CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN dự án nói riêng và các hoạt động khác của tổ chức nói chung. Trong những thời kỳ đầu, vào những năm 1980, quản lý dự án chủ yếu chỉ tập trung vào việc cung cấp lịch trình và nguồn tài nguyên cần thiết cho ban lãnh đạo của các tổ chức trong những lĩnh vực thiết yếu như quân sự, công nghệ thông tin (CNTT) và xây dựng. Ngày nay, quản lý dự án liên quan đến nhiều vấn đề hơn với sự tham gia của mọi thành viên trong mọi ngành nghề của mọi quốc gia.
Quản lý dự án là một nghề nghiệp đặc biệt, có yêu cầu chứng chỉ hành nghề và có nhiều cơ hội nghề nghiệp triển vọng. Trong thời kỳ chuyển đổi số, cơ sở hạ tầng phần cứng, mạng truyền thông, phần mềm và việc tổ chức các nhóm làm việc theo hướng liên ngành và toàn cầu đã thay đổi hoàn toàn môi trường làm việc truyền thống. Các số liệu thống kê dưới đây sẽ minh chứng cho tầm quan trọng của quản lý dự án trong xã hội ngày nay, đặc biệt là đối với các dự án liên quan đến lĩnh vực CNTT. • Một dự báo từ Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế (International Data Corporation) [Int20] dự đoán chi tiêu trên toàn thế giới cho công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) sẽ là 4,3 nghìn tỷ đô la vào năm 2020, tăng 3,6% so với năm 2019.
Chi tiêu của khu vực thương mại và công cho công nghệ thông tin (phần cứng, phần mềm và dịch vụ CNTT), dịch vụ viễn thông và dịch vụ kinh doanh sẽ chiếm gần 2,7 nghìn tỷ đô la vào năm 2020 và chi tiêu của người tiêu dùng chiếm phần còn lại. • Theo số liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Hoa Kỳ, tốc độ tăng trưởng việc làm trong ngành CNTT của Mỹ đã tăng nhanh trong tháng 8/2021, bổ sung thêm 25.400 vị trí việc làm [Gru21]. Tình hình việc làm trong lĩnh vực CNTT ở Mỹ tiếp tục giống như tình trạng trước đại dịch - nhiều vị trí hơn ứng viên. Trên thực tế, các doanh nghiệp sẽ lấp đầy nhiều vị trí CNTT hơn trong tháng 8/2021 nếu họ tìm được 1.
TẦM QUAN TRỌNG CỦA QUẢN LÝ DỰ ÁN 3 đủ ứng viên đáp ứng tiêu chuẩn. Việc tìm kiếm các nhà phát triển Web và an ninh mạng vẫn là nhiệm vụ khó khăn nhất đối với các CIO. Năm 2021, ước tính hiện có 3,7 triệu công việc chuyên nghiệp về CNTT ở Mỹ. • Theo khảo sát của PMI năm 2020 từ 32.000 nhà quản lý dự án thuộc 42 quốc gia [Pro20], hơn 50% nhà quản lý dự án tham gia khảo sát có chứng chỉ PMP và những người này có mức lương trung bình cao hơn 22% so với những người không có chứng chỉ.
Khảo sát này cũng nhấn mạnh 72% số người được hỏi báo cáo rằng thu nhập của họ đã tăng lên trong 12 tháng trước thời điểm khảo sát. Theo khảo sát này, mức lương trung bình mỗi năm cho các chuyên gia quản lý dự án là 132.914 đô la ở Pakistan và 13.933 đô la ở Ai Cập (quốc gia được trả lương thấp nhất). Mức lương trung bình này chưa bao gồm các khoản tiền thưởng. • Số lượng người đạt chứng chỉ quản lý dự án chuyên nghiệp (Project Management Professional - PMP) tiếp tục tăng hàng năm.com [Car11] phát hiện ra rằng 44% nhà tuyển dụng coi quản lý dự án là kỹ năng mà họ tìm kiếm ở những sinh viên mới tốt nghiệp đại học.
Tiêu chí này chỉ đứng sau kỹ năng giao tiếp và kỹ thuật. • Tại Việt Nam, theo báo cáo thị trường nhân lực ngành CNTT thập niên 2010 và năm 2020 của VietnamWorks [Vie20], nhu cầu tuyển dụng toàn ngành CNTT tăng gấp bốn lần từ 2010 đến 2020. Trong đó, bảy nhóm ngành thuộc lĩnh vực CNTT có nhu cầu tuyển dụng phổ biến lần lượt là: phát triển phần mềm; hỗ trợ kỹ thuật; quản lý dự án; thiết kế giao diện và trải nghiệm người dùng (UI/UX); kỹ sư kiểm định chất lượng 4 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN sản phẩm (QA/QC); khoa học dữ liệu.
Cũng theo báo cáo này, quản lý dự án là nhóm được nhà tuyển dụng đề xuất mức lương đăng tuyển hàng tháng cao nhất là 1. Tiếp theo là phát triển phần mềm với mức lương đăng tuyển trung bình là 1. Nhóm khoa học dữ liệu đứng ở vị trí thứ ba với mức lương là 1. Báo cáo nhấn mạnh, nhu cầu tuyển dụng của nhóm ngành phát triển phần mềm giai đoạn từ 2010 đến đầu năm 2020 luôn chiếm hơn 50% và có ảnh hưởng lớn nhất đến nhu cầu tuyển dụng của toàn ngành CNTT.
Khi so sánh nửa đầu thập kỷ và nửa cuối thập kỷ, nhu cầu tuyển dụng của nhóm ngành này tăng trưởng gần gấp đôi. Trong nhóm ngành này, nhu cầu tuyển dụng chủ yếu là các kỹ sư có chuyên môn phần mềm, di động, Web, ERP (Giải pháp phần mềm quản lý tổng thể doanh nghiệp) đi kèm các kỹ năng lập trình ngôn ngữ phổ biến là JAVA, PHP và .NET luôn chiếm tỷ lệ cao cho thấy xu hướng phát triển phần mềm tại Việt Nam trong thập kỷ qua, đặc biệt là ứng dụng Web và ứng dụng di động. Các tổ chức ngày càng nhận ra rằng để đạt được sự thành công, đặc biệt là trong xu thế toàn cầu hóa với môi trường cạnh tranh cao như hiện nay, họ cần sử dụng các phương pháp quản lý dự án chuyên nghiệp và hiện đại, đặc biệt là đối với các dự án CNTT hoặc các dự án phần mềm - những dự án có độ phức tạp và rủi ro cao hơn các dự án khác. Từng thành viên của các tổ chức nhận ra rằng để duy trì tính cạnh tranh ở nơi làm việc, họ phải trau dồi kiến thức, phát triển các kỹ năng và tích lũy kinh nghiệm để trở thành thành viên nhóm dự án và hướng đến trở thành nhà quản lý dự án giỏi.
Họ cũng nhận ra rằng nhiều kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm về quản lý dự án sẽ giúp ích cho họ rất nhiều trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống. DỰ ÁN VÀ CÁC ĐẶC TRƯNG 5 1.2 Dự án và các đặc trưng Trước khi tìm hiểu về quản lý dự án, chúng ta cần nắm vững những khái niệm cơ bản về dự án, dự án CNTT, dự án phần mềm, các đặc trưng của dự án, v. Theo Viện Quản lý Dự án (Project Management Institute - PMI), dự án là một nỗ lực tạm thời được thực hiện để tạo ra một sản phẩm hoặc dịch vụ duy nhất [PMI17]. Cụ thể, dự án gồm một tập công việc được thực hiện bởi một nhóm người có chuyên môn để tạo ra một sản phẩm hoặc một dịch vụ duy nhất.
Để thực hiện các công việc, dự án sử dụng một nguồn lực dự kiến gồm thời gian (từ thời gian bắt đầu đến thời gian kết thúc), kinh phí (dự toán kinh phí), nguồn nhân lực, v. Một điểm cần đặc biệt chú ý là có rất nhiều biến động khó dự đoán có thể xảy ra trong quá trình thực hiện dự án. Các công việc của một dự án khác với công việc thường ngày hoặc công việc vận hành trong các cơ quan/tổ chức. Ví dụ, nghiên cứu để tạo ra một loại Vắc-xin mới là một dự án.
Khi Vắc-xin đã được cấp phép sử dụng, một dây chuyền để sản xuất đại trà loại Vắc-xin này sẽ được đưa vào vận hành. Đây là công việc vận hành hàng ngày chứ không phải công việc của một dự án. Một dự án kết thúc khi mục tiêu của nó đạt được hoặc dự án bị chấm dứt vì một lý do nào đó. Các lý do chính để dự án bị chấm dứt thường là hết thời gian, hết kinh phí hoặc chủ đầu tư thấy rằng việc tiếp tục triển khai dự án là không cần thiết.
Một dự án có các thuộc tính hoặc đặc trưng cơ bản như sau: • Dự án có mục tiêu duy nhất. Mọi dự án đều có mục tiêu được định nghĩa rõ ràng và không thay đổi trong quá trình thực hiện. Ví dụ, hai trường thuộc ĐHQGHN cùng đặt hàng xây dựng hai hệ thống quản lý sinh viên cho mỗi trường. Mặc dù cùng sử dụng một quy chế về quản lý sinh viên, hai hệ thống 6 CHƯƠNG 1.
TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN phần mềm này hoàn toàn khác nhau. Mỗi trường có các yêu cầu quản lý đặc thù riêng, có cơ sở hạ tầng CNTT khác nhau, trình độ sử dụng CNTT của sinh viên có thể khác nhau, v. Những sự khác biệt này tạo nên tính duy nhất của từng sản phẩm. • Dự án sử dụng một nguồn lực dự kiến.
Dự án có thời gian bắt đầu và kết thúc dự kiến, sử dụng một nguồn kinh phí, nguồn nhân lực, v. Trong quá trình triển khai dự án, nguồn lực dự kiến này có thể thay đổi tùy thuộc vào các vấn đề phát sinh của dự án. • Dự án được triển khai bởi quá trình cộng tác chặt chẽ của một nhóm người có chuyên môn. • Dự án có nhiều bên liên quan với nhu cầu và mối quan tâm khác nhau trong đó có chủ đầu tư hoặc nhà tài trợ và khách hàng cụ thể.
Chủ đầu tư là cá nhân hoặc tổ chức quyết định mục tiêu và định hướng của dự án cũng như cung cấp nguồn kinh phí cho dự án. Khách hàng là những người thụ hưởng kết quả của dự án. • Dự án được triển khai trong một môi trường đầy biến động và khó dự đoán trước. Trong quá trình thực hiện dự án, nhiều rủi ro sẽ xuất hiện, nhiều vấn đề và thay đổi có thể nảy sinh.
Đây cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại của các dự án. Khái niệm dự án như đã mô tả là về toàn bộ dự án thuộc mọi lĩnh vực. Trong giáo trình này, chúng ta sẽ đi sâu vào hai loại dự án chính là dự án CNTT và dự án phần mềm. Dự án CNTT tạo ra sản phẩm là một hệ thống thông tin (HTTT) trong khi dự án phần mềm tạo ra một sản phẩm phần mềm hoặc dịch vụ phần mềm.
Một HTTT thường bao gồm cơ sở hạ tầng phần cứng, mạng 1. DỰ ÁN VÀ CÁC ĐẶC TRƯNG 7 truyền thông, phần mềm, dữ liệu và con người. Dưới đây là một số ví dụ về dự án CNTT và dự án phần mềm. • Một bảo tàng cần xây dựng một HTTT nhằm cung cấp các dịch vụ bảo tàng ảo cho du khách tham quan.
Giả sử bảo tàng chưa ứng dụng CNTT trong các hoạt động.