CHƯƠNG 1 MOT SO VAN DE LÝ LUẬN VE KET HON TRÁI PHÁP LUẬT VÀ HUY VIEC KET HON TRAI PHAP LUAT 1. Khái quát chung về kết hôn trái pháp luật 1. Khái niệm kết hôn Hôn nhân là cơ sở của gia đình và gia đình là tế bào của xã hội. Vì vậy, Nhà nước ta luôn quan tâm củng cố chế độ hôn nhân và dé ra những biện pháp nhằm lăm ổn định quan hệ này.
Gia đình ra đời, tồn tại và phát triển trước hết nhờ Nhà nước thừa nhận hôn nhân của đôi nam nữ, đồng thời quy định quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa họ trong quan hệ vợ chồng. Hôn nhân là sự liên kết đặc biệt giữa một người nam và một người nữ, sự liên kết đó phải được Nhà nước công nhận bằng sự phê chuẩn dưới hình thức pháp lý là đăng ký kết hôn. Vì vậy, khoản 5 Điều 3 Luật HN&GD năm 2014 quy định: “Kế hôn là việc nam và nữ xác lập quan hệ vợ chồng với nhau theo quy định của gol ^ bá , 7A L4 Luật này về diéu kiện kết hôn và đăng ký kết hôn. Trên cơ sở đó, việc kêt hôn phải đảm bảo các yếu tô sau: Thứ nhất, việc kết hôn phải thé hiện ý chí tự nguyện của nam, nữ muốn kết hôn.
Dé đảm bảo nguyên tắc cơ bản của Luật HN&GD là xây dựng gia đình no 4m, bình đăng, hạnh phúc, tiễn bộ thì việc kết hôn của hai bên kết hôn phải thể hiện sự thống nhất, tự nguyện về mặt ý chí và phù hợp với tình cảm của bản thân. Hay nói cách khác, họ phải thật sự mong muốn được chung sống với nhau và xây dựng gia đình mà không có bất cứ sự cưỡng ép, lừa dối nào. Thứ hai, việc kết hôn phải tuân theo những điều kiện và thủ tục theo quy định của pháp luật. Việc kết hôn phải tuân thủ các quy định của pháp luật HN&GĐ về điều kiện kết hôn, thủ tục đăng ký kết hôn.
Sở di đây là một trong hai yếu tố không thẻ thiếu bởi vì thông qua việc đăng ký kết hôn, Nhà nước có thé quan lý một cách thống nhất quan hệ hôn nhân phát sinh giữa vợ và chồng. Như vậy, với việc định nghĩa một cách rõ ràng cụ thể khái niệm kết hôn tại khoản 5 Điều 3 của Luật HN&GD năm 2014 đã góp phan đảm bảo cho việc áp dụng pháp luật một cách thống nhất. ' Quốc hội nước CHXHCNVN (2014), Luật Hôn nhân và gia đình Từ khái niệm trên có thé hiểu kết hôn là sự kiện pháp lý làm phát sinh quan hệ pháp luật giữa vợ và chồng, giữa hai bên nam, nữ khi các bên có đủ các điều kiện kết hôn và thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thâm quyên. Khái niệm kết hôn trái pháp luật Từ khái niệm kết hôn có thé thấy khi việc kết hôn của hai bên nam và nữ tuân thủ các điều kiện theo pháp luật quy định và thực hiện đúng về thâm quyên, thủ tục đăng ký kết hôn thì việc kết hôn đó là hợp pháp.
Các trường hợp kết hôn mà các bên nam, nữ không thỏa mãn điều kiện kết hôn nhưng vẫn đăng ký kết hôn thì bị coi là KHTPL. Khoản 6 Điều 3 Luật HN&GD năm 2014 quy định: “Kế hôn trái pháp luật là việc nam, nữ đã đăng kỷ kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyên nhưng một bên hoặc cả hai bên vi phạm điều kiện kết hôn theo quy định tại Diéu 8 của Luật này”. Như vay, chỉ coi là KHTPL khi mang hai dấu hiệu cần và đủ, đó là vi phạm một trong các điều kiện kết hôn được quy định tại Điều 8 và các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 5 Luật HN&GD năm 2014 và có đăng ký kết hôn. Dấu hiệu có đăng ký kết hôn là để phân biệt với trường hợp hai bên nam, nữ chung sống như vợ chồng dù có tuân thủ các điều kiện kết hôn hay không nhưng không đăng ký kết hôn thì cũng không coi là KHTPL.
Quyền kết hôn là quyền của mỗi con người, nhưng khi kết hôn thì họ phải tuân thủ các điều kiện mà pháp luật quy định. Nếu vi phạm thì việc kết hôn đó là trái pháp luật. Việc KHTPL gây ảnh hưởng tiêu cực tới sự ôn định của xã hội, tới sự quản lý của Nhà nước. Từ góc độ pháp lý, KHTPL ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi chính đáng của công dân, ảnh hưởng tới nhân quyên, tới sự nghiêm minh của pháp luật.
Về mặt xã hội, một gia đình cần được xây dựng từ những “viên gạch” của sự tự nguyện, của tình yêu thương của hai bên nam nữ, của sự bảo đảm về thể lực và trí lực, của các giá trị đạo đức xã hội, phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc. Có thể thấy, KHTPL là việc kết hôn tuy có đăng ký kết hôn nhưng một hoặc cả hai bên kêt hôn có sự vi phạm quy định vê điêu kiện kêt hôn, xâm ? Quốc hội nước CHXHCNVN (2014), Luật Hôn nhân và gia đình 10 phạm tới quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể ảnh hưởng tiêu cực tới sự ồn định và bền vững của gia đình, đến truyền thống đạo đức, phong tục, văn hoá của dân tộc, xâm phạm trật tự kỷ cương của Nhà nước và pháp luật. Khái quát chung về hủy việc kết hôn trái pháp luật 1. Khái niệm hủy việc kết hôn trái pháp luật Xuất phát từ ảnh hưởng tiêu cực về nhiều mặt của việc KHTPL, yêu cầu ngăn chặn, xử lý và hạn chế KHTPL là hết sức cần thiết và có ý nghĩa to lớn.
Pháp luật quy định các biện pháp xử lý KHTPL gồm: Huỷ việc KHTPL hoặc xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự. Tuỳ từng trường hợp cụ thể, căn cứ vào tính chất, mức độ của hành vi vi phạm, chủ thé thực hiện mà áp dụng các biện pháp khác nhau. Tuy nhiên, trong phạm vi luận văn, tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu huỷ việc KHTPL theo Luật HN&GD năm 2014. Theo Từ điển Tiếng Việt, “huỷ có nghĩa là làm cho không còn tôn tại hoặc không có giá trị nữa” *.
Có thể hiểu huỷ việc KHTPL là biện pháp làm cho việc KHTPL không con tồn tại hoặc làm cho việc KHTPL không có giá trị nữa. Luật HN&GD năm 2014 không có quy định nào giải thích cụm từ “hủy việc kết hôn trái pháp luật”. Tuy nhiên, theo Từ điền giải thích thuật ngữ Luật học của Trường Đại học Luật Hà Nội đã có sự giải thích khá đầy đủ: “Huy việc KHTPL được hiểu là biện pháp chế tài của Luật HN&GD đối với trường hợp nam, nữ kết hôn nhưng không tuân thủ đầy đủ các điều kiện được Luật HN&GD quy định” *. Từ cách giải thích trên ta có thé hiểu hủy việc KHTPL như sau: Hủy việc KHTPL là việc Tòa án theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tô chức có thầm quyền tác động tới việc KHTPL làm cho quan hệ đó không còn tồn tại hoặc không có giá trị pháp lý nữa.
Đây là sự thể hiện thái độ không thừa nhận của Nhà nước đối với việc nam, nữ xác lập quan hệ vợ chồng nhưng không tuân thủ các quy định về điều kiện kết hôn, điều kiện công nhận quan hệ hôn nhân. Là biện pháp chế tài nên các bên phải gánh chịu những hậu 3 Trung tâm Từ điền học (2003), Tir điển Tiếng Việt, Nxb Da Nẵng k Trường Dai học Luật Hà Nội (1999), Tir điên giải thích thuật ngữ Luật học, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội 11 quả pháp lý bat lợi từ hành vi vi phạm pháp luật đó, giữa các bên không phát sinh và tồn tại quan hệ vợ chồng. Như vậy, hủy việc KHTPL là biện pháp chế tài của Luật HN&GD, áp dụng cho các chủ thê có đăng ký kết hôn nhưng vi phạm một trong các điều kiện kết hôn được pháp luật quy định, thé hiện thái độ phủ nhận của Nhà nước đối với quan hệ đó, các bên trong quan hệ không phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa vợ chồng. Bản chất pháp lý của hủy việc kết hôn trái pháp luật Hủy KHTPL là một chế tài của pháp luật.
Trong bất cứ xã hội nào, dưới chế độ nào thì giai cấp thống trị cũng có cách thức xử lý, giải quyết các trường hợp KHTPL băng cách hủy bỏ, tiêu hủy hoặc không công nhận quan hệ vợ chồng giữa các bên KHTPL hoặc bắt phải ly dị. - Mục đích hủy KHTPL: Do việc KHTPL là sự vi phạm một trong các điều kiện kết hôn nên gây ra những ảnh hưởng xấu, tiêu cực cho gia đình, xã hội cần bị xử lý nghiêm minh. Thiết lập trật tự kỷ cương của gia đình, xã hội, bảo đảm chất lượng nòi giống, phù hợp với đạo đức. - Hủy KHTPL là chế tài pháp luật, thể hiện ở khía cạnh sau: + Việc xử lý hủy KHTPL không phụ thuộc vào ý chí của các bên đương sự mà chỉ phụ thuộc vào ý chí của Nhà nước.
Ví dụ như: Giữa hai bên nam, nữ có quan hệ huyết thống kết hôn với nhau và khi có yêu cầu hủy KHTPL thì Tòa án sẽ quyết định hủy mà không có ngoại lệ. + Có tính chất cưỡng chế: Buộc các bên phải tuân thủ, nếu vi phạm sẽ bị xử lý với mức hình phạt cao hơn. Vì hệ quả của việc kết hôn này sẽ ảnh hưởng đến chất lượng nòi giống, truyền thống đạo đức, trật tự gia đình. + Buộc các bên phải gánh chịu những hậu quả pháp lý bất lợi, không mong muốn như buộc các bên phải chấm dứt việc chung sống như vợ chồng, nếu vi phạm có thê sẽ bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự.
- Về nguyên tắc không thừa nhận quan hệ hôn nhân phát sinh giữa các bên nam, nữ trong kết hôn trái pháp luật. 12 - Tuy nhiên, khi áp dụng chế tài này có sự linh hoạt nhất định vì hủy việc KHTPL ảnh hưởng trực tiếp đến quyên, lợi ich của các bên nam, nữ và con cái của họ. Sự cần thiết phải hủy việc kết hôn trái pháp luật Việc KHTPL ảnh hưởng rất lớn đến các mối quan hệ xã hội cũng như những quyền và lợi ích cơ bản của công dân. Do đó việc xử lý KHTPL là hết sức cần thiết, mang lại ý nghĩa to lớn.
Bằng các chế tài của pháp luật, việc xử lý KHTPL đã góp phần bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của công dân, các chủ thé bị hành vi KHTPL này xâm hại.