BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TỔNG CỤC THỦY LỢI ThS. Trần Hùng (Chủ biên) SỔ TAY HƯỚNG DẪN QUY TRÌNH CÔNG NGHỆ TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC CHO CÂY TRỒNG CẠN Tập I Cây Cà phê, Cam, Bưởi Cây Thanh long, Nho Cây Chè Cây rau màu Cây Mía NHÀ XUẤT BẢN KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT Hà Nội - 2013 TỔNG CỤC THỦY LỢI Cơ quan soạn thảo: Trung tâm Thủy lợi miền núi phía Bắc Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam ThS. Trần Hùng (Chủ biên) KS. Đinh Văn Linh KS.
Nguyễn Việt An KS. Đặng Vinh Quang Cố vấn chuyên môn: GS. Bùi Hiếu PGS. Hà Lương Thuần PGS.
Lê Thị Kim Cúc ThS. Đặng Duy Hiển 2 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới. LỜI GIỚI THIỆU Hạn hán ở nước ta đang có diễn biến ngày càng phức tạp, tình trạng thiếu nước tưới vào mùa khô ở những khu vực Tây Nguyên, Trung Bộ, Đông Nam Bộ và khu vực Trung du miền núi phía Bắc là hiện hữu. Trong khi đó, đầu tư những công trình trữ nước rất tốn kém.
Ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước là một trong những giải pháp khắc phục có hiệu quả. Tưới tiết kiệm nước sẽ tiết kiệm được lượng nước đáng kể, tăng năng suất và ổn định chất lượng cho cây trồng, mở rộng được diện tích tưới, tăng hiệu quả công trình Thủy lợi, phù hợp với sản xuất nông nghiệp hàng hóa có giá trị kinh tế cao. Với mong muốn giúp bà con nông dân, doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp quan tâm đến công nghệ này trả lời một số câu hỏi như: Công nghệ tưới tiên tiến tiết kiệm nước là gì, phạm vi ứng dụng và hiệu ích ra sao? Có những công nghệ tiên tiến tiết kiệm nước nào được áp dụng tại Việt Nam? Cần những điều kiện cơ bản như thế nào để áp dụng được? Làm thế nào để lựa chọn được công nghệ phù hợp với cây trồng của mình? Với mục đích hướng dẫn hỗ trợ bà con nông dân, doanh nghiệp, địa phương áp dụng công nghệ tưới tiên tiến tiết kiệm nước, Tổng cục Thủy lợi - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xin giới thiệu tài liệu “Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới tiết kiệm nước cho cây trồng cạn” do Trung tâm 3. TỔNG CỤC THỦY LỢI Thủy lợi miền núi phía Bắc, Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam biên soạn nội dung sổ tay đã được thẩm định và Tổng cục Thủy lợi đã có quyết định ban hành số.
Dù rất cố gắng nhưng tài liệu này chắc chắn chưa đáp p, ứng được hết yêu cầu của bà con. Rất mong được các nhà y chuyên môn, bà con nông dân góp ý để chúng tôi hoàn thiện n cho những lần tái bản sau. g m Trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc. ể, Các tác giả ng p n ố gì, ên ng để nh m ng ng 3 4 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới.
MỤC LỤC Lời giới thiệu. GIỚI THIỆU CÔNG NGHỆ TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC …………. Phạm vi áp dụng. Ưu điểm nổi bật.
Phân loại kỹ thuật tưới. CÁC BƯỚC CƠ BẢN LỰA CHỌN VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC. Lựa chọn công nghệ tưới phù hợp. Triển khai thi công lắp đặt.
Quản lý, vận hành. HƯỚNG DẪN TƯỚI HIỆU QUẢ CHO MỘT SỐ LOẠI CÂY TRỒNG CẠN GIÁ TRỊ KINH TẾ CAO ………………………………. Nhóm cây Cam, Bưởi, Cà phê. Sơ đồ thiết kế mô hình.
Lựa chọn thiết bị tưới phù hợp với quy mô diện tích tưới. Hướng dẫn tưới hiệu quả. Nhóm cây Thanh long, Nho. Sơ đồ thiết kế mô hình.
Lựa chọn thiết bị tưới phù hợp với quy mô diện tích tưới. Hướng dẫn tưới hiệu quả. TỔNG CỤC THỦY LỢI 3. Sơ đồ thiết kế mô hình.
Lựa chọn thiết bị tưới phù hợp với quy mô diện tích tưới. Hướng dẫn tưới hiệu quả. Cây rau, hoa màu. Sơ đồ thiết kế mô hình.
Lựa chọn thiết bị tưới phù hợp với quy mô diện tích tưới. Hướng dẫn tưới hiệu quả. Thiết kế mô hình tưới. Lựa chọn thiết bị tưới phù hợp với quy mô diện tích tưới.
Hướng dẫn tưới hiệu quả. 47 10 Phụ lục: CHỈ DẪN LỰA CHỌN THIẾT BỊ. 48 10 13 15 18 18 18 19 21 22 25 26 28 29 33 5 6 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới. PHẦN I GIỚI THIỆU CÔNG NGHỆ TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC 1.
Khái niệm Công nghệ tưới tiết kiệm nước là phương pháp sử dụng thiết bị tiên tiến cấp nước tưới theo nhu cầu của cây trồng kịp thời và hiệu quả nhất. Phạm vi áp dụng Áp dụng được với mọi cây trồng cạn, đặc biệt với những cây trồng giá trị kinh tế cao như Cà phê, Thanh long… 1. Ưu điểm nổi bật Chủ động và tiết kiệm được lượng nước tưới từ 20% 40% so với phương pháp tưới truyền thống; Tăng hiệu quả tưới, tăng năng suất và ổn định chất lượng sản phẩm cây trồng; Kết hợp bón phân, thuốc bảo vệ thực vật qua hệ thống tưới và giảm chi phí sản xuất; Phù hợp với hình thức canh tác bằng cơ giới tại những vùng sản xuất với quy mô lớn, tăng hiệu quả kinh tế. TỔNG CỤC THỦY LỢI 1.
Phân loại kỹ thuật tưới Có nhiều kỹ thuật tưới như nhỏ giọt, phun mưa, thấm, phun sương. Xin giới thiệu hai công nghệ tưới tiết kiệm nước phổ biến nhất là tưới phun mưa và tưới nhỏ giọt. a) Tưới phun mưa Khái niệm: Tưới phun mưa là hình thức cấp nước cho cây trồng dưới dạng mưa nhân tạo thông qua thiết bị tạo dòng phun mưa thích hợp. ng p Các hình thức: (i) Tưới phun mưa cấp hạt thô, phù hợp cho những cây công nghiệp, cây ăn quả vì khi hạt mưa không ảnh hưởng đến hoa và lá.
Ưu điểm là khoảng cách các vòi lớn nên ít ảnh hưởng đến ng canh tác. (ii) Tưới phun mưa cấp hạt mịn, phù hợp đối với những cây như rau, hoa, vườn ươm. Ưu điểm là hạt mưa nhỏ và đều không ảnh hưởng đến hoa và lá của cây trồng. % t ng ng Hình 1.
Tưới phun mưa cấp hạt thô Hình 2. Tưới phun mưa cấp hạt mịn 7 8 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới. b) Tưới nhỏ giọt Khái niệm: Tưới nhỏ giọt là hình thức đưa nước trực tiếp đến vùng gốc và rễ cây trồng dưới dạng từng giọt nước thông qua thiết bị tạo giọt. Các hình thức: (i) Tưới nhỏ giọt trên mặt ruộng, là rải dây tưới nhỏ giọt trên mặt đất của luống cây trồng.
Ưu điểm là lắp đặt đơn giản, chi phí không cao nhưng nhược điểm là dễ bị tổn thương, bốc hơi nước lớn và không thuận lợi khi canh tác; (ii) Tưới nhỏ giọt ngầm, là hình thức chôn dây tưới xuống đất, hình thức này có ưu điểm là giảm bốc hơi mặt ruộng, không vướng khi canh tác nhưng chi phí đầu tư cao hơn từ 10 - 20%, lắp đặt phức tạp hơn so với tưới trên mặt đất. Tưới nhỏ giọt Hình 4. Tưới nhỏ giọt ngầm trên mặt ruộng 9. TỔNG CỤC THỦY LỢI p ng PHẦN II CÁC BƯỚC CƠ BẢN LỰA CHỌN VÀ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ t TƯỚI TIẾT KIỆM NƯỚC n n nh 2.
Lựa chọn công nghệ tưới phù hợp a) Yêu cầu nguồn nước tưới i - Nguồn nước cấp cho hệ thống tưới phải đảm bảo không t có rác và hạn chế tối đa thành phần chất lơ lửng như cát, sạn. ư - Đối với nguồn nước có kim loại nặng như sắt thì cần i phải có giải pháp xử lý lắng kết tủa trước khi đưa vào tưới. - Để an toàn cho các thiết bị tưới không bị tắc, cần phải lắp bộ lọc ngay sau máy bơm. b) Phù hợp với đối tượng cây trồng cần tưới Đối với những cây lấy thân, lá và hoa có chiều cao thấp như cây hoa màu, cây rau, cây dược liệu,.
được trồng trên địa hình có độ dốc i < 10% thì nên áp dụng công nghệ tưới phun mưa áp lực thấp (Hình 5). Đối với những cây lấy củ, cây ăn quả, cây công nghiệp như cây Cà phê, Cao su, Hồ tiêu, Cam, Bưởi,. thì nên áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt ngầm hoặc nổi đều được (Hình 6). 9 10 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới.
Tưới phun mưa cấp hạt nhỏ Hình 6. Tưới nhỏ giọt cho cây lấy lá, rau màu cho cây ăn quả Đối với cây chè, cây thuốc lá hoặc cây lấy lá nhưng trồng trên đất có độ dốc i ≥10 % thì nên áp dụng công nghệ tưới phun mưa cấp hạt thô (Hình 7). Tưới phun mưa cấp hạt thô cho cây lấy lá vùng đồi c) Phù hợp với hình thức canh tác Đối với quy mô lớn S ≥ 1 ha, canh tác bằng cơ giới hóa thì nên ứng dụng hệ thống tưới di động. Hệ thống này có thể tháo, lắp khi canh tác bằng máy (Hình 8).
TỔNG CỤC THỦY LỢI Đối với quy mô nhỏ S < 1 ha, canh tác bằng hình thức thủ công thì nên ứng dụng hệ thống tưới cố định (Hình 9). Hệ thống Hình 9. Hệ thống tưới cố định tưới di động i d) Phù hợp với khả năng cung cấp điện của khu vực Hình 10. Khả năng cấp điện Đối với quy mô S ≥ 3 ha thì phải sử dụng điện ba pha từ óa lưới điện hoặc động cơ Diesel.
ể Đối với quy mô S < 1 ha thì có thể sử dụng điện một pha để bơm tưới. 11 12 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới. Triển khai thi công lắp đặt Đối với hệ thống tưới, cần thi công theo trình tự: Nhà trạm máy bơm, bể chứa nước, hệ thống đường ống dẫn nước về khu tưới, tiếp theo cần thử áp lực để đảm bảo ống chịu được áp lực bơm của máy và chống rò nước trong quá trình lắp đặt. Sau đó sẽ lắp các thiết bị tưới mặt ruộng như vòi tưới hoặc dây tưới nhỏ giọt.
Cụm đầu mối gồm có: nhà trạm, máy bơm nước, hệ thống điện, châm phân bón, bình châm phân, bầu lọc nước, đồng hồ đo áp lực, các van điều khiển. Cụm đầu mối Hình 12. Lắp đặt Hình 13. Lắp đặt bầu lọc nước 2” T bầu lọc nước 2”T- Super 13.
TỔNG CỤC THỦY LỢI m u c. Lắp đặt dây Hình 15. Lắp đặt bầu tưới nhỏ giọt lọc nước 3’’ LT-S Hình 16. Lắp đặt Hình 17.
Lắp đặt châm phân bón đường ống Hình 18. Lắp đặt thiết bị tưới 13 14 Sổ tay hướng dẫn quy trình công nghệ tưới.
