TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC VOÕ TRÖÔØNG TOAÛN KHOA Y Bài Giảng THỰC TẬP PHẪU THUẬT THỰC HÀNH ĐƠN VỊ BIÊN SOẠN: KHOA Y 1. Bùi Đình Xuyên 2. Huỳnh Thanh Phong 3. Nguyễn Xuân Đặng LƯU HÀNH NỘI BỘ Hậu Giang, 2020 MỤC LỤC NGUYÊN TẮC, KỸ THUẬT VÔ TRÙNG CƠ BẢN KỸ THUẬT RỬA TAY, MẶC ÁO, MANG GĂNG.
1 SOẠN CUỘC MỔ. 5 DỤNG CỤ CƠ BẢN TRONG PHẪU THUẬT. 9 CHỈ KHÂU TRONG PHẪU THUẬT–CÁCH BUỘC CHỈ, CẮT CHỈ MỘT SỐ MŨI KHÂU CƠ BẢN TRONG PHẪU THUẬT. 21 THAO TÁC VÀ KỸ THUẬT CƠ BẢN TRONG PHẪU THUẬT.
30 CHĂM SÓC VÀ XỬ TRÍ VẾT THƯƠNG PHẦM MỀM. 39 KỸ THUẬT KHÂU NỐI ỐNG TIÊU HÓA - HẬU MÔN NHÂN TẠO. 43 NGUYÊN TẮC CHUNG VỀ KHÂU NỐI ỐNG TIÊU HÓA. 43 KHÂU NỐI RUỘT TẬN- TẬN.
46 KHÂU NỐI RUỘT TẬN - BÊN. 48 KỸ THUẬT MỞ KHÍ QUẢN. 56 KỸ THUẬT BỘC LỘ TĨNH MẠCH. 62 KỸ THUẬT DẪN LƯU KHOANG MÀNG PHỔI KÍN.
64 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 69 NGUYÊN TẮC, KỸ THUẬT VÔ TRÙNG CƠ BẢN KỸ THUẬT RỬA TAY, MẶC ÁO, MANG GĂNG MỤC TIÊU: Qua bài thực hành này sinh viên có khả năng: 1. Làm quen được với công việc ở khu phẫu thuật, phòng mổ. Trình bày được 9 nguyên tắc vô trùng trong phẫu thuật.
Diễn giải được 5 kỹ thuật tiệt trùng cơ bản. Thực hành được kỹ thuật rửa tay thường qui. Diễn giải được 3 nguyên tắc rửa tay trước mổ. Thực hành được thao tác rửa tay, mặc áo mổ, mang găng tay vô khuẩn.
NGUYÊN TẮC, KỸ THUẬT VÔ TRÙNG CƠ BẢN Chín nguyên tắc vô trùng trong phẫu thuật: - Thực hiện tối đa sự vô trùng hóa đối với nhân viên và bệnh nhân, kíp mổ, kíp vô cảm… trong khu phẫu. - Quần áo, dụng cụ đã dùng trong phòng mổ nào phải để riêng ở phòng đó, không được đem qua lại. - Những người có nhiệm vụ mới được vào phòng mổ. - Bên trong phòng mổ phải giảm tối đa sự đi lại, cười, nói.
- Các phòng mổ phải cách ly: phòng mổ vô trùng, phòng mổ hữu trùng, phòng mổ phiên, phòng mổ cấp cứu. - Cuộc mổ phải được chuẩn bị kỹ kế hoạch để làm giảm tối đa thương tổn cho bệnh nhân. - Vết mổ phải được cách ly với môi trường xung quanh. - Trong một số trường hợp, nhất là cấp cứu, tính mạng bệnh nhân là quan trọng, các nguyên tắc vô trùng có thể áp dụng tương đối, ưu tiên cho tính mạng bệnh nhân.
- Trong tất cả các trường hợp mổ, dù mổ nhiễm hay không nhiễm thì các nguyên tắc vô trùng cũng phải đảm bảo. KỸ THUẬT RỬA TAY, MẶC ÁO MỔ, MANG GĂNG TAY – CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH 2.1 Chuẩn bị: - Cắt sạch móng tay. - Cởi cất tư trang, mặc trang phục riêng khu phẫu. - Đội mũ sạch trùm kín tóc.
- Mang khẩu trang có hiệu quả.2 Nguyên tắc: - Một chiều: từ đầu ngón tay dần đến khuỷu tay, 1/3 dưới cánh tay, không quay trở lại. - Bàn tay luôn luôn cao hơn khuỷu tay. - Tổng thời gian chà rửa tay 15 phút: trong đó 2/3 thời gian cho chà rửa 2 bàn tay. Các bước rửa tay thường quy 2.
Kỹ thuật rửa tay, mặc áo, mang găng trước mổ 2. Chà rửa tay với phương pháp 2 bàn chải: Bước 1: Rửa sạch tay bằng nước đến 1/3 dưới cánh tay. Bước 2: Rửa tay với xà bông đến 1/3 dưới cánh tay, rửa sạch lại với nước. Bước 3: Lấy bàn chải thứ nhất và xà bông, chà kỷ bàn tay thứ nhất trong 5 phút, chú ý đều khắp bàn tay, kẽ ngón, đầu ngón, nếp chỉ tay, ô mô cái, ngón I, ngón II.
Chú ý bàn tay luôn cao hơn khủyu tay. Bước 4: Chà đến cổ tay, cẳng tay, khuỷu tay và 1/3 dưới cánh tay theo nguyên tắc 1 chiều trong khoảng 2 phút. Bỏ bàn chải thứ nhất. 2 Bước 5: Lấy tiếp bàn chải thứ hai, chà bàn tay còn lại như trình tự tay thứ nhất.
Bước 6: Xả nước rửa sạch xà bông, chú ý bàn tay luôn cao hơn khuỷu tay.2 Chà rửa tay với phương pháp 1 bàn chải: Trình tự như phương pháp hai bàn chải nhưng thực hiện theo nguyên tắc đối xứng và một chiều, bàn tay luôn cao hơn khuỷu tay. Sấy hoặc lau khô tay với khăn vô khuẩn: - Nếu là khăn nhỏ: Mỗi tay cho một mặt khăn theo nguyên tắc một chiều. - Nếu là khăn lớn: Mỗi tay cho một đầu khăn theo nguyên tắc một chiều. Mặc áo mổ Theo nguyên tắc chỉ được tiếp xúc với mặt trong của áo khi chưa mang găng.
Có thể tự mặc với người phụ ngoài cột áo, hoặc người phụ mổ mặc hộ. Mang găng tay vô khuẩn: Có thể mang găng kín hoặc hở, tự mang hoặc người phụ mổ mang hộ, bảo đảm da tay chỉ được tiếp xúc với mặt trong của găng. Khi kết thúc cuộc mổ, áo mổ được cởi ra trước (nhờ người phụ), găng tay cởi sau, tất cả được cởi tại phòng mổ hoặc cởi găng tay cùng với áo mổ. Khi đang mổ cần thay găng, cách cởi bỏ găng cũng tương tự.
4 SOẠN CUỘC MỔ MỤC TIÊU: Qua bài thực hành này sinh viên có khả năng: 1. Thực hiện được việc: Rửa tay, lau tay, mặc áo mổ, mang găng mổ vô khuẩn. Chuẩn bị sắp xếp dụng cụ, trao và nhận các dụng cụ an toàn khi phụ mổ. Sát trùng nơi mổ, trải khăn mổ đúng cách và vô khuẩn.
Cởi bỏ áo mổ và găng đúng cách vô khuẩn. GIỚI THIỆU MỘT CUỘC MỔ 1. Trình tự một cuộc mổ: Thông thường trình tự một cuộc mổ diễn tiến theo thứ tự sau: Bước 1: Bệnh nhân được chuẩn bị từ phòng bệnh (bài chuẩn bị bệnh nhân tiền phẫu), đến khu phẫu, mặc trang phục riêng của khu phẫu và đi theo lối dành cho bệnh nhân. Bước 2: Bệnh nhân vào phòng tiền mê (nếu có).
Bước 3: Bệnh nhân vào phòng mổ theo cửa dành cho bệnh nhân, bệnh nhân ở trong tư thế tùy chỉ định của bệnh lý, thường là nằm ngửa. Bước 4: Thực hiện tiền mê cho nệnh nhân (nếu không có phòng tiền mê). Bước 5: Vô cảm cho bệnh nhân: hình thức tùy thuộc bệnh lý. Bước 6: Triển khai cuộc mổ.
Bước 7: Hoàn tất cuộc mổ. Bước 8: Ghi lại biên bản cuộc mổ. Bước 9: Chuyển bệnh nhân sang phòng hậu phẫu, hồi tỉnh. Bộ dụng cụ phẫu thuật cơ bản: Tùy chất lượng và số lượng dụng cụ ở mỗi nơi mà bộ dụng cụ cơ bản có thể thay đổi.
Tuy nhiên, thông thường gồm: - 02 cán dao: 01 số 3 hoặc 7; 01 số 4 - 02 kéo cắt chỉ - 02 kéo May0 - 02 kéo Metzenbaum: 01 kéo lớn, 01 kéo nhỏ - 02 kẹp gạc: 01 có răng, 01 không răng - 02 kẹp Allis - 02 kẹp Kocher - 02 kẹp Babcock - 05 kẹp khăn - 04 kẹp phẫu tích + 2 dài: 1 có mấu, 1 không có mấu + 2 ngắn: 1 có mấu, 1 không mấu 5 - 02 banh Farabeuf - 02 banh Richardson 2 đầu - 01 banh Maléable - 02 kẹp mang kim - 08 đến 12 kẹp cầm máu (kẹp Kelly, kẹp Halsted, kẹp Crile) - Kim khâu các loại và giá gắn kim (có thể có hoặc không - vì ngày nay đa số sử dụng kim liền chỉ). Tất cả dụng cụ trên được sắp xếp đúng cách, đặt trong mâm dụng cụ, gói ngoài 2 lớp đúng qui cách. Kỹ thuật rửa tay, mặc áo mổ, mang găng mổ: (Xem bài đã học) 1. Kíp mổ: - Phẫu thuật viên chính: người điều hành và chịu tất cả các trách nhiệm của cuộc mổ (PTV).
- Phụ mổ: gồm phụ I, phụ II. - Phụ dụng cụ: gồm dụng cụ viên (DCV) vòng trong, DCV vòng ngoài. - Gây mê chính: thực hiện và chịu trách nhiệm vô cảm. - Gây mê phụ, kỹ thuật viên gây mê.
SỬA SOẠN CUỘC MỔ: Kíp phẫu thuật hội chẩn cùng kíp vô cảm để chọn phương pháp vô cảm thích hợp và tiến hành triển khai phương tiện cũng như nhân sự. Các bước cơ bản của kíp phẫu: - Bước 1: DCV vòng ngoài nhận dụng cụ, trang thiết bị ở phòng tiếp liệu. Tùy thuộc tính chất cuộc mổ, dụng cụ mổ thường nhận là bộ dụng cụ cơ bản và dụng cụ vải. - Bước 2: Khi bệnh nhân đã đến phòng mổ, DCV vòng ngoài mang dụng cụ đến phòng mổ, cùng DCV vòng trong sắp xếp triển khai dụng cụ.
- Bước 3: Khi DCV vòng trong rửa tay xong vào phòng mổ, DCV vòng ngoài phụ mở gói dụng cụ và phụ mặc áo mổ cho DCV vòng trong đúng qui cách vô khuẩn và có thể tiếp theo một số thiết bị vật dụng cần thiết khác. 6 - Bước 4: DCV vòng trong mở gói dụng cụ và triển khai sắp xếp dụng cụ hợp lý. Thông thường: + Dụng cụ được sắp xếp trên bàn MayO và bàn dụng cụ (hoặc trên 2 bàn dụng cụ) đã được trải 2 lớp khăn vô khuẩn. + Dụng cụ sắp theo mỗi nhóm chức năng.
Trên bàn MayO (gần phẫu trường) thường có: 1/ Nhóm kẹp cầm máu (gần nhất), thường gồm: kẹp Kelly, kẹp Halsted, kẹp Crile. 2/ Nhóm cắt, gồm: dao, kéo. 3/ Nhóm khâu may, gồm: kẹp phẫu tích, kẹp mang kim, kim, chỉ. 4/ Nhóm banh, vén, gồm: banh Farabeuf, banh Maléable, kẹp Allis, kẹp Babcock.
+ Các dụng cụ ít hoặc không sử dụng, để ở bàn dụng cụ xa phẫu trường, khi cần sẽ chuyển lên bàn gần phẫu trường. + Thuận tiện trao cho PTV. + An toàn trong thao tác Hình. Bàn MayO và dụng cụ mổ - Bước 5: Khi PTV rửa tay xong vào phòng mổ cũng là lúc bệnh nhân đã được vô cảm, DCV vòng trong tiếp khăn lau tay, áo mổ, găngs cho PTV.
DCV vòng ngoài phụ mặc áo cho PTV. - Bước 6: Chính PTV sát khuẩn lại vùng mổ lần cuối, sát khuẩn từ trong ra ngoài, từ trên xuống dưới, phạm vi cách đường mổ khoảng 30 cm, kẹp sát khuẩn thường dùng là kẹp gạc có răng, sát khuẩn xong kẹp để riêng ra ngoài. Có một số PTV sau khi sát khuẩn xong thay găngs mổ mới. - Bước 7: Người phụ hoặc DCV vòng trong đưa khăn trải mổ để chính tay PTV trải khăn mổ, tối thiểu là 2 lớp khăn.
Thông thường, khăn được trải như sau: + Lớp trong 4 khăn nhỏ: dưới, trên, xa, gần và được kẹp giữ bởi 4 kẹp khăn. + Lớp ngoài là 1 khăn lổ thật lớn trùm lên trên lớp trong và cả thân người bệnh nhân. Khi đã trải khăn xong không được xê dịch khăn trải. - Bước 8: Có thể tấn thêm 1 lần khăn nhỏ hoặc gạc lớn để thật cách ly vùng mổ hoặc dán lên vùng mổ một tấm trải nylon vô trùng trong suốt, đường rạch da sẽ rạch qua tấm nylon này.