Chương 1: Lý luận chung về huy động vốn dưới hình thức trái phiếu Chính phủ Chương 2: Thực trạng huy động vốn dưới hình thức trái phiếu Chính phủ ở Kho bạc nhà nước Hà Nội Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác huy động vốn dưới hình thức trái phiếu Chính phủ ở Kho bạc nhà nước Hà Nội LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HUY ĐỘNG VỐN DƯỚI HÌNH THỨC TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ 1.1 Kho bạc nhà nước và vấn đề huy động vốn nhằm phát triển kinh tế - xã hội 1.1Khái niệm về Ngân sách nhà nước NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm dể đảm bảo thực hiện các chức năng , nhiệm vụ của Nhà nước. Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; các khoản viện trợ; các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy Nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung, dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm.
Quốc hội quyết định dự toán NSNN, phân bổ Ngân sách Trung ương, phê chuẩn quyết toán NSNN. NSNN bao gồm: NSTW và NSĐP. NSĐP bao gồm: Ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa Ngân sách các cấp được thực hiện theo các nguyên tắc sau: + Ngân sách Trung ương và Ngân sách mỗi cấp chính quyền địa phương được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể.
+ Ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quan trọng của quốc gia và hỗ trợ những địa phương chưa cân đối được thu, chi Ngân sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 + Ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu bảo đảm chủ động trong thực hiện những nhiệm vụ được giao; tăng cường nguồn lực cho Ngân sách xã. Hội đồng nhân dân tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa Ngân sách các cấp chính quyền địa phương phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, Quốc phòng, an ninh và trình độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn. + Nhiệm vụ chi thuộc Ngân sách cấp nào do Ngân sách cấp đó bảo đảm đảm; việc ban hành và thực hiện chính sách, chế độ mới làm tăng chi Ngân sách phải có giải pháp bảo đảm nguồn tài chính phù hợp với khả năng cân đối của Ngân sách từng cấp.
+ Trường hợp cơ quan quản lý Nhà nước cấp trên uỷ quyền cho cơ quan quản lý Nhà nước cấp dưới thực hiện nhiệm vụ chi của mình, thì phải chuyển kinh phí từ Ngân sách cấp trên cho cấp dưới để thực hiện nhiệm vụ đó. + Thực hiện phân chia tỷ lệ % đối với các khoản thu phân chia giữa Ngân sách các cấp và bổ sung từ Ngân sách cấp trên cho Ngân sách cấp dưới để đảm bảo công bằng, phát triển cân đối giữa các vùng, các điạ phương. Tỷ lệ % phân chia các khoản thu và bổ sung cân đối từ Ngân sách cấp trên cho Ngân sách cấp dưới ổn định từ 3 - 5 năm. Số bổ sung từ Ngân sách cấp trên là khoản thu của Ngân sách cấp dưới.
+ Trong thời kỳ ổn định Ngân sách, các địa phương được sử dụng nguồn tăng thu hàng năm mà Ngân sách địa phương được hưởng, để phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn; Sau thời kỳ ổn định Ngân sách, phải tăng khả năng tự cân đối phát triển Ngân sách địa phương, thực hiện giảm dần số bổ sung từ Ngân sách cấp trên hoặc tỷ lệ % điều tiết số thu nộp về Ngân sách cấp trên. Để thực hiện tốt chức năng của mình là quản lý kinh tế - xã hội, thì Nhà nước ngày càng cần một lượng vốn lớn hơn để đầu tư nhiều hơn cho các chương trình dự án, nhằm đạt tới một xã hội ưu việt hơn xã hội đang có, nhưng nguồn lực thì luôn có hạn; vì thế Nhà nước luôn gặp không ít khó khăn về vốn, trong khi đó một lượng vốn lớn còn nằm rải rác trong dân chúng, họ có vốn mà không thể sử dụng chúng như một vòng quay vốn dể sinh lời. Làm thế nào để Nhà nước LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 có thể sử dụng lượng vốn này theo mục đích của mình ? Tín dụng Nhà nước ra đời đã giải quyết được vấn đề khó khăn đó. Tín dụng Nhà nước là quan hệ tín dụng mà nhà nước là chủ thể đi vay, để đảm bảo các khoản chi tiêu của NSNN đồng thời là chủ thể cho vay để thực hiện chức năng, nhiệm vụ kinh tế - chính trị - xã hội của Nhà nước.
Trong lịch sử hoạt động tài chính của Nhà nước, bội chi ngân sách là hiện tượng khó tránh khỏi, để bù đắp bội chi ngân sách, Nhà nước phải chọn một trong hai giải pháp: - Phát hành thêm tiền giấy: Giải pháp này tuy nhanh giải quyết dễ dàng nhất để cân đối ngân sách, xong nó không gắn với lưu thông hàng hoá và là một nguyên nhân dẫn đến lạm phát, làm ảnh hưởng không tốt đến nền kinh tế- xã hội. - Vay nợ: Nếu làm tốt công tác này thì đây sẽ là giải pháp hữu hiệu nhất, không những giải quyết được vấn đề tập trung vốn nhằm cân đối ngân sách mà còn hạn chế, khắc phục tình trạng lạm phát và tác động tích cực đến phát triển kinh tế quốc dân. Ở các nước có nền kinh tế thị trường, người ta chú trọng nhiều đến việc phát triển các hình thức vay nợ để cân đối ngân sách. ở nước ta trong thời kỳ bao cấp để bù đắp bội chi ngân sách, Nhà nước chủ yếu dựa vào phát hành tiền, còn nguồn vốn vay thì chiếm tỷ trọng rất nhỏ.
- Cùng với các kênh huy động vốn của các Ngân hàng Thương mại, trái phiếu chính phủ đã mở ra một kênh huy động vốn mới trong nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Trái phiếu được đảm bảo thanh toán bằng Ngân sách Quốc gia nó được coi là công cụ đầu tư an toàn, ít rủi ro nhất, ngày càng khẳng định ưu thế vượt trội trên thị trường tài chính, cơ chế phát hành , thanh toán không ngừng được cải tiến và hoàn thiện, có khả năng đáp ứng được các yêu cầu giao dịch, trao đổi trên thị trường chứng khoán. Hình thức trái phiếu tương đối đa dạng, phương thức phát hành, thanh toán phong phú, không ngừng được cải tiến. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trước đây chúng ta hiểu rằng chỉ khi nào bội chi NSNN mới tiến hành các biện pháp đi vay để bù đắp phần thiếu hụt.
Trong điều kiện mới của nền kinh tế, ngay cả khi ngân sách bội thu nhà nước cũng cần phải vay dân, đó là khi nhà nước cần đầu tư một số lượng vốn khá lớn cho các công trình trọng điểm, các mục tiêu kinh tế ở tầm vĩ mô. Mặt khác Nhà nước cần có chính sách huy động các nguồn tài chính nhàn rỗi của các tổ chức, cá nhân (trong và ngoài nước) dưới nhiều hình thức, thông qua nhiều kênh tín dụng, đồng thời với quá trình phát triển kinh tế, ổn định xã hội, Nhà nước sử dụng nguồn vốn vay để đầu tư cho các tổ chức kinh tế vay, nhằm thực hiện mục tiêu đã định. Thực chất đó là tín dụng nhà nước, là quan hệ tin cậy giữa Nhà nước và các chủ thể khác khi Nhà nước đi vay và cho vay. Tín dụng Nhà nước là một yêu cầu khách quan của nền kinh tế, là do mâu thuẫn giữa thừa và thiếu nguồn tài chính cho nhu cầu chi tiêu của Nhà nước và khả năng đáp ứng nhu cầu đó bằng các khoản thu của Nhà nước (chủ yếu là thuế).
ở nước ta, nhu cầu chi tiêu của Nhà nước thường lớn hơn khả năng thu của ngân sách, do đó Nhà nước buộc phải sử dụng công cụ tín dụng để huy động các nguồn vốn nhàn rỗi của các tổ chức kinh tế trong nước, vốn nhàn rỗi trong cộng đồng dân cư, cả các biện pháp vay nợ nước ngoài để bù đắp những thiếu hụt trong cấn đối thu – chi ngân sách. Tín dụng Nhà nước càng trở lên tất yếu từ khi Nhà nước thực hiện chức năng, điều tiết các quan hệ kinh tế xã hội, điều chỉnh nhịp độ tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Ngày nay, đi đôi với sự phát triển của kinh tế thị trường, sự đa dạng, phong phú các các quan hệ hàng hoá - tiền tệ ở hầu khắp các nước trên thế giới, tín dụng Nhà nước đã được sử dụng hết sức rộng rãi. Có thể nói rằng, tín dụng Nhà nước là một phương thức huy động và sử dụng vốn của Nhà nước trên nguyên tắc vay trả, để bù đắp thiếu hụt ngân sách và giải quyết các nhiệm vụ cấp thiết khác, mà tài chính Nhà nước phải đảm bảo.
Để có nguồn tài chính thực hiện các chức năng đó, ngoài biện pháp động viên bắt buộc theo luật định, cần thiết phải sử dụng biện pháp động viên bằng hình thức tín dụng nhà nước thông qua việc phát hành trái phiếu KBNN. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Tín dụng Nhà nước là biện pháp điều tiết quan trọng của Nhà nước trong quản lý nền kinh tế , tác dụng điều tiết của tín dụng nhà nước thể hiện ở các mặt chủ yếu sau đây: + Điều tiết tỷ lệ giữa tích luỹ và tiêu dùng, Nhà nước thu hút nguồn vốn cơ động trong xã hội dưới hình thức trái phiếu Chính phủ, tập trung một phần quỹ tiêu dùng để phân phối lại, chuyển thành quỹ phục vụ cho việc đầu tư phát triển kinh tế. + Điều tiết lượng lưu thông và hướng lưu thông tiền tệ trên thị trường. + Kiểm soát quy mô đầu tư, điều tiết cơ cấu đầu tư, bố trí hợp lý cơ cấu ngành nghề.
+ Điều tiết quan hệ cung cầu hàng hoá trên thị trường. Huy động vốn góp phần tăng cường tiềm lực cho NSNN để thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới của Đảng.