CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Vốn và hoạt động huy động vốn của NHTM 1. Nguồn vốn của NHTM “Nguồn vốn của NHTM là toàn bộ nguồn tiền tệ mà ngân hàng tạo lập hoặc huy động được để cho vay, đầu tư và thực thi các dịch vụ ngân hàng” trích theo Giáo trình quản trị tác nghiệp Ngân hàng Thương mại của trường Đại học Thương mại. Vốn chủ sở hữu “Vốn chủ sở hữu là vốn riêng của NHTM, bao gồm số vốn ban đầu và số vốn gia tăng không ngừng cùng với sự phát triển của NHTM” trích từ Giáo trình quản trị tác nghiệp Ngân hàng Thương mại của trường Đại học Thương mại.
Vốn chủ sở hữu là điều kiện đầu tiên để ngân hàng được luật pháp cho phép hoạt động và đây là loại vốn ngân hàng có thể sử dụng lâu dài, hình thành nên trang thiết bị, cơ sở vật chất. Tỷ trọng của nguồn vốn này trong tổng nguồn vốn thường là rất nhỏ, nó quyết định quy mô hoạt động NHTM và là nhân tố xác định tỷ lệ an toàn trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Với chức năng là bảo vệ, vốn chủ sở hữu được coi như là tài sản đảm bảo để tạo lòng tin đối với khách hàng, duy trì khả năng thanh toán trong trường hợp gặp thua lỗ. Nguồn hình thành nên vốn chủ sở hữu bao gồm vốn điều lệ, vốn bổ sung trong quá trình hoạt động, các quỹ.
Vốn nợ a) Tiền gửi và các nghiệp vụ huy động tiền gửi “Tiền gửi là tài sản bằng tiền của các tổ chức và cá nhân mà NH đang tạm thời quản lý và sử dụng với trách nhiệm hoàn trả” trích từ Giáo trình quản trị tác nghiệp Ngân hàng Thương mại của trường Đại học Thương mại. NHTM huy động vốn từ dân chúng, trả lãi cho các khoản tiền gửi đó, sử dụng vốn đó vào mục đích kinh doanh của mình là cho vay và đầu tư với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Vì thế, vốn tiền gửi là nguồn vốn quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của một NHTM. Một trong những chiến lược mà các NHTM thực hiện Trần Thị Huyền Trang MSV: 11D180043 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 5 ThS.
Phùng Thị Việt Hà nhằm tăng tiền gửi và có được nguồn tiền chất lượng cao là áp dụng nhiều hình thức huy động khác nhau như sau: - Tiền gửi thanh toán: việc mở tài khoản và cung cấp dịch vụ thanh toán là một trong những dịch vụ đầu tiền của NHTM. Khách hàng nộp tiền vào NH và khoản tiền này sẽ được hạch toán vào tài khoản thanh toán. Thực chất đây là tiền của doanh nghiệp hoặc cá nhân gửi vào NH, nhờ NH giữ và thanh toán hộ. Lãi suất của khoản tiền trong tài khoản thanh toán thường thấp và đây là loại tiền không có tính ổn định cao, khách hàng có thể rút bất cứ lúc nào họ cần vì vậy ngân hàng cần phải dự trữ tiền để đảm bảo việc thanh toán cho khách hàng.
- Tiền gửi có kì hạn của doanh nghiệp, các tổ chức xã hội: nhiều doanh nghiệp có hoạt động thu chi tiền theo định kì xác định. Họ gửi tiền vào NH để được hưởng lãi đồng thời tính toán nhu cầu vốn ở một thời điểm nhất định để lựa chọn kì hạn gửi tiền. loại tiền gửi có kì hạn giúp cho cả NH và khách hàng xác định được rõ chu kì quay vốn của mình nhằm tối thiểu được mức rủi ro. Mức lãi suất gửi kì hạn phụ thuộc vào thời gian gửi dài hay ngắn, thông thường càng dài thì lãi suất càng cao và ngược lại.
- Tiền gửi tiết kiệm: trong dân chúng luôn có một khoản tiền nhàn rỗi tạm thời chưa sử dụng. Khi đó họ nhờ NH giữ hộ và mong muốn NH sẽ trả một khoản lãi. Để có thể sử dụng tiền gửi NH phải cam kết cho người gửi tiền một khoản lãi. Các tầng lớp dẫn cư gửi tiền tiết kiệm vào NHTM với mục đích chủ yếu là tiết kiệm và sinh lời.
Do đó, nguồn vốn này có tính ổn định khá cao. - Tiền gửi của các ngân hàng khác: để đảm bảo khả năng thanh toán hoặc nhờ thanh toán hộ các NH thường có giao dịch nhận tiền gửi qua nhau. NH gửi tiền tại một NH khác được coi là một khách hàng và được hưởng quyền như một khách hàng thông thường. b) Các nguồn vốn phi tiền gửi - Tiền vay: sự phát triển của NH, đặc biệt là sự phát triển lớn mạnh của hoạt động tín dụng đòi hỏi các NH cần bổ sung những nguồn vốn mới và NH đã tìm đến thị trường tiền tệ.
Vào những giai đoạn cụ thể, các NH phải vay mượn thêm để đáp Trần Thị Huyền Trang MSV: 11D180043 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 6 ThS. Phùng Thị Việt Hà ứng nhu cầu chi trả khi khả năng huy động vốn còn hạn chế và chưa có được vốn chủ sở hữu như mong đợi thì NH đã vay NHNN, vay các tổ chức tín dụng khác, vay trên thị trường tài chính (phát hành kì phiếu, trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi.) - Vốn phi tiền gửi khác: ngoài vốn vay, vốn phi tiền gửi khác gồm: tiền trong thanh toán, nguồn ủy thác, thuế chưa nộp, tiền lương chưa trả… 1. Vai trò của nguồn vốn đối với NHTM Thứ nhất, vốn đóng vai trò tạo lập, duy trì và phát triển NH. Đối với bất kỳ doanh nghiệp nào, muốn hoạt động sản xuất kinh doanh được thì phải có Công nghệ - Lao động – Tiền vốn trong đó vốn là nhân tố quan trọng, nó phản ánh năng lực chủ yếu để quyết định khả năng kinh doanh.
Riêng đối với ngân hàng thương mại,vốn lại càng là nhân tố không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Như đã biết, đặc trưng của hoạt động ngân hàng: vốn không chỉ là phương tiện kinh doanh chính mà còn là đối tượng kinh doanh chủ yếu của ngân hàng thương mại. Hơn nữa, vốn lớn là lợi thế đầu tiên trong việc chấp hành pháp luật trước hết là luật ngân hàng trung ương, luật các TCTD, tạo thế mạnh và thuận lợi trong kinh doanh tiền tệ. Chính vì thế, có thể nói vốn là điểm đầu tiên trong chu kỳ kinh doanh của ngân hàng, là khâu cốt tử của ngân hàng.
Do đó, ngoài vốn ban đầu cần thiết tức là đủ vốn điều lệ theo luật định thì ngân hàng phải thường xuyên chăm lo tới việc tăng trưởng vốn trong suốt quá trình hoạt động của mình. Thứ hai, nguồn vốn là cơ sở và phát triển của hoạt động cho vay và các hoạt động kinh doanh khác của NH. Huy động vốn và cho vay là hai hoạt động cơ bản của NHTM. Hai hoạt động này có mối quan hệ tương hỗ với nhau, nếu không có nguồn vốn thì ngân hàng khó lòng cho vay và thực hiện các dịch vụ cung cấp dịch vụ.
Nguồn vốn của NH quyết định mở rộng hay thu hẹp khối lượng tín dụng. Nguồn vốn lớn còn giúp NH hoạt động kinh doanh với nhiều loại hình khác nhau như: liên kết kinh doanh, dịch vụ thuê mua tài chính, kinh doanh chứng khoán… nhằm tạo thêm vốn cho NH. Đồng thời nó còn nâng cao uy tín và tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Thứ ba, nguồn vốn quyết định năng lực cạnh tranh của NH.
Thực tế đã chứng minh: quy mô, trình độ nghiệp vụ, phương tiện kỹ thuật của ngân hàng là tiền đề Trần Thị Huyền Trang MSV: 11D180043 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 7 ThS. Phùng Thị Việt Hà cho việc thu hút nguồn vốn. Đồng thời, khả năng vốn lớn là điều kiện thuận lợi đối với ngân hàng trong việc mở rộng quan hệ tín dụng với các thành phần kinh tế xét cả về quy mô, khối lượng tín dụng, chủ động về thời gian, thời hạn cho vay, thậm chí quyết định mức lãi suất vừa phải cho khách hàng. Điều đó sẽ thu hút ngày càng nhiều khách hàng, doanh số hoạt động của ngân hàng sẽ tăng lên nhanh chóng và ngân hàng sẽ có nhiều thuận lợi hơn trong kinh doanh.
Thứ tư, nguồn vốn là cơ sở tạo niềm tin cho khách hàng. Vốn chủ sở hữu của NHTM là cơ sở để xác định niềm tin của công chúng. Một ngân hàng có quy mô lớn sẽ được dân chúng tin tưởng hơn so với NH có quy mô nhỏ nếu không xét các yếu tố khác. Các NH luôn tạo niềm tin với khách hàng.
Đây là việc làm nhằm thu hút vốn vào ngân hàng khi khách hàng đến sử dụng các dịch vụ của NH. Với cơ chế thông tin hiện nay thì vốn sẽ là thông tin đầu tiên mà các khách hàng sẽ quan tâm. Hoạt động huy động vốn của NHTM 1. Khái niệm hoạt động huy động vốn của NHTM Hoạt động huy động vốn là các hoạt động thu hút nguồn vốn nhàn rỗi của các cá nhân, tổ chức kinh tế, xã hội dưới dạng tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi thanh toán, phát hàng các chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và các giấy tờ có giá khác, tạo nên một nguồn tài chính được ngân hàng sử dụng để kinh doanh sinh lời và trả lại một phần lợi nhuận này cho người gửi thông qua công cụ lãi suất.
Vai trò của hoạt động huy động vốn - Đối với nền kinh tế: Thông qua hoạt động huy động vốn mà NHTM thực hiện được chức năng trung gian tín dụng, cung cấp hàng hóa cho thị trường tài chính, chu chuyển vốn từ nơi dư thừa vốn đến nơi thiếu vốn. Người có vốn nhàn rỗi sẽ có những khoản tiên lãi nếu gửi vào NH vì thế vốn được xoay vòng khi NH cho vay hoặc đi đầu tư. - Đối với NHTM: Hoạt động huy động vốn là một công tác quan trọng trong hoạt động của NH. Huy động vốn tạo lập nguồn vốn chủ lực cho hoạt động kinh doanh của NHTM.
Thông qua hoạt động huy động vốn để đánh giá sự uy tín và sự tín nhiệm của khách hàng đối với ngân hàng. Trần Thị Huyền Trang MSV: 11D180043 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 8 ThS. Phùng Thị Việt Hà - Đối với khách hàng: cung cấp cho khách hàng một kênh đầu tư vốn, tích lũy nguồn tiền nhàn rỗi tương đối an toàn. Giúp cho khách hàng tiếp cận được các dịch vụ tiện ích của ngân hàng, đặc biệt là dịch vụ thanh toán qua ngân hàng và dịch vụ tín dụng khi khách hàng cần vốn sản suất, kinh doanh hoặc tiêu dùng.
Các hình thức huy động vốn của NHTM 1.