Luận văn thạc sĩ xây dựng chương trình và hướng dẫn học sinh tự học đại số giải tích ở trung học phổ thông nội dung phương trình lượng giác

Luận văn thạc sĩ trình bày chương trình và hướng dẫn học sinh tự học đại số giải tích, tập trung vào phương trình lượng giác trong giáo dục trung học.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hậu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Vũ Lương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán học
• Đề tài: Hướng dẫn tự học đại số-Giải tích ở THPT
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Giả thuyết khoa học
• 0.4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan niệm về tự học
• 1.1.1. Các hình thức tự học
• 1.1.1.1. Tự học có sự hướng dẫn của thầy
• 1.1.1.2. Tự học không có sự hướng dẫn của thầy
• 1.1.2. Mục đích của việc hướng dẫn HS tự học
• 1.1.3. Chu trình hướng dẫn tự học
• 1.1.3.1. Chu trình tự học của trò
• 1.1.3.2. Chu trình hướng dẫn của thầy
• 1.1.4. Các bước tiến hành hướng dẫn HS tự học Đại số-Giải tích ở THPT
• 1.1.4.1. Xây dựng mô hình giảng dạy
• 1.1.4.2. Xây dựng chương trình tự học
• 1.1.4.3. Hướng dẫn HS đọc sách toán ở trung học phổ thông
• 1.1.4.4. Xây dựng tủ sách tham khảo
• 1.1.4.5. Xây dựng bài giảng
• 1.1.4.6. Phương pháp kiểm tra đánh giá việc tự học
• 1.2. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH VÀ THỰC HÀNH HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC ĐẠI SỐ VÀ GIẢI TÍCH Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Hướng dẫn HS tự học Đại số-Giải tích ở THPT
• 2.1.1. Xây dựng chương trình tự học
• 2.1.2. Xắp xếp và xây dựng khung chương trình
• 2.1.3. Lựa chọn các chủ đề cơ bản để hướng dẫn HS tự học
• 2.1.4. Xây dựng chương trình chi tiết
• 2.1.5. Một số lưu ý khi xây dựng bài giảng
• 2.1.6. Xây dựng tủ sách tham khảo
• 2.1.7. Hướng dẫn HS cách đọc một cuốn sách
• 2.1.8. Bài giảng thực hành hướng dẫn tự học
• 2.1.8.1. Bài giảng số 1. Công thức và đẳng thức lượng giác
• 2.1.8.2. Bài giảng số 2. Các phương trình lượng giác cơ bản
• 2.1.8.3. Bài giảng số 3. Một số dạng phương trình
• 2.1.8.4. Bài giảng số 4. Phương trình lượng giác không mẫu mực
• 2.1.8.5. Bài giảng số 5. Giải một số bài toán đại số bằng
• 2.2. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thử nghiệm
• 3.2. Nhiệm vụ của thử nghiệm
• 3.3. Phương pháp thử nghiệm
• 3.4. Kế hoạch và nội dung thử nghiệm
• 3.4.1. Kế hoạch và đối tượng thử nghiệm
• 3.4.2. Nội dung thử nghiệm
• 3.4.3. Tiến hành thử nghiệm
• 3.5. Kết quả thử nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Cơ sở để đánh giá kết quả của thử nghiệm sư phạm
• 3.5.2. Kết quả của thử nghiệm sư phạm
• 3.5.3. Những kết luận ban đầu rút ra được từ kết quả
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tự học đại số giải tích cho học sinh THPT

Tự học đại số giải tích là một phần quan trọng trong chương trình học của học sinh trung học phổ thông (THPT). Việc tự học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc khuyến khích học sinh tự học trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Điều này không chỉ giúp học sinh chủ động trong việc tiếp thu kiến thức mà còn tạo ra thói quen học tập suốt đời.

1.1. Tại sao tự học đại số giải tích lại quan trọng

Tự học đại số giải tích giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề. Học sinh có thể tự tìm hiểu, nghiên cứu và áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tự tin trong học tập.

1.2. Các hình thức tự học đại số giải tích

Có nhiều hình thức tự học đại số giải tích như tự học qua sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, video hướng dẫn, và tham gia các nhóm học tập. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm riêng, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách đa dạng.

II. Những thách thức trong việc tự học đại số giải tích

Mặc dù tự học mang lại nhiều lợi ích, nhưng học sinh cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập và kết quả học tập của học sinh. Việc nhận diện và khắc phục những thách thức này là rất quan trọng.

2.1. Thiếu động lực và phương pháp học tập hiệu quả

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc duy trì động lực học tập. Việc không có phương pháp học tập hiệu quả có thể dẫn đến sự chán nản và không đạt được kết quả mong muốn.

2.2. Khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu học tập phù hợp. Việc lựa chọn tài liệu không đúng có thể dẫn đến việc học không hiệu quả và lãng phí thời gian.

III. Phương pháp tự học đại số giải tích hiệu quả cho học sinh THPT

Để tự học đại số giải tích hiệu quả, học sinh cần áp dụng những phương pháp học tập khoa học. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Xây dựng kế hoạch học tập chi tiết

Học sinh cần lập kế hoạch học tập rõ ràng, bao gồm thời gian học, nội dung cần ôn tập và các bài tập cần giải. Kế hoạch này giúp học sinh tổ chức thời gian học tập một cách hợp lý.

3.2. Sử dụng tài liệu học tập đa dạng

Việc sử dụng nhiều loại tài liệu học tập như sách giáo khoa, sách tham khảo, video hướng dẫn và các bài giảng trực tuyến giúp học sinh tiếp cận kiến thức từ nhiều góc độ khác nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn của đại số giải tích trong cuộc sống

Đại số giải tích không chỉ là môn học trong trường lớp mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày. Việc hiểu rõ các ứng dụng này giúp học sinh thấy được giá trị của môn học và tạo động lực học tập.

4.1. Ứng dụng trong khoa học và công nghệ

Đại số giải tích là nền tảng cho nhiều lĩnh vực khoa học và công nghệ. Nó được sử dụng trong các lĩnh vực như vật lý, kỹ thuật, và kinh tế để giải quyết các bài toán phức tạp.

4.2. Ứng dụng trong đời sống hàng ngày

Các khái niệm trong đại số giải tích có thể được áp dụng trong nhiều tình huống thực tế như tính toán chi phí, lập kế hoạch tài chính, và phân tích dữ liệu.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của tự học đại số giải tích

Tự học đại số giải tích là một quá trình liên tục và cần thiết cho học sinh THPT. Việc phát triển các phương pháp tự học hiệu quả sẽ giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Tương lai của tự học đại số giải tích sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và sự hỗ trợ từ giáo viên.

5.1. Đổi mới phương pháp giảng dạy

Giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập và tự học.

5.2. Tăng cường hỗ trợ từ gia đình và xã hội

Gia đình và xã hội cần tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong việc tự học, từ việc cung cấp tài liệu đến việc khuyến khích tinh thần học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt là phát triển kỹ năng tự học cho học sinh trung học phổ thông (THPT), được xem là một yêu cầu cấp thiết. Theo Nghị quyết 14/2005 của Chính phủ, đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa (SGK) và phương pháp dạy học là trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều bất cập vẫn tồn tại như phương pháp dạy học truyền thống "thầy đọc, trò chép" khiến học sinh tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, thiếu kỹ năng tự học và sáng tạo. Đặc biệt, sự chênh lệch trình độ giữa học sinh thành phố và vùng nông thôn, miền núi, cũng như giữa các trường chuyên và trường thường, tạo ra thách thức lớn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

Luận văn tập trung xây dựng chương trình và hướng dẫn học sinh tự học môn Đại số - Giải tích, nội dung "Phương trình lượng giác" ở THPT, nhằm giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, củng cố và phát triển kỹ năng giải toán, đồng thời khơi dậy niềm say mê nghiên cứu toán học. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường THPT Phúc Thọ, Hà Nội, trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2011, với mục tiêu cụ thể là xây dựng chương trình tự học song hành với chương trình chính khóa của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời phát triển phương pháp hướng dẫn học sinh tự học hiệu quả.

Việc xây dựng chương trình tự học này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng học tập môn Toán mà còn hỗ trợ phát triển năng lực tự học suốt đời cho học sinh, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời đại mới. Theo ước tính, việc áp dụng chương trình tự học có thể giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi môn Toán lên khoảng 15-20% so với phương pháp truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại về tự học và hướng dẫn tự học, trong đó có:

• Lý thuyết tự học của Hồ Chí Minh: Tự học là học một cách tự động, tự giác, không phụ thuộc vào sự nhắc nhở, là yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng học tập.
• Chu trình hướng dẫn - tự học: Bao gồm ba thành tố cơ bản là thầy (hướng dẫn), trò (tự học) và tri thức, tương tác qua ba bước: tự nghiên cứu, tự thể hiện và tự kiểm tra, điều chỉnh.
• Mô hình xây dựng chương trình tự học: Chương trình được chia thành các đơn vị kiến thức nhỏ, có tính cập nhật và mở, giúp học sinh thực hiện tuần tự, phát triển kỹ năng độc lập và sáng tạo.
• Khái niệm về phương trình lượng giác và các dạng bài tập liên quan: Đây là nội dung trọng tâm trong chương trình Đại số - Giải tích THPT, bao gồm các công thức lượng giác, phương trình lượng giác cơ bản và các dạng phương trình phức tạp.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: tự học có hướng dẫn, tự học không có hướng dẫn, chu trình tự học, chương trình tự học, phương trình lượng giác, bài giảng hướng dẫn tự học, kiểm tra đánh giá tự học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực nghiệm sư phạm:

• Nguồn dữ liệu: Tài liệu lý luận về triết học, giáo dục học, tâm lý học và lý luận dạy học môn Toán; chương trình, SGK, sách giáo viên và sách tham khảo; khảo sát, phỏng vấn giáo viên và học sinh tại Trường THPT Phúc Thọ, Hà Nội.
• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung chương trình, xây dựng mô hình hướng dẫn tự học, thiết kế bài giảng và tủ sách tham khảo; đánh giá hiệu quả qua thử nghiệm sư phạm.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Thử nghiệm sư phạm được tiến hành với học sinh và giáo viên của Trường THPT Phúc Thọ, lựa chọn theo phương pháp thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu lý luận và xây dựng chương trình từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2010; thực hiện thử nghiệm sư phạm từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2010; tổng kết và hoàn thiện luận văn trong quý I năm 2011.

Phương pháp thử nghiệm sư phạm bao gồm việc hướng dẫn học sinh tự học theo chương trình xây dựng, thu thập dữ liệu qua bài kiểm tra, bài thu hoạch và phỏng vấn phản hồi để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của chương trình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả của chương trình tự học: Sau khi áp dụng chương trình tự học Đại số - Giải tích với nội dung "Phương trình lượng giác", tỷ lệ học sinh đạt điểm từ 7 trở lên trong các bài kiểm tra tăng từ 45% lên 62%, tăng khoảng 17% so với trước khi áp dụng.

2. Phát triển kỹ năng tự học và tư duy sáng tạo: Học sinh được hướng dẫn tự học theo chu trình nghiên cứu, thể hiện và kiểm tra đã phát triển kỹ năng phân tích, tổng hợp và sáng tạo trong giải toán. Khoảng 70% học sinh tham gia thử nghiệm cho biết cảm thấy tự tin hơn khi giải các bài toán phức tạp.

3. Tác động tích cực của bài giảng hướng dẫn tự học: Bài giảng được thiết kế với các câu hỏi gợi mở, tình huống thách thức đã kích thích sự tò mò và hứng thú học tập của học sinh. So sánh với nhóm đối chứng, nhóm thử nghiệm có mức độ tham gia thảo luận nhóm và trao đổi ý kiến cao hơn 30%.

4. Vai trò của tủ sách tham khảo: Việc xây dựng tủ sách tham khảo đa dạng, phù hợp với trình độ học sinh giúp các em dễ dàng lựa chọn tài liệu phù hợp, nâng cao hiệu quả tự học. Khoảng 85% học sinh sử dụng tủ sách tham khảo thường xuyên trong quá trình tự học.

Thảo luận kết quả

Kết quả thử nghiệm cho thấy chương trình tự học và phương pháp hướng dẫn được xây dựng phù hợp với đặc điểm nhận thức và năng lực của học sinh THPT, góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Toán. Việc áp dụng chu trình hướng dẫn - tự học giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức, phát triển tư duy phản biện và sáng tạo, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện đại.

So với các nghiên cứu trước đây, chương trình này có sự cụ thể hóa rõ ràng về nội dung và phương pháp hướng dẫn tự học, đồng thời tích hợp các bài giảng thực hành và tủ sách tham khảo phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tự học hiệu quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng tỷ lệ học sinh đạt điểm cao và bảng khảo sát mức độ hài lòng của học sinh về chương trình tự học.

Tuy nhiên, việc tự học đòi hỏi học sinh phải có nền tảng kiến thức và kỹ năng tư duy nhất định, do đó cần có sự hỗ trợ, hướng dẫn liên tục từ giáo viên để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả lâu dài của chương trình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến rộng rãi chương trình tự học Đại số - Giải tích: Đề nghị các trường THPT áp dụng chương trình tự học song song với chương trình chính khóa, tập trung vào các nội dung trọng tâm như phương trình lượng giác, nhằm nâng cao kỹ năng tự học và tư duy sáng tạo của học sinh. Thời gian triển khai dự kiến trong 1-2 năm học, do phòng giáo dục và các trường phối hợp thực hiện.

2. Đào tạo giáo viên về phương pháp hướng dẫn tự học: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên Toán về kỹ năng xây dựng bài giảng tự học, tổ chức nhóm học tập và đánh giá kết quả tự học của học sinh. Mục tiêu nâng cao năng lực hướng dẫn tự học trong vòng 6 tháng đến 1 năm.

3. Phát triển tủ sách tham khảo và tài liệu hỗ trợ tự học: Cập nhật, bổ sung và phân loại tài liệu tham khảo phù hợp với từng trình độ học sinh, đồng thời xây dựng các bài giảng điện tử, video hướng dẫn để hỗ trợ học sinh tự học hiệu quả. Chủ thể thực hiện là các nhà xuất bản, trường đại học và các tổ chức giáo dục trong vòng 1 năm.

4. Tăng cường kiểm tra, đánh giá và phản hồi quá trình tự học: Thiết kế các hình thức kiểm tra đa dạng như kiểm tra cá nhân, kiểm tra nhóm, dự án nhỏ và bài thu hoạch để đánh giá hiệu quả tự học, từ đó điều chỉnh phương pháp hướng dẫn phù hợp. Thời gian áp dụng liên tục trong quá trình học, do giáo viên chủ nhiệm và bộ môn thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THPT: Nắm bắt phương pháp xây dựng chương trình tự học và kỹ năng hướng dẫn học sinh tự học, từ đó áp dụng hiệu quả trong giảng dạy, nâng cao chất lượng môn Toán.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo và phát triển chương trình tự học phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Học tập mô hình xây dựng chương trình và phương pháp hướng dẫn tự học, chuẩn bị kỹ năng sư phạm thực tiễn khi ra trường.

4. Phụ huynh học sinh: Hiểu rõ vai trò và phương pháp hỗ trợ con em tự học tại nhà, góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự học có thực sự cần thiết trong học tập môn Toán THPT không?
   Tự học giúp học sinh phát triển tư duy độc lập, nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo. Ví dụ, học sinh được hướng dẫn tự học phương trình lượng giác có thể chủ động tìm hiểu nhiều cách giải khác nhau, từ đó hiểu sâu hơn kiến thức.

2. Chương trình tự học được xây dựng như thế nào để phù hợp với học sinh?
   Chương trình được chia thành các đơn vị kiến thức nhỏ, có tính cập nhật và mở, kết hợp bài giảng hướng dẫn và bài tập thực hành từ dễ đến khó, giúp học sinh từng bước làm chủ kiến thức.

3. Làm sao để giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tự học hiệu quả?
   Giáo viên cần tổ chức chu trình hướng dẫn gồm hướng dẫn tự nghiên cứu, tổ chức thảo luận, kiểm tra và phản hồi kết quả học tập, đồng thời sử dụng các tài liệu tham khảo phù hợp để hỗ trợ học sinh.

4. Tủ sách tham khảo có vai trò gì trong việc tự học?
   Tủ sách giúp học sinh lựa chọn tài liệu phù hợp với trình độ và nhu cầu học tập, cung cấp các phương pháp giải và bài tập đa dạng, từ đó nâng cao hiệu quả tự học.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của chương trình tự học?
   Có thể sử dụng các hình thức kiểm tra cá nhân, nhóm, dự án nhỏ và bài thu hoạch để đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ học tập của học sinh, từ đó điều chỉnh chương trình và phương pháp hướng dẫn.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công chương trình tự học Đại số - Giải tích với nội dung trọng tâm "Phương trình lượng giác" phù hợp với học sinh THPT.
• Phương pháp hướng dẫn tự học theo chu trình nghiên cứu, thể hiện và kiểm tra giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy và sáng tạo.
• Bài giảng hướng dẫn tự học và tủ sách tham khảo đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học sinh tự học hiệu quả.
• Thử nghiệm sư phạm cho thấy chương trình tự học giúp tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm cao môn Toán lên khoảng 17%.
• Đề xuất triển khai rộng rãi chương trình, đào tạo giáo viên và phát triển tài liệu hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Toán THPT.

Next steps: Triển khai áp dụng chương trình tại các trường THPT khác, tổ chức đào tạo giáo viên, cập nhật tài liệu tham khảo và xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả tự học.

Call to action: Các nhà quản lý giáo dục, giáo viên và phụ huynh cần phối hợp để thúc đẩy phát triển kỹ năng tự học cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu. Chương 2: Xây dựng chƣơng trình và thực hành hƣớng dẫn học sinh tự học Đại số-Giải tích ở trung học phổ thông. Chương 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.

Quan niệm về tự học Trong lịch sử phát triển ở Việt Nam thì hoạt động tự học đã được chú ý từ lâu, song hoạt động tự học chỉ thực sự được phát động và nghiên cứu nghiêm túc, triển khai rộng rãi từ khi nền giáo dục cách mạng ra đời (1945) mà Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là người khởi xướng vừa nêu cao tấm gương sáng ngời về tinh thần và phương pháp tự học. Người đã từng khuyên “phải biết tự động học tập”, “tìm đủ mọi cách mà học”. Theo người, tự học có vai trò đặc biệt quan trọng và không thể thay thế. Người nói: “Về cách học phải lấy tự học làm cốt”.

Tự học là yếu tố cốt lõi của hoạt động học tập, là bộ khung, là nội lực quyết định chất lượng học tập, các yếu tố khác là ngoại lực. Học mà thiếu tự học thì chỉ là một cơ thể thiếu xương cốt. Hồ Chủ Tịch dặn: “Muốn tiến bộ mãi thì phải học tập; Học trong sách báo, học trong công tác; Học với anh em, học hỏi quần chúng; Học để phát triển ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm”. Việc tự học là điều rất cần thiết, không phải chỉ ở mỗi cá nhân mà còn liên quan đến chiến lược phát triển chung của đất nước.

Vì vậy, ngay từ bây giờ, mỗi HS phải bắt đầu thực hiện việc tự học.Việc tự học là công việc suốt cả một cuộc đời: tuổi nào, cấp học nào, nơi nào, hoàn cảnh nào cũng làm được nhưng càng thực hiện sớm càng tốt vì càng có nhiều thời gian, càng tích lũy được nhiều kiến thức, càng phát triển được nhiều tư duy. Có rất nhiều quan niệm về tự học: - Theo Hồ Chủ Tịch: “Tự học là học một cách tự động”, tức là: Học tập một cách hoàn toàn tự giác, tự chủ, không đợi ai nhắc nhở, không chờ ai giao nhiệm vụ mà tự mình chủ động vạch kế hoạch đó một cách tự giác, tự mình làm chủ thời gian để học và tự mình kiểm tra, đánh giá việc học của mình. - Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan (như trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiển trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, …) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình. - Tự học của HS thực chất là quá trình cá nhân nắm bắt kinh nghiệm của xã hội loài người gồm: tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, năng lực hoạt động sáng tạo và thái độ.

- Học, cốt lõi là tự học, là quá trình phát triển nội tại, trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị của mình bằng cách thu nhận, xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức bên trong con người mình. Các hình thức tự học 1. Tự học có sự hướng dẫn của thầy Là hoạt động tự học của HS diễn ra dưới sự điều khiển trực tiếp của GV, Thầy là tác nhân, hướng dẫn, tổ chức, đạo diễn để Trò phát huy những phẩm chất và năng lực của mình như khả năng chú ý, óc phân tích, năng lực khái quát hóa…tự tìm ra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà thầy đã định hướng cho hoạt động này. Tự học không có sự hướng dẫn của thầy Là hoạt động tự học của HS cũng có thể diễn ra khi không có sự điều kiển trực tiếp của GV.

Ở đây HS phải tự sắp xếp quỹ thời gian và điều kiện vật chất để tự ôn tập, tự củng cố, tự đào sâu những tri thức hoặc tự hình thành những kỹ năng, kỹ xảo ở một lĩnh vực nào đó theo yêu cầu của GV hoặc quy định trong chương trình đào tạo của nhà trường. Mục đích của việc hƣớng dẫn HS tự học Rèn luyện cho HS các kỹ năng tự học cơ bản như: - Biết đọc, nghiên cứu SGK, Sách tham khảo, xác định hình thức cơ bản, trọng tâm của nội dung bài tự học. - Lựa chọn hình thức và phương pháp học tập thích hợp. - Xây dựng kế hoạch làm việc khoa học.

- Biết phân tích, đánh giá thông tin, sử dụng thông tin. - Biết kiểm tra, đánh giá kết quả, chất lượng học tập của bản thân và của bạn bè. Chu trình hƣớng dẫn tự học 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chu trình hướng dẫn-tự học là một hệ thống toàn vẹn gồm ba thành tố cơ bản: thầy (hướng dẫn tự học), trò (tự học), tri thức. Ba thành tố cơ bản đó luôn luôn tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau, quyết định lẫn nhau làm cho việc hướng dẫn và tự học cộng hưởng với nhau tạo ra chất lượng, hiệu quả cao.

Chu trình hướng dẫn- tự học bao gồm chu trình tự học của Trò dưới tác động của chu trình hướng dẫn của Thầy nhằm biến tri thức, kho tàng văn hóa khoa học của nhân loại thành học vấn riêng của bản thân người học. Chu trình tự học của trò Chu trình tự học của trò gồm ba bước: Bước 1: Tự nghiên cứu Người học trò tự tìm tòi, quan sát, mô tả, giải thích, phát hiện vấn đề, định hướng giải quyết vấn đề, giải quyết vấn đề, tự tìm ra kiến thức mới (chỉ mới đối với người học) và tạo ra sản phẩm ban đầu hay sản phẩm thô có tính chất cá nhân. Bước 2: Tự thể hiện Người học tự thể hiện mình bằng văn bản, bằng lời nói, tự trình bày, bảo vệ kiến thức hay sản phẩm cá nhân ban đầu của mình, tự thể hiện qua sự hợp tác, trao đổi, đối thoại, giao tiếp với các bạn và thầy, để tạo ra sản phẩm có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học. Bước 3: Tự kiểm tra, tự điều chỉnh Sau khi tự thể hiện mình qua sự hợp tác, trao đổi với các bạn và thầy, sau khi thầy kết luận, người học tự kiểm tra, tự đánh giá sản phẩm ban đầu của mình, tự sửa sai, tự điều chỉnh thành sản phẩm khoa học.

Chu trình tự nghiên cứu  tự thể hiện  tự kiểm tra, tự điều chỉnh thực chất cũng chính là con đường “nhận biết, phát hiện vấn đề, định hướng giải quyết vấn đề và giải quyết vấn đề” của nghiên cứu khoa học ở tầm vóc và trình độ học trò, dẫn dắt người học đến tri thức khoa học, đến chân lý mới (mới đối với người học mà thôi) và chỉ có thể diễn ra dưới tác động hợp lý của chu trình hướng dẫn của thầy. Chu trình hướng dẫn của thầy Chu trình hướng dẫn của thầy nhằm tác động hợp lý, phù hợp và cộng hưởng với chu trình tự học của trò, gồm ba bước tương ứng với chu trình tự học của trò. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thầy – tác nhân Trò – chủ thể (1) Hướng dẫn Tự nghiên cứu (2) Tổ chức Tự thể hiện (3) Cố vấn Tự kiểm tra Kết luận, kiểm tra Tự điều chỉnh Bước 1: Hướng dẫn Thầy hướng dẫn người học cách tự nghiên cứu, hướng dẫn cách thu nhận, xử lý thông tin, cách giải quyết vấn đề và tạo điều kiện thuận lợi cần thiết để trò có thể tự nghiên cứu, tự tìm ra kiến thức. Kiến thức ban đầu này mang tính chất cá nhân, tức là có thể đúng hay sai, khách quan hay chủ quan, khoa học hay thiếu khoa học.

Bước 2: Tổ chức Thầy tổ chức cho học trò tự thể hiện mình và hợp tác với các bạn; tổ chức tranh luận, giúp đỡ cá nhân trình bày, bảo vệ sản phẩm học, biết lái cuộc tranh luận theo đúng mục tiêu. Tăng cường mối quan hệ giao tiếp trò – trò, trò – thầy và sự hợp tác cùng nhau tìm ra kiến thức, thầy là người đạo diễn và dẫn dắt chương trình. * Tri thức có tính chất cá nhân ở bước 1 giờ đây đã mang tính chất xã hội (xã hội lớp học). Bước 3: Trọng tài, cố vấn, kết luận, kiểm tra đánh giá Thầy là cố vấn kết luận về các kết quả trình bày sản phẩm tự học.

Thầy cung cấp thông tin liên hệ ngược về sản phẩm học (kết luận, đánh giá, cho điểm), giúp đỡ trò tự đánh giá, tự sửa sai, tự rút kinh nghiệm về cách học. * Với kết luận cuối cùng của thầy, người học tự kiểm tra điều chỉnh sản phẩm ban đầu của mình, tri thức người học tìm ra bây giờ mới thật sự khách quan, khoa học theo đúng nghĩa của tri thức. Chu trình hướng dẫn-tự học bắt đầu bằng “tự nghiên cứu” dưới sự hướng dẫn của thầy qua các bước tự thể hiện, hợp tác với các bạn và thầy, tự kiểm tra tự điều chỉnh, rồi trở lại “tự nghiên cứu” ở trình độ cao hơn trình độ ban đầu, để dần dần kiến tạo cho bản thân mình một trình độ nghiên cứu nhất định, một năng lực tự học và thói quen tự học suốt đời. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chu trình là một quá trình kín, cho nên quá trình hướng dẫn– tự học – một tập hợp các chu trình hướng dẫn – tự học, có thể xem là quá trình người dạy hướng dẫn, tổ chức cho người học “tự nghiên cứu, tự thể hiện, tự kiểm tra, tự điều chỉnh”, tự chiếm lĩnh tri thức bằng hành động của chính mình.

Kết luận của thầy là bài học cho người học, song không phải là bài học có sẵn trong SGK, tài liệu thầy cung cấp mà là bài học tổng kết từ những gì người học đã tự tìm tòi ra với sự hợp tác của bạn. Tổng kết các chu trình học là “cuộc hành trình nội tại” phát triển bền vững ở mỗi người học năng lực tự học và thói quen tự học suốt đời “để hiểu”, “để làm”, “để hợp tác cùng chung sống” và “để làm người” lao động tự chủ, năng động và sáng tạo của thế kỷ 21. Các bƣớc tiến hành hƣớng dẫn HS tự học Đại số-Giải tích ở THPT - Đặt ra nhiệm vụ, tạo động cơ, kích thích hoạt động tìm tòi khám phá của HS. - Tổ chức cho HS thực hiện các hoạt động tìm hiểu kiến thức có liên quan đến kiến thức đang học.