Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ TRỢ TỪ TRONG TIẾNG NHẬT Tiếng Nhật (日本語 Nihongo) là ngôn ngữ chính thức của đất nước Nhật Bản và đang được hơn 125 triệu người sử dụng. Tiếng Nhật đa số đều nằm trong top 10 trên những bảng xếp hạng về độ khó học của các ngôn ngữ nước ngoài. Điển hình, tiếng Nhật đứng vị trí thứ 5 trong bảng xếp hạng “10 ngôn ngữ khó học nhất thế giới” do UNESCO đề xuất. Tiếng Nhật là một ngôn ngữ chắp dính, khác biệt với tiếng Việt vốn thuộc vào loại ngôn ngữ đơn lập phân tích cao.
Tiếng Nhật có hệ thống chữ viết gồm 4 bảng chữ cái: hiragana (ひらがな), katakana (カタカナ), Kanji (かんじ), romaji. Hệ thống âm tiết phức tạp và kho từ vựng rộng lớn (chịu ảnh hưởng nhiều từ tiếng Hán và vay mượn từ tiếng Anh). Bên cạnh đó, độ khó của tiếng Nhật còn được thể hiện qua hệ thống kính ngữ, những lễ nghi, quy tắc. số lượng nhiều và phức tạp, gây không ít khó khăn cho người nước ngoài mong muốn chinh phục cả ngôn ngữ, và văn hóa của xứ Phù Tang.
Trong số đó, không thể không nhắc đến “trợ từ”, đây là một trong những thành phần quan trọng cấu tạo nên câu, đồng thời cũng là một trong những đối tượng gây nhiều khó khăn, thậm chí là nguyên nhân gây ra tình trạng “nản” tiếng Nhật của một bộ phận người học tiếng Nhật. Song “trợ từ” cũng không phải là từ vựng hay khái niệm mới. Bởi trong tiếng Việt, từ lâu đã có khái niệm “trợ từ1” và sử dụng xuyên suốt từ trước đến nay. Vậy trợ từ trong tiếng Nhật là gì? Có vai trò, đặc điểm như thế nào? 1.
Khái niệm Trợ từ（助詞 joshi）là một trong những thành phần cấu tạo nên câu. Có vai trò quan trọng là kết nối, thể hiện rõ ý nghĩa, vai trò của từ/cụm từ mà trợ từ đi sau và các thành phần trong câu. Trợ từ thường đứng sau danh từ, thể hiện mối quan hệ giữa từ/cụm từ này với từ/cụm từ khác, hoặc bổ sung ý nghĩa nhất định trong câu [15]. Trợ từ có hai đặc trưng chính, thứ nhất là “phụ thuộc”.
Trợ từ không có nghĩa 1 Trợ từ (trong tiếng Việt): là từ đặt ở sau một từ khác hoặc ở cuối một câu để làm cho lời nói thêm đậm đà, thân mật hoặc mạnh mẽ, như: nhỉ, nhé, .(trích tudienso. Và khi câu lược bỏ trợ từ, câu vẫn có nghĩa. 9 khi đứng một mình, luôn đi chung với từ độc lập2, hoặc từ độc lập đi kèm với phó từ. Đặc trưng thứ hai là “không có tính vận dụng”, tức không bị biến đổi hình dạng dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
に(ni) vẫn là trợ từ に, で(de) vẫn là trợ từ で, が(ga) vẫn là trợ từ が. không có bất kỳ biến đổi nào về ngoại hình.[20] ①X ( ) Y ( ) 怒る。 Ví dụ ①, trong mẫu câu “X ( ) Y ( ) 怒 る ”, nếu không có trợ từ giữa những khoảng trống của danh từ X, Y, và động từ nổi giận (怒る Okoru), câu sẽ hoàn toàn không có nghĩa. Vậy sau khi thêm trợ từ vào thì câu sẽ mang ý nghĩa như thế nào? Có nhiều trường hợp trợ từ có thể sử dụng trong trường hợp này. Và với mỗi trường hợp, câu sẽ có ý nghĩa khác nhau, tối thiểu là khác nhau về sắc thái nghĩa: “X と Y が怒る” (bạn X và Y đều nổi giận); “X が Y を怒る” (bạn X giận bạn Y); “X を Y が怒る” ( bạn Y giận bạn X);.
Qua ví dụ ① có thể khẳng định vai trò quan trọng và sự linh hoạt, đa dạng của trợ từ. Nhờ có trợ từ, câu văn được rõ ràng về mặt ý nghĩa, và khi thay đổi vị trí các thành phần trong câu, trợ từ giúp xác định vai trò (chủ ngữ, vị ngữ.) của các thành phần đó. Ví dụ ②: わたしはさくら大学で勉強しています。 (watashi wa sakura daigaku de benkyou shiteimasu) (Tôi đang học ở trường đại học Sakura.) Trong đó trợ từ は(wa) kết nối chủ ngữ “tôi (わたし)” và cụm vị ngữ phía sau. Cụm “trường đại học Sakura (さくら大学)” và trợ từ で theo sau được thêm vào nhằm bổ sung địa điểm mà chủ thể “tôi” đang học chính là “trường đại học Sakura”.
Trợ từ で (de) vừa là dấu hiệu giúp người đọc, người nghe xác định danh từ liền trước mang ý nghĩa chỉ địa điểm, và bổ sung, làm rõ ý nghĩa cho câu. Đồng thời kết nối các từ/cụm từ “tôi - đại học Sakura - đang học” trở thành câu văn hoàn chỉnh cả 2 Từ độc lập: là những từ có thể tạo thành cụm từ một cách độc lập. Nói cách khác là những từ có ý nghĩa đầy đủ, có thể một mình đảm đương chức năng ngữ pháp trong cụm từ hoặc câu. Bao gồm: danh từ (名詞), động từ (動詞), tính từ (形容詞), động tính từ (形容動詞), phó từ (副詞), liên thể từ (連体詞), liên từ (接続詞), thán từ (感動詞) 10 về hình thức lẫn ngữ nghĩa.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, có thể lược bỏ trợ từ, thậm chí cả cụm danh từ liền trước nếu đối phương vẫn hiểu đúng nghĩa. Như trong ví dụ, nếu lược bỏ trợ từ は (trợ từ chỉ chủ thể) cùng danh từ liền trước là “tôi (わたし)”, thì đối phương vẫn ngầm hiểu đúng rằng chủ thể không nhắc rõ trực tiếp ở đây vẫn là “tôi”, và tôi đang học tại trường đại học Sakura, không phải bất kỳ chủ thể nào khác. Phân loại Trong tiếng Nhật, có rất nhiều trợ từ và đi theo là hàng trăm ý nghĩa và cách sử dụng khác nhau. Và dựa theo những tiêu chí khác nhau về hình thức, chức năng,.
và quan điểm của từng học giả mà tiếng Nhật có nhiều cách phân loại trợ từ. Song theo いおり い さお まつ おか ひろむ sự nghiên cứu của các tác giả 庵 功 雄 (Iori Isao), 松 岡 弘 (Matsuoka Hiromu), なかにし く み こ やま だ とし ひろ たか なし し の 中西 久 実 子 (Kanashi Kumiko), 山 田 敏 弘 (Yamada Toshihiro), 高 梨 信 乃 (Takanashi Shino) trong cuốn sách “初級日本語文法ハンドブック” [8], trợ từ được phân thành hai loại: trợ từ cách và trợ từ xác lập3. Trợ từ cách (格助詞 Kaku joshi) Theo cuốn sách “初級日本語文法ハンドブック” [8], trợ từ cách là những trợ từ đi chung với danh từ (thường đứng sau danh từ), biểu thị mối quan hệ giữa danh từ đi trước với các thành phần khác trong câu. Có 9 trợ từ thuộc trợ từ cách: が (ga), を(o), に(ni), へ(he), と(to), より(yori), から(kara), で(de).
Trợ từ cách được xem là trợ từ thuần túy mang ý nghĩa ngữ pháp và có ý nghĩa phụ thuộc vào danh từ (mà trợ từ đi sau) hoặc vị ngữ trong câu (phần lớn là động từ). Trong câu, các thành phần có thể thay đổi rất linh hoạt. Vì thuộc nhóm mang ý nghĩa về ngữ pháp nên trợ từ cách giúp người đọc, người nghe xác định được vai trò của các thành phần trong câu như thành phần nào đi với trợ từ nào là chủ ngữ, vị ngữ, trạng ngữ,. Từ đó hiểu được ý nghĩa và sắc thái mà người nói, người viết muốn 3 trợ từ xác lập: Mượn thuật ngữ từ bài luận văn thạc sĩ “日本語におけるとりたて助詞及びベトナム人日 本語学習者のよくみられる誤用” của tác giả Lê Thị Ngọc, thuộc khóa sau đại học, trường Đại học quốc gia Hà Nội, 2014.
Các trợ từ が(ga), を(o) (và một phần (ý nghĩa, cách sử dụng,. Ví dụ trong câu: “子供が笑っている” (Kodomo ga waratte iru-Đứa bé đang cười), trợ từ が(ga) đóng vai trò thể hiện chủ thể của hành động “cười”. Trong một ví dụ khác: “川がきれいだね” (Kawa ga kirei da ne-Dòng sông thật đẹp), trợ từ が(ga) tuy cũng đóng vai trò thể hiện chủ thể, song không còn là chủ thể của hành động mà là chủ thể của trạng thái “đẹp”. Mặc khác, các trợ từ cách còn lại (に(ni), へ(he), と(to), より(yori), から(kara), で(de) và một phần (ý nghĩa, cách sử dụng,.) của に(ni) vàと(to) có tính chất là ý nghĩa sẽ thay đổi theo danh từ mà trợ từ cách đi kèm phía sau, mà không phụ thuộc hay thay đổi ý nghĩa theo động từ.
Ví dụ trong mẫu câu: ③( )で人形を作りました。 (~ de ningyou wo tsukurimashita) (Búp bê làm bởi/bằng ~) Nếu thay vào ô trống các danh từ khác nhau, thì tương ứng ý nghĩa câu văn sẽ có sựu thay đổi, và sự thay đổi này phụ thuộc vào danh từ được điền vào ô trống.1: Biểu thị ý nghĩa của câu phụ thuộc vào ý nghĩa của danh từ (N) Danh từ (N) Câu Dịch nghĩa Địa điểm 教室で人形を作りま Búp bê làm ở phòng 教室 した。 học. (kyoushitsu-phòng học) Đơn vị 二人 で人形を作りま Búp bê làm bởi hai 二人 した。 người. Trợ từ xác lập (とりたて助詞 Toritate joshi) Theo cuốn sách “初級日本語文法ハンドブック” [8], trợ từ xác lập là những trợ từ thể hiện nhận thức, sự nắm bắt của người nói đối với sự kiện, sự việc xảy ra. 12 ④田中さんも来た。 (Tanakasan mo kita) (Anh Tanaka cũng đến.) Ví dụ ④ không chỉ thể hiện ý nghĩa rằng anh Tanaka đã đến (田中さんが来た) mà còn thể hiện ngụ ý của người nói là “ngoài anh Tanaka, cũng có những người khác đến”.
Nếu thay trợ từ も(cũng) thành だけ(chỉ có), ngụ ý của người nói sẽ trở thành “chỉ có anh Tanaka đến, ngoài ra không còn bất cứ ai khác đến”. Ở cấp độ sơ cấp, trợ từ xác lập gồm 16 trợ từ: も(mo), だけ(dake), しか~ない (shika nai), ばかり(bakari), は(wa), くらい/ぐらい(kurai/gurai), こそ(koso), さえ (sae), す ら (sura), だ っ て (datte), で も (demo), な ど (nado), な ら (nara), な ん か (nanka), のみ(nomi), まで(made). Ngoài ra, ở cấp độ cao hơn (trung, thượng cấp), có thêm những trợ từ xác lập khác. Trợ từ xác lập có đặc điểm là có thể tập hợp thành cụm danh từ, động từ, phó từ,.
và tùy theo trường hợp sẽ có những quy tắc kết hợp khác nhau. Ví dụ tập hợp, kết hợp trợ từ xác lập ばかり(ba ka ri) và động từ có đuôi ている(teiru) bằng cách: tách động từ V ている thành “て” và “いる”, sau đó chèn ばかりở giữa, sau đó kết hợp lại sẽ tạo thành cụm động từ có đuôi “てばかりいる”(chỉ toàn làm gì đó). ⑤試験が近いのに妹は遊んでばかりいる。 (Shiken ga chikai no ni imouto wa asonde bakari iru) (Sắp đến kỳ thi rồi, vậy mà em trai toàn chơi thôi.) 13 Chương 2: Ý NGHĨA, CÁCH DÙNG CỦA HAI TRỢ TỪ で(DE) và に(NI) 2. Ý nghĩa, cách dùng của trợ từ に(ni) 2.
Thể hiện nơi chốn tồn tại của sự vật Cấu trúc「場所」＋に＋「名詞」＋V (1.1) (Tạm gọi danh từ chỉ địa điểm 場所 là N1; danh từ chỉ đối tượng 名詞 là N2; và động từ là V) Ý nghĩa thể hiện “nơi chốn tồn tại của sự vật” của trợ từ に(ni) thường được biểu thị qua cấu trúc (1.1), thể hiện địa điểm, vị trí tồn tại của đối tượng N2 là tại N1. Trong đó N2 là những đối tượng có thể chuyển động như người, động vật,. hoặc đối tượng không thể chuyển động như vật, hoa lá, cành cây,.