với nhiều hình thức, cách tiếp thị và ưu đãi khác nhau. Chất lượng thuốc đôi khi không được đảm bảo dẫn đến việc xuất hiện phản ứng bất lợi của thuốc diễn ra liên tục thường xuyên. Việc kê đơn thuốc không đúng chỉ định, liều dùng, thời gian dùng, kê quá nhiều thuốc trong một đơn, kê tên thuốc với tên biệt dược đã gây ra tình trạng kháng kháng sinh, lạm dụng thuốc và gây lãng phí không cần thiết.

Trước thực trạng đó, Bộ trưởng BYT đã ra thông tư 52/2017/TT-BYT ngày 29/12/2017,quy định về kê đơn trong điều trị ngoại trú, thông tư 23/2011/TT-BYTvề hướng dẫn sử dụng thuốc trong cơ sở y tế có giường bệnh. 1 Để góp phần nâng cao hiệu quả hơn nữa trong việc sử dụng thuốc khám và điều trị cho người bệnh tại bệnh viện, đề tài: “Phân tích thực trạng kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2021” được thực hiện với 2 mục tiêu: - Phân tích việc thực hiện qui định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2021. - Phân tích một số chỉ số kê đơn thuốc ngoại trú tại Trung tâm Y tế Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên năm 2021. Từ đó đưa ra một số kiến nghị và đề xuất nhằm nâng cao chất lượng việc thực hiện quy chế kê đơn hướng tới việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả.1 Một số khái niệm kê đơn thuốc ngoại trú 1.

Khái niệm đơn thuốc Đơn thuốc là tài liệu chỉ định dùng thuốc của bác sỹ cho người bệnh. Đơn thuốc là căn cứ để bán thuốc, cấp phát thuốc, pha chế thuốc, cân thuốc, sử dụng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc [22]. Theo Tổ chức y tế thế giới, đơn thuốc là một hướng dẫn dùng thuốc cho bệnh nhân của người kê đơn đối với người cấp và bán thuốc theo đơn. Không có quy định chung nào về kê đơn và mỗi quốc gia đều có quy định phù hợp với điều kiện của đất nước mình.

Các quốc gia đều có quy định riêng về thông tin tối thiểu cần thiết cho một đơn thuốc cũng như thuốc cần phải kê đơn, điều kiện của người kê đơn và quy định riêng về kê đơn thuốc gây nghiện.Trong đó, điều quan trọng nhất là đơn thuốc phải rõ ràng, đơn thuốc phải hợp lệ và chỉ định chính xác thuốc cần dùng. Trong ngành y tế, đơn thuốc có ý nghĩa rất quan trọng cả về y khoa (chỉ định điều trị), kinh tế (căn cứ để tính chi phí điều trị) và pháp lý (căn cứ để giải quyết các khía cạnh pháp lý của hoạt động khám chữa bệnh và hành nghề dược, đặc biệt liên quan đến thuốc độc, thuốc gây nghiện. Quy định về kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú Để thống nhất quy định kê đơn toàn cầu, Tổ chức Y tế thế giới- WHO 1993 đã đưa ra các chỉ số kê đơn sau: Bảng 1.1: Các chỉ số kê đơn của WHO TT Chỉ số Mục đích Tỷ lệ phần trăm đơn kê có Để đo lường mức độ kê đơn phù hợp 1 kháng sinh phác đồ điều trị và tránh lạm dụng thuốc Tỷ lệ phần trăm đơn kê có Để đo lường mức độ tổng thể của việc sử 2 thực phẩm chức năng dụng loại thuốc quan trọng, nhưng 3 thường bị lạm dụng và tốn kém trong chi phí điều trị bằng thuốc Số thuốc trung bình trong 3 Để đo mức độ đơn kê nhiều thuốc một đơn Tỷ lệ phần trăm thuốc Để đo lường xu hướng kê đơn theo tên 4 được kê theo tên generic generic Tỷ lệ phần trăm của các Để đo mức độ thực hành phù hợp với thuốc được kê thuộc danh chính sách thuốc quốc gia, bằng việc thực 5 mục thuốc thiết yếu hoặc hiện kê đơn từ danh sách thuốc chủ yếu danh mục thuốc chủ yếu đối với từng loại hình cơ sở khảo sát Bảng 1.2: Giá trị khuyến cáo chỉ số kê đơn WHO Giá trị TT Chỉ số tiêu chuẩn 1 Tỷ lệ phần trăm đơn kê kháng sinh 20,0-26,8 2 Tỷ lệ phần trăm đơn kê thuốc tiêm 13,4-24,1 3 Số thuốc trung bình trong một đơn 1,6-1,8 4 Tỷ lệ thuốc được kê tên generic 100,0 5 Tỷ lệ thuốc được kê thuộc danh mục thuốc thiết yếu 100,0 Nhằm đưa ra kế hoạch phối hợp để cải thiện tình hình sử dụng thuốc, sử dụng một công cụ được thiết kế sẵn, tổ chức y tế thế giới ở khu vực Đông và Nam Á (WHO/SEAPRO) đã thực hiện các chiến lược khu vực để thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý (RUM), cập nhật tại các cuộc họp vào tháng 7 năm 2010, đề nghị thực hiện phân tích tình hình sử dụng thuốc tại các cơ sở chăm sóc sức khoẻ. Tổ chức y tế thế giới đã đưa ra các giá trị khuyến cáo đối với các chỉ số kê đơn [31].

Các chỉ số kê đơn Ngoài ra, trong Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08 tháng 8 năm 2013 Quy định về “Tổ chức và hoạt động của HĐT & ĐT trong bệnh viện”, Bộ Y tế đưa ra các chỉ số kê đơn và sử dụng thuốc như sau: Các chỉ số kê đơn - Số thuốc kê trung bình trong một đơn; - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê theo tên chung quốc tế (INN); - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có kháng sinh; - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có thuốc tiêm; - Tỷ lệ phần trăm đơn kê có vitamin; - Tỷ lệ phần trăm thuốc được kê đơn có trong Danh mục thuốc thiết yếu do Bộ Y tế ban hành. Các chỉ số sử dụng thuốc toàn diện - Tỷ lệ phần trăm người bệnh được điều trị không dùng thuốc; - Chi phí cho thuốc trung bình của mỗi đơn; - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho kháng sinh; - Tỷ lệ phần trăm chi phí thuốc dành cho vitamin; - Tỷ lệ phần trăm đơn kê phù hợp với phác đồ điều trị; - Tỷ lệ phần trăm người bệnh hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe; - Tỷ lệ phần trăm cơ sở y tế tiếp cận được với các thông tin thuốc khách quan [4]. Thực trạng kê đơn và sử dụng thuốc trong những năm gần đây 1. Thực trạng kê đơn thuốc trên thế giới Năm 2011 Tổ chức Y tế thế giới đã nêu lên một số tình hình sử dụng thuốc trên thế giới như sau [22]: 5 1.

Sử dụng thuốc hợp lý là một vấn đề trên toàn thế giới. Có nhiều cách dẫn đến việc sử dụng thuốc chưa hợp lý như bệnh nhân sử dụng quá nhiều thuốc cùng một lúc để điều trị nhiều bệnh. Kê đơn chưa phù hợp với hướng dẫn điều trị có thể gây lãng phí và có hại. Ở các nước đang phát triển, ngân sách y tế quốc gia chi cho thuốc 20%-40% và 10%-20% ở các nước phát triển.

Sự tuân thủ của bệnh nhân đối với chỉ định điều trị là khoảng 50% trên toàn thế giới và thấp hơn ở các nước đang phát triển. 50% tất cả các loại thuốc trên toàn thế giới được kê đơn hoặc bán chưa hợp lý. Thuốc kháng sinh bị lạm dụng dẫn đến sự gia tăng tình trạng kháng kháng sinh là một trong những vẫn đề sử dụng thuốc không hợp lý. Sử dụng thuốc không hợp lý có thể dẫn đến tăng tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong đặc biệt ở trẻ em bị nhiễm trùng và các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, tiểu đường; tăng chi phí điều trị cho người bệnh và phản ứng có hại của thuốc, làm mất niềm tin của người bệnh vào hệ thống y tế.

Tổ chức Y tế thế giới ở khu vực Đông và Nam Á (WHO/SEARO) đã thực hiện các chiến lược khu vực để thúc đẩy sử dụng thuốc hợp lý (RUM), cập nhật tại các cuộc họp vào tháng 7 năm 2010, đề nghị thực hiện phân tích tình hình sử dụng thuốc tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe nhằm đưa ra kế hoạch phối hợp để cải thiện tình hình sử dụng thuốc, sử dụng một công cụ được thiết kế sẵn. Tổ chức y tế thế giới đã đưa ra các giá trị khuyến cáo đối với các chỉ số kê đơn [21]: Bảng 1.3: Giá trị khuyến cáo đối với các chỉ số kê đơn. Tên chỉ số Giá trị tiêu chuẩn Số thuốc trung bình/đơn 1,6-1,8 Tỷ lệ đơn kê kháng sinh 20,0-20,8 Tỷ lệ thuốc được kê tên chung quốc tế 100,0 6 Tỷ lệ thuốc được kê nằm trong danh 100,0 mục thuốc thiết yếu Hiện nay tình trạng kê đơn không hợp lý, không an toàn vẫn xảy ra ở nhiều quốc gia và trong các hệ thống chăm sóc sức khỏe trên thế giới. Thực trạng kê nhiều thuốc trong một đơn Trong một nghiên cứu đánh giá sử dụng thuốc hợp lý tại Pakistan năm 2014 tại 4 cơ sở y tế về các chỉ số kê đơn cho thấy số thuốc trung bình/đơn cao là 3,53 thuốc trong đó cơ sở 1 là 4,70 thuốc, cơ sở 2 là 2,76 thuốc, cơ sở 3 là 3,20 thuốc, cơ sở 4 là 3,46 thuốc, cao hơn tiêu chuẩn (1,6 -1,8 thuốc) [23].

Thực trạng lạm dụng kháng sinh Nghiên cứu tại 4 cơ sở y tế tại Pakistan, tỉ lệ đơn thuốc có kê kháng sinh lên tới 90% ở cơ sở 1 và 4, 83,3% ở cơ sở 3, cao hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn mà WHO khuyến cao (20,0 - 26,8). Riêng có cơ sở 2 tỉ lệ đơn kê kháng sinh thấp có 16,66% cho thấy được việc lạm dụng kháng sinh rất lớn tại bệnh viện [23].