Luận Văn Thạc Sĩ Về Hủy Bản Án Sơ Thẩm Hình Sự Tại Tòa Án Nhân Dân Cấp Cao TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích hủy bản án sơ thẩm hình sự tại Tòa án nhân dân cấp cao TP Hồ Chí Minh, cung cấp cái nhìn thực tiễn và pháp lý.

• Tác giả: Phạm Anh Quân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Hủy Bản Án Sơ Thẩm Hình Sự: Thực Tiễn Tòa Án Nhân Dân Cấp Cao Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỦY BẢN ÁN SƠ THẨM HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của hủy bản án sơ thẩm hình sự
• 1.2. Các căn cứ hủy bản án sơ thẩm hình sự
• 1.3. Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về hủy bản án sơ thẩm trong tố tụng hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THI HÀNH CÁC QUY ĐỊNH VỀ HỦY BẢN ÁN SƠ THẨM HÌNH SỰ CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tình hình hủy bản án sơ thẩm hình sự tại Tòa án nhân dân cấp cao Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Thực tiễn thi hành các quy định về căn cứ hủy bản án sơ thẩm tại Tòa án nhân dân cấp cao Thành phố Hồ Chí Minh
• 3. CHƯƠNG 3: NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG SAI SÓT, VI PHẠM TRONG HỦY BẢN ÁN SƠ THẨM VÀ CÁC GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
• 3.1. Nguyên nhân của những sai sót, vi phạm trong hủy bản án sơ thẩm hình sự
• 3.2. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hủy bản án sơ thẩm hình sự tại TPHCM

Hủy bản án sơ thẩm hình sự là một trong những vấn đề quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự tại Việt Nam. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, Tòa án nhân dân cấp cao đã thực hiện nhiều quyết định hủy bản án nhằm đảm bảo tính công bằng và khách quan trong xét xử. Việc hủy bản án không chỉ giúp khắc phục sai sót mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Điều này thể hiện rõ trong các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và thực tiễn áp dụng tại Tòa án.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của hủy bản án hình sự

Hủy bản án hình sự là việc Tòa án cấp trên ra quyết định chấm dứt hiệu lực của bản án đã có hiệu lực của Tòa án cấp dưới. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của bị cáo và bị hại, đồng thời đảm bảo tính chính xác trong quá trình xét xử.

1.2. Các căn cứ hủy bản án sơ thẩm hình sự

Các căn cứ hủy bản án sơ thẩm được phân chia thành hai nhóm: căn cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và căn cứ theo Bộ luật Hình sự. Việc xác định đúng căn cứ hủy là rất quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và chính xác trong quá trình tố tụng.

II. Thực tiễn hủy bản án sơ thẩm hình sự tại Tòa án nhân dân cấp cao

Thực tiễn hủy bản án sơ thẩm hình sự tại Tòa án nhân dân cấp cao Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhiều trường hợp bản án bị hủy do vi phạm nghiêm trọng trong quá trình xét xử. Các quyết định này không chỉ giúp khắc phục sai sót mà còn nâng cao chất lượng xét xử của Tòa án cấp dưới. Việc hủy bản án cũng phản ánh sự quan tâm của Tòa án đối với quyền lợi của công dân.

2.1. Tình hình hủy bản án tại Tòa án nhân dân cấp cao

Trong giai đoạn từ năm 2017 đến 2019, Tòa án nhân dân cấp cao tại TPHCM đã hủy nhiều bản án sơ thẩm. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải cách và nâng cao chất lượng xét xử tại các Tòa án cấp dưới.

2.2. Các trường hợp hủy bản án phổ biến

Các trường hợp hủy bản án thường gặp bao gồm vi phạm thủ tục tố tụng, thiếu sót trong việc thu thập chứng cứ, và không đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Những vấn đề này cần được giải quyết triệt để để nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

III. Nguyên nhân và thách thức trong việc hủy bản án hình sự

Việc hủy bản án sơ thẩm hình sự không chỉ phản ánh những sai sót trong quá trình xét xử mà còn chỉ ra những thách thức mà Tòa án cấp dưới đang phải đối mặt. Các nguyên nhân chủ yếu bao gồm sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và sự thiếu sót trong công tác đào tạo cán bộ tư pháp.

3.1. Nguyên nhân dẫn đến hủy bản án

Nguyên nhân chính dẫn đến việc hủy bản án bao gồm vi phạm nghiêm trọng trong thủ tục tố tụng, thiếu sót trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ, và sự không đồng bộ trong các quy định pháp luật. Những vấn đề này cần được khắc phục để nâng cao chất lượng xét xử.

3.2. Thách thức trong công tác xét xử

Công tác xét xử hiện nay đang gặp nhiều thách thức, bao gồm áp lực từ dư luận xã hội, sự phức tạp của các vụ án hình sự, và sự thiếu hụt về nguồn lực. Những thách thức này cần được giải quyết để đảm bảo tính công bằng và khách quan trong xét xử.

IV. Giải pháp khắc phục tình trạng hủy bản án hình sự

Để hạn chế tình trạng hủy bản án sơ thẩm hình sự, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc cải cách quy định pháp luật đến nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng xét xử mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Cải cách quy định pháp luật

Cần cải cách các quy định pháp luật liên quan đến hủy bản án để đảm bảo tính đồng bộ và chặt chẽ. Việc này sẽ giúp Tòa án cấp trên có cơ sở pháp lý vững chắc hơn trong việc ra quyết định hủy bản án.

4.2. Nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp là rất cần thiết. Việc này sẽ giúp họ có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện đúng quy trình tố tụng, từ đó giảm thiểu sai sót trong xét xử.

V. Kết luận về hủy bản án sơ thẩm hình sự tại TPHCM

Hủy bản án sơ thẩm hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự tại Thành phố Hồ Chí Minh. Việc này không chỉ giúp khắc phục sai sót mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Cần có những giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng xét xử và giảm thiểu tình trạng hủy bản án.

5.1. Tương lai của hủy bản án hình sự

Tương lai của việc hủy bản án hình sự phụ thuộc vào sự cải cách và nâng cao chất lượng xét xử. Việc này sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và khách quan trong hệ thống tư pháp.

5.2. Đề xuất kiến nghị

Cần có những kiến nghị cụ thể nhằm cải cách quy định pháp luật và nâng cao năng lực cho cán bộ tư pháp. Những kiến nghị này sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng hủy bản án và nâng cao chất lượng xét xử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tư pháp hình sự, hoạt động xét xử phúc thẩm và giám đốc thẩm giữ vai trò tối quan trọng nhằm bảo đảm tính đúng đắn, khách quan và công bằng của pháp luật. Theo số liệu thống kê tại Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019, cơ quan này đã thụ lý và giải quyết tổng cộng 2.295 vụ án hình sự theo thủ tục phúc thẩm. Trong đó, có 239 bản án sơ thẩm bị tuyên hủy, chiếm tỷ lệ 10,4% tổng số vụ án được đưa ra xét xử. Đặc biệt, trong số các bản án bị hủy, có tới 232 vụ án buộc phải hủy để điều tra lại (chiếm 97,1%), đặt ra thách thức lớn đối với chất lượng điều tra, truy tố và xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng cấp dưới.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ các vi phạm pháp luật nghiêm trọng dẫn đến việc hủy bản án sơ thẩm, từ những thiếu sót trong thủ tục tố tụng đến sai lầm trong việc định tội danh và áp dụng Bộ luật Hình sự. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chế định hủy bản án sơ thẩm hình sự, đánh giá toàn diện thực tiễn áp dụng các căn cứ hủy án tại 23 tỉnh, thành phố trực thuộc khu vực phía Nam trong khung thời gian 3 năm từ 2017 đến 2019.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp giải pháp giảm tỷ lệ án bị hủy xuống dưới ngưỡng 5%, bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, đồng thời củng cố niềm tin của xã hội vào sự nghiêm minh của nền công lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của các nguyên tắc pháp lý cốt lõi trong khoa học luật tố tụng hình sự:

• Nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định tại Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cụ thể hóa Điều 31 Hiến pháp năm 2013, đóng vai trò như chuẩn mực bảo vệ người bị buộc tội và đặt ra yêu cầu chứng minh toàn diện cho cơ quan tố tụng.
• Nguyên tắc hai cấp xét xử quy định tại Điều 27 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, xác lập quyền kiểm tra, giám sát của Tòa án cấp trên đối với các phán quyết của Tòa án cấp sơ thẩm.
• Nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa và nguyên tắc tranh tụng dân chủ tại phiên tòa theo Điều 16 và Chương V Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Nguyên tắc độc lập xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân quy định tại Điều 23 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Các khái niệm then chốt được phân tích bao gồm: hủy bản án sơ thẩm hình sự, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng theo Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, cấu thành tội phạm, căn cứ hủy án để điều tra lại theo Điều 358 và căn cứ hủy án để đình chỉ vụ án theo Điều 359 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiếp cận toàn diện nguồn dữ liệu sơ cấp gồm 239 vụ án bị hủy ở giai đoạn phúc thẩm trên tổng số 2.295 vụ án đã xét xử, cùng 239 vụ án bị hủy tại giai đoạn giám đốc thẩm và tái thẩm trên tổng số 280 vụ án đã giải quyết trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019. Địa bàn khảo sát trải rộng trên 23 tỉnh, thành phố thuộc thẩm quyền tài phán của Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng đối với tất cả các bản án bị hủy trong giai đoạn nghiên cứu nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối và không bỏ sót các dạng sai sót điển hình. Phương pháp phân tích luật viết kết hợp với phương pháp thống kê xã hội học và phân tích án lệ được lựa chọn để giải mã nguyên nhân gốc rễ của các vi phạm. Việc kết hợp các phương pháp này giúp chỉ ra mối tương quan giữa sự thiếu hụt chứng cứ điều tra và các quyết định tuyên hủy án của Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2017 - 2019 đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ giải quyết án phúc thẩm: Trong tổng số 2.295 vụ án hình sự phúc thẩm đã xét xử, Tòa án tuyên y án sơ thẩm 1.495 vụ (chiếm 65,1%), sửa án sơ thẩm 561 vụ (chiếm 24,5%) và hủy án sơ thẩm 239 vụ (chiếm 10,4%).
• Xu hướng áp đảo của hủy án để điều tra lại: Trong 239 vụ án bị hủy phúc thẩm, tỷ lệ hủy để điều tra lại luôn ở mức cao vượt trội, đạt 96,8% năm 2017 (60 trên 62 vụ), 94,9% năm 2018 (37 trên 39 vụ) và tăng vọt lên 97,9% năm 2019 (135 trên 138 vụ). Hủy để xét xử lại chỉ chiếm từ 2,1% đến 5,1%, không có vụ án nào bị hủy để đình chỉ.
• Tỷ lệ hủy tại cấp giám đốc thẩm và tái thẩm ở mức báo động: Bình quân 3 năm đạt tới 85,3% (239 vụ bị hủy trên 280 vụ xét xử), trong đó năm 2019 có tới 125 trên 138 vụ bị tuyên hủy để điều tra lại, chiếm tỷ lệ 90,6%.
• Sai phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng và thu thập chứng cứ: Nhiều vụ án xâm phạm quyền bào chữa của người chưa thành niên khi Cơ quan điều tra không cho luật sư tham gia hỏi cung suốt 2 tháng; mâu thuẫn giữa biên bản nghị án và bản án sơ thẩm khi biên bản ghi 3 thành viên nhưng biểu quyết 5 thành viên; nhầm lẫn giữa quan hệ vay mượn dân sự và hành vi chiếm đoạt tài sản trong các hợp đồng kinh tế.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ hủy án để điều tra lại chiếm tới 97,1% phản ánh những lỗ hổng lớn trong giai đoạn điều tra ban đầu và công tác kiểm sát điều tra. Điển hình như vụ án tại Kiên Giang, Tòa sơ thẩm quy kết hành vi lừa đảo chuyển nhượng đất nhưng bỏ qua lời khai về hợp đồng cầm cố, không làm rõ sự chênh lệch giá trị giữa hợp đồng 1.000 triệu đồng và khoản vay thực tế 300 triệu đồng. Tương tự, trong một vụ án tại Đồng Tháp, Tòa sơ thẩm không xác minh rõ nguồn tiền 1.000 triệu đồng nằm trong khoản quỹ để ngoài sổ sách 5.585 triệu đồng dẫn đến việc buộc tội thiếu căn cứ vững chắc.

Bên cạnh đó, việc vi phạm quyền bào chữa đối với người chưa thành niên theo quy định tại Thông tư liên tịch số 01/2011/TTLT cho thấy một bộ phận người tiến hành tố tụng chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của các thủ tục bắt buộc. Toàn bộ các dữ liệu này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường thể hiện đà tăng số lượng án bị hủy từ 62 vụ năm 2017 lên 138 vụ năm 2019, cùng bảng phân loại cơ cấu vi phạm chia theo nhóm tố tụng và nhóm nội dung áp dụng pháp luật hình sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tiễn, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

• Hoàn thiện quy định pháp luật tố tụng: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn thi hành Điều 358 và Điều 359 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, định lượng rõ ràng khái niệm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và phạm vi bổ sung chứng cứ tại cấp phúc thẩm. Lộ trình thực hiện hoàn thành trong giai đoạn 2021 - 2023, hướng tới mục tiêu giảm 30% các vụ hủy án mang tính hình thức.
• Chuẩn hóa hoạt động thu thập và đánh giá chứng cứ: Bộ Công an và Viện kiểm sát nhân dân các cấp tăng cường kiểm tra nghiệp vụ, bắt buộc thực hiện 100% việc đối chất khi có mâu thuẫn lời khai và bảo đảm sự tham gia của người bào chữa đối với người chưa thành niên ngay từ buổi hỏi cung đầu tiên, triển khai đồng bộ từ năm 2021.
• Nâng cao năng lực xét xử của Thẩm phán sơ thẩm: Học viện Tòa án tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu định kỳ 6 tháng một lần về kỹ năng điều hành tranh tụng, kỹ năng nghị án và phân định ranh giới giữa tranh chấp hợp đồng kinh tế với tội phạm lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
• Thiết lập cơ chế rút kinh nghiệm liên ngành định kỳ: Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh định kỳ tổng kết chuyên đề 1 năm 2 lần gửi đến Tòa án nhân dân 23 tỉnh, thành phố nhằm thông báo kịp thời các lỗi vi phạm dẫn đến hủy án, phấn đấu đưa tỷ lệ án hình sự bị hủy toàn khu vực xuống dưới mức 5% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án cấp sơ thẩm (Tòa án nhân dân cấp huyện và cấp tỉnh): Cung cấp cẩm nang thực hành nhận diện các sai sót phổ biến trong khâu viết bản án, lập biên bản nghị án, định tội danh và xác định tư cách đương sự để phòng ngừa triệt để nguy cơ bị cấp trên hủy án.
• Điều tra viên và Kiểm sát viên: Giúp nắm vững các tiêu chuẩn thu thập chứng cứ, kỹ năng kiểm sát hoạt động hỏi cung, đối chất và giám định tư pháp, hạn chế tối đa việc hồ sơ bị trả lại hoặc bị hủy để điều tra bổ sung.
• Luật sư và các chuyên gia bào chữa: Cung cấp hệ thống luận cứ thực tiễn từ 239 bản án bị tuyên hủy, hỗ trợ xây dựng chiến lược tranh tụng, phát hiện các điểm vi phạm thủ tục tố tụng nghiêm trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ.
• Học viên cao học và Giảng viên ngành Luật hình sự: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật với cơ sở lý luận vững chắc và chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2017 - 2019 phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về tư pháp hình sự.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao tỷ lệ hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại chiếm tới hơn 94% tổng số án bị hủy? Nguyên nhân chủ yếu do quá trình điều tra ban đầu thu thập tài liệu chưa đầy đủ, thiếu các biên bản đối chất khi có mâu thuẫn lời khai, hoặc kết luận giám định không xác định rõ khối lượng, thể chất của vật chứng. Các thiếu sót này Tòa án cấp phúc thẩm không thể tự mình bổ sung trực tiếp tại phiên tòa theo Điều 358 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

• Những vi phạm thủ tục tố tụng nào chắc chắn dẫn đến việc hủy bản án sơ thẩm? Các vi phạm như không chỉ định người bào chữa cho bị can chưa thành niên theo Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự, thành phần Hội đồng xét xử không đúng quy định pháp luật, hoặc có sự mâu thuẫn về số lượng thành viên giữa biên bản nghị án và bản án sơ thẩm đều là vi phạm nghiêm trọng làm mất giá trị chứng minh của phiên tòa.

• Trong trường hợp nào Tòa án cấp phúc thẩm tuyên hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án? Theo Điều 359 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Tòa án cấp phúc thẩm hủy án và đình chỉ vụ án khi xác định hành vi của bị cáo không cấu thành tội phạm, không có sự việc phạm tội xảy ra, vụ án đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc bị cáo đã chết trước thời điểm xét xử phúc thẩm.

• Tòa án cấp sơ thẩm thường nhầm lẫn giữa tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tranh chấp dân sự ở điểm nào? Tòa án sơ thẩm thường chỉ căn cứ vào việc không trả được tiền đúng hạn để quy kết gian dối mà không làm rõ ý thức chiếm đoạt tài sản xuất hiện trước hay sau khi nhận tài sản, không định giá tài sản thi công thực tế như trong các vụ án hợp đồng thi công xây dựng dẫn đến xử lý oan sai quan hệ dân sự.

• Việc bản án sơ thẩm bị tuyên hủy có đồng nghĩa với việc bị cáo bị kết án oan hay không? Hủy bản án không đồng nghĩa với việc bị cáo vô tội trong mọi trường hợp. Phần lớn việc hủy án nhằm khắc phục các vi phạm về mặt thủ tục tố tụng hoặc yêu cầu điều tra làm rõ thêm các tình tiết chứng cứ để bảo đảm việc xét xử sau đó được đúng người, đúng tội, đúng khung hình phạt và không bỏ lọt tội phạm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết và quy định pháp lý về chế định hủy bản án sơ thẩm hình sự theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Công trình phân tích chuyên sâu 239 vụ án hình sự bị hủy phúc thẩm và 239 vụ án bị hủy giám đốc thẩm tại 23 tỉnh, thành phía Nam giai đoạn 2017 - 2019.
• Xác định rõ nguyên nhân cốt lõi khiến 97,1% số vụ án bị hủy phải chuyển điều tra lại xuất phát từ sự thiếu hụt chứng cứ và vi phạm thủ tục tố tụng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp giữa lập pháp, đào tạo nhân sự và kiểm soát liên ngành nhằm nâng cao chất lượng tư pháp.
• Thiết lập kế hoạch hành động giai đoạn 2021 - 2025 hướng tới mục tiêu kéo giảm tỷ lệ án bị hủy xuống dưới 5% toàn khu vực.

Các cơ quan tiến hành tố tụng, giới luật sư và các nhà nghiên cứu pháp lý cần tích cực khai thác nguồn tài liệu thực tiễn trong công trình này để chuẩn hóa quy trình tố tụng, hạn chế tối đa các sai phạm trong hoạt động xét xử và phụng sự công lý hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỦY BẢN ÁN SƠ THẨM HÌNH SỰ 1. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của hủy bản án sơ thẩm hình sự 1. Khái niệm hủy bản án sơ thẩm hình sự Trong từ điển Tiếng Việt có nêu khái niệm về “hủy” đó là làm cho không còn tồn tại hoặc không còn có giá trị nữa. Tuy nhiên, với cách tiếp cận này còn rất chung chung, chưa xác định được các căn cứ để thực hiện việc hủy bản án, chưa quy định rõ phạm vi áp dụng cũng như chủ thể nào sẽ trực tiếp được giao quyền hủy bản án? Vì vậy, theo pháp luật TTHS Việt Nam hiện hành “Hủy bản án” là việc Toà án cấp trên có thẩm quyển ra quyết định bằng văn bản nhằm chấm dứt hiệu lực thi hành đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án cấp dưới khi phát hiện bản án, quyết định đó có sai sót.

Qua đó, có thể đưa ra khái niệm hủy bản án trong TTHS như sau: “Hủy bản án là một trong những quyền của Tòa án cấp trên đối với bản án quyết định của Tòa án cấp dưới khi có kháng cáo, kháng nghị. Tòa án cấp trên xét thấy có căn cứ theo quy định của pháp luật nhằm hủy bỏ một phần hay toàn bộ nội dung trong quyết định của Tòa án cấp dưới để tiến hành điều tra, xét xử lại những nội dung trong vụ án đó hoặc quyết định đình chỉ vụ án”. Từ khái niệm trên, có thể đưa ra một số đặc điểm của hủy bản án trong TTHS như sau: Thứ nhất, Tòa án cấp trên có quyền hủy bản án của Tòa án cấp dưới để xét xử lại khi bản án đó bị kháng cáo, kháng nghị. Thủ tục phúc thẩm được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc hai cấp xét xử, nội dung của nguyên tắc này là bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị phải 7 được xét xử lại ở cấp phúc thẩm, còn nếu không bị kháng cáo, kháng nghị trong thời hạn pháp luật quy định thì có hiệu lực thi hành.

Thứ hai, quyền hủy bản án được thực hiện khi có các căn cứ theo luật định, tức là phải tuân thủ nghiêm túc nguyên tắc pháp chế trong tố tụng. Như vậy, trong trường hợp vụ án đó có đầy đủ các căn cứ theo luật quy định thì cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện quyền hủy bản án, tức phải tuân thủ các quy định mà pháp luật tố tụng hình sự đã đặt ra, không được làm sai hoặc cố tình vi phạm những quy định đó khi áp dụng. Mục đích Thứ nhất, việc hủy bản án trong TTHS nhằm mục đích giúp cho các cơ quan tiến hành tố tụng cấp dưới trong quá trình giải quyết vụ án phát hiện ra những sai phạm, thiếu sót của mình qua đó có cách thức khắc phục, tạo điều kiện để đưa vụ án ra xét xử theo đúng quy định của pháp luật. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp các cơ quan tiến hành tố tụng xác định được những bản án có vi phạm, tính chất mức độ như thế nào, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến các quyền lợi cơ bản của công dân ra sao để quyết định có tiếp tục thi hành bản án hay hoãn thi hành bản án.

Thứ hai, Đối với trường hợp bị cáo, bị hại, đại diện pháp luật hay Viện Kiểm sát (VKS) có kháng cáo, kháng nghị yêu cầu hủy bản án, sửa bản án hay giữ nguyên bản án.