Luận Văn Thạc Sĩ Về Hướng Dẫn Dạy Học Dòng Điện Trong Các Môi Trường Theo Mô Hình VNEN

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu vnu ued biên soạn tài liệu hướng dẫn học và tổ chức hoạt động dạy học về dòng điện trong các môi, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thị Thắm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Thành
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Vật Lý
• Đề tài: Dòng Điện Trong Các Môi Trường
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Giả thuyết khoa học
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu đề tài
• 1.7. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Dạy học phát triển năng lực học sinh
• 2.1.1. Quan điểm dạy học phát triển năng lực học sinh
• 2.1.2. Phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh
• 2.1.2.1. Dạy học là tổ chức các hoạt động học tập của học sinh
• 2.1.2.2. Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
• 2.1.2.3. Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác
• 2.1.2.4. Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
• 2.1.3. Tổ chức hoạt động học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 3. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC CHUYÊN ĐỀ “DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI”
• 3.1. Phân tích đặc điểm dạy học các bài “Dòng điện trong kim loại”, “Hiện tượng nhiệt điện. Hiện tượng siêu dẫn” vật lý 11 nâng cao
• 3.2. Chuẩn kiến thức và kĩ năng của các bài “Dòng điện trong kim loại”, “Hiện tượng nhiệt điện. Hiện tượng siêu dẫn” vật lý 11 nâng cao
• 3.3. Nội dung kiến thức các bài trong chuyên đề mà đề tài xây dựng
• 3.4. Xây dựng tiến trình tổ chức hoạt động học chuyên đề “Dòng điện trong kim loại”
• 3.5. Xây dựng chuyên đề “Dòng điện trong kim loại”
• 3.6. Biên soạn câu hỏi/bài tập cho chuyên đề “Dòng điện trong kim loại”
• 3.7. Thiết kế tiến trình tổ chức hoạt động học
• 3.8. Tổ chức hoạt động học
• 4. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 4.1. Mục đích, đối tượng, phương pháp và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 4.1.1. Mục đích thực nghiệm
• 4.1.2. Đối tượng và thời gian thực nghiệm
• 4.1.3. Phương pháp thực nghiệm
• 4.1.4. Nội dung thực nghiệm
• 4.1.5. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 4.2. Thời gian dạy học ở trường phổ thông
• 4.3. Tổ chức hoạt động học
• 4.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• 4.5. Phân tích kế hoạch dạy học
• 4.6. Phân tích việc tổ chức hoạt động học cho học sinh
• 4.7. Phân tích hoạt động học của học sinh
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Dạy Học Dòng Điện Theo Mô Hình VNEN

Mô hình VNEN (Trường học mới Việt Nam) đã được áp dụng rộng rãi trong giáo dục hiện đại. Mô hình này không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Dạy học dòng điện trong môi trường theo mô hình VNEN là một thách thức nhưng cũng là cơ hội để giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy. Việc áp dụng mô hình này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo.

1.1. Tổng Quan Về Mô Hình VNEN Trong Dạy Học

Mô hình VNEN được thiết kế nhằm phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo của học sinh. Mô hình này khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động nhóm và thảo luận. Việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học dòng điện giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm vật lý và ứng dụng thực tiễn của chúng.

1.2. Lợi Ích Của Việc Dạy Học Dòng Điện Theo VNEN

Dạy học dòng điện theo mô hình VNEN mang lại nhiều lợi ích cho học sinh. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Mô hình này cũng giúp phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giao tiếp của học sinh.

II. Thách Thức Trong Dạy Học Dòng Điện Theo Mô Hình VNEN

Mặc dù mô hình VNEN mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng không thiếu những thách thức trong quá trình triển khai. Giáo viên cần phải thay đổi cách tiếp cận dạy học truyền thống, từ việc truyền đạt kiến thức sang việc tổ chức hoạt động học tập cho học sinh. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và linh hoạt trong phương pháp giảng dạy.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thay Đổi Phương Pháp Dạy Học

Việc chuyển từ phương pháp dạy học truyền thống sang mô hình VNEN có thể gặp khó khăn. Giáo viên cần phải làm quen với các phương pháp dạy học tích cực, điều này có thể gây áp lực trong giai đoạn đầu. Hơn nữa, không phải tất cả học sinh đều quen với cách học mới này.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ Dạy Học

Một trong những thách thức lớn là thiếu tài nguyên hỗ trợ cho việc dạy học dòng điện. Các thiết bị thí nghiệm và tài liệu học tập có thể không đủ để đáp ứng nhu cầu của giáo viên và học sinh. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng dạy học và khả năng thực hành của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Dạy Dòng Điện

Để dạy học dòng điện hiệu quả theo mô hình VNEN, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện.

3.1. Phương Pháp Học Tập Hợp Tác

Phương pháp học tập hợp tác khuyến khích học sinh làm việc nhóm để giải quyết các vấn đề liên quan đến dòng điện. Qua đó, học sinh có thể chia sẻ ý tưởng và học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp và hợp tác.

3.2. Phương Pháp Dạy Học Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện. Giáo viên có thể đưa ra các tình huống thực tế liên quan đến dòng điện để học sinh tìm ra giải pháp. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Dòng Điện Theo VNEN

Việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học dòng điện đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn có khả năng áp dụng vào thực tiễn. Các hoạt động thực hành và thí nghiệm giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm vật lý.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Dạy Học Dòng Điện

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập theo mô hình VNEN có kết quả học tập tốt hơn so với phương pháp truyền thống. Học sinh có khả năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện tốt hơn.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Về Dạy Học Dòng Điện

Một số trường học đã áp dụng thành công mô hình VNEN trong dạy học dòng điện. Học sinh được tham gia vào các hoạt động thực hành, từ đó nâng cao khả năng hiểu biết và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.

V. Kết Luận Về Dạy Học Dòng Điện Theo Mô Hình VNEN

Dạy học dòng điện theo mô hình VNEN là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh phát triển toàn diện. Mô hình này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo. Để đạt được hiệu quả cao, giáo viên cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Dòng Điện

Trong tương lai, việc áp dụng mô hình VNEN trong dạy học dòng điện sẽ tiếp tục được mở rộng. Giáo viên cần không ngừng cập nhật kiến thức và phương pháp dạy học mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần tham gia các khóa đào tạo về mô hình VNEN và các phương pháp dạy học tích cực. Việc chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu giữa các giáo viên cũng rất quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trƣờng phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hƣớng dẫn của GV. c)Dạy học tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tƣ duy của HS không thể đồng đều tuyệt đối thì khi áp dụng phƣơng pháp tích cực phải có sự phân hóa về cƣờng độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học đƣợc thiết kế thành một chuỗi HĐ độc lập. Áp dụng phƣơng pháp tích cực ở trình độ càng cao thì sự phân hóa này càng lớn. Tuy nhiên, trong học tập, không phải mọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những HĐ độc lập cá nhân.

Lớp học là môi trƣờng giao tiếp GV - HS và HS - HS, tạo nên mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đƣờng chiếm lĩnh nội dung học tập. Thông qua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân đƣợc bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó ngƣời học nâng mình lên một trình độ mới.Đƣợc sử dụng phổ biến trong dạy học hiện nay là HĐhợp tác trong nhóm nhỏ. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. d) Dạy học có sự kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Trong quá trình dạy học, việc đánh giá HS không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh HĐ học của trò mà còn đồng thời tạo điều 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiện nhận định thực trạng và điều chỉnhHĐ dạy của thầy.

Trong phƣơng pháp tích cực, GV phải hƣớng dẫn HS phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan với điều này, GV cần tạo điều kiện thuận lợi để HS đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau. Trong dạy học tích cực, GV không còn đóng vai trò đơn thuần là ngƣời truyền đạt kiến thức, GV trở thành ngƣời thiết kế, tổ chức, hƣớng dẫn các HĐ độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để HS tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình. Trên lớp, HSHĐ là chính, GV có vẻ "nhàn" hơn nhƣng trƣớc đó, khi soạn giáo án, GV đã phải đầu tƣ công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là ngƣời gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của HS.

GV phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ sƣ phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hƣớng dẫn các HĐ của HS mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của GV. Tổ chức hoạt động họctheo định hướng phát triển năng lực học sinh Theo quan điểm dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực HS, quá trình dạy - học bao gồm một hệ thống các hành động có mục đích của GV tổ chức HĐ trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh đƣợc nội dung dạy học, đạtđƣợc mục tiêu xác định. Trong quá trình dạy học, GV tổ chức định hƣớng hành động chiếm lĩnh tri thức của HS phỏng theo tiến trình của chu trình sáng tạo khoa học. Nhƣ vậy, chúng ta có thể hình dung diễn biến của HĐ dạy học nhƣ sau: - Chuyển giao nhiệm vụ:GV tổ chức một tình huống có tiềm ẩn vấn đềđể giao cho HS.

Nhiệm vụ phải đảm bảo vừa sức để HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ. - Thực hiện nhiệm vụ:HS hoạt động tự lực giải quyết nhiệm vụ (cá nhân, cặp đôi hoặc nhóm nhỏ). HĐ giải quyết vấn đề có thể (thƣờng) đƣợc thực hiện ở ngoài lớp học và ở nhà. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Báo cáo, thảo luận:GV tổ chức cho HS báo cáo và thảo luận.

- Kết luận, nhận định: Từ kết quả báo cáo, thảo luận, GV hƣớng dẫn HS nhận định các kết quả và rút ra kết luận, xác nhận các kiến thức mà HS thu đƣợc và giao nhiệm vụ tiếp theo. Tổ chức tiến trình dạy học nhƣ vậy, có thể hình dung mỗi chủ đề dạy học bao gồm một số nhiệm vụ học tập đƣợc thiết kế thành các HĐ kế tiếp nhau.Lớp học có thể đƣợc chia thành từng nhóm nhỏ. Tùy mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm đƣợc phân chia ngẫu nhiên hay có chủ định, đƣợc duy trì ổn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học, đƣợc giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau. Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, không thể ỷ lại vào một vài ngƣời hiểu biết và năng động hơn.Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác.

Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp. Kết quả HĐ của các nhóm HS đƣợc đƣa ra thảo luận, từ đó nảy sinh vấn đề cần giải quyết và đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề đó.HĐ giải quyết vấn đề của HS có thể đƣợc thực hiện ngay trong giờ học trên lớp nhƣng thƣờng thì phải thực hiện ở nhà, giữa hai giờ lên lớp kế tiếp nhau mới đạt đƣợc hiệu quả cao.Giai đoạn này, các phƣơng pháp quan sát, ôn tập, nghiên cứu độc lập cần đƣợc hƣớng dẫn cho HS sử dụng.Trong quá trình tổ chức HĐ dạy học nhƣ trên, vấn đề đánh giá của GV và đánh giá của HS về kết quả HĐ (bao gồm tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng) đƣợc quan tâm thực hiện. Trong toàn bộ tiến trình tổ chức HĐ dạy học nhƣ trên, các phƣơng pháp truyền thống nhƣ thuyết trình, đàm thoại, trực quan, thực hành. vẫn còn nguyên giá trị của chúng và cần phải đƣợc khai thác sử dụng một cách hợp lí, đúng lúc, đúng chỗ để đạt đƣợc hiệu quả cao nhất.

Tổ chức hoạt động giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học vật lí 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhiệm vụ của giáo dục là tạo ra những con ngƣời có trí tuệ phát triển, giàu tính sáng tạo và nhân văn. Trƣớc tình hình đó, nhiệm vụ quan trọng đƣợc đề ra cho các môn học trong nhà trƣờng phổ thông là phải làm sao cho khi vào cuộc sống, tham gia vào lao động, sản xuất hoặc nghiên cứu khoa học, HS có thể nhanh chóng tiếp thu đƣợc cái mới, thích ứng đƣợc với những nhu cầu của xã hội. Để làm đƣợc việc đó, ngoài việc trang bị kiến thức, kĩ năng cần thiết, các môn học phải tạo ra cho họ tiềm lực nhất định để họ thu đƣợc những hiểu biết xa hơn những gì mà họ đã thu lƣợm đƣợc khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng. Tiềm lực đó chính là khả năng giải quyết những vấn đề mà thực tiễn đặt ra, khả năng tự vạch ra con đƣờng để đạt đến những nhận thức mới, tìm ra giải pháp mới.

Tiềm lực đó nằm trong phƣơng pháp tƣ duy và hành động một cách khoa học. [10] Vì vậy, việc dạy học nói chung và dạy học vật lí nói riêng cần phải đổi mới mạnh mẽ về nội dung và phƣơng pháp, nhất là đổi mới phƣơng pháp dạy và học sao cho nâng cao tính tích cực, sáng tạo của HS trong dạy học. Để đạt đƣợc điều này, trong quá trình dạy học ở trƣờng phổ thông cần phải tổ chức HS tham gia vào các HĐ nhận thức phỏng theo HĐ của các nhà khoa học, qua đó ngoài việc có thể giúp HS trang bị kiến thức cho bản thân, đồng thời còn cho họ rèn luyện tính sáng tạo khoa học và năng lực giải quyết vấn đề. Vì vậy, phƣơng pháp dạy học mới hiện nay đƣợc xây dựng trên tinh thần dạy học giải quyết vấn đề thông qua việc tổ chức cho HS HĐ tích cực chiếm lĩnh kiến thức mà cơ sở của nó là 2 lí thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget (1896-1980) và Lép Vƣgôtski (1896-1934).

Việc học tập của HS có bản chất HĐ, thông qua HĐ của bản thân mà chiếm lĩnh kiến thức, hình thành và phát triển năng lực trí tuệ cũng nhƣ quan điểm đạo đức, thái độ. Nhƣ vậy, dạy học là dạy HĐ. Trong quá trình dạy học, HS là chủ thể nhận thức, GV có vai trò tổ chức, kiểm tra và định hƣớng HĐ học tập của HS với phƣơng pháp hợp lí để HS tích cực chiếm lĩnh, xây dựng tri thức. Quá trình dạy học các kiến thức thuộc một môn khoa học cụ thể đƣợc hiểu là quá trình HĐ của GV và của HS 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trong sự tƣơng tác thống nhất biện chứng của 3 thành phần trong hệ dạy học bao gồm: GV, HS và tư liệu HĐ dạy học.

Tóm lại, theo quan điểm hiện đại thì dạy học là dạy giải quyết vấn đề; quá trình dạy - học là hệ thống các hành động có mục đích của GV tổ chức HĐ trí óc và tay chân của HS, đảm bảo cho HS chiếm lĩnh đƣợc nội dung dạy học với các mục tiêu xác định. Trong quá trình dạy học, GV tổ chức định hƣớng hành động chiếm lĩnh tri thức vật lí của HS phỏng theo tiến trình của chu trình sáng tạo khoa học. Chúng ta có thể hình dung diễn biến của HĐ dạy học nhƣ sau: [7]: + GV tổ chức tình huống (giao nhiệm vụ cho HS): HS hăng hái nhận nhiệm vụ, gặp khó khăn, nảy sinh vấn đề cần giải quyết. Dƣới sự chỉ đạo của GV, vấn đề đƣợc diễn đạt chính xác hóa, phù hợp với nội dung và mục tiêu dạy học xác định.

+ HS tích cực tìm tòi giải quyết vấn đề đặt ra. Với sự theo dõi, định hƣớng, giúp đỡ của GV, HĐ học của HS diễn ra theo một tiến trình hợp lí, phù hợp với những đòi hỏi của phƣơng pháp luận. + GV chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của HS, bổ sung, tổng kết, khái quát hóa, thể chế hóa tri thức và kiểm tra kết quả học phù hợp với mục tiêu dạy học các nội dung kiến thức đã xác định. Cơ sở khoa học của việc tổ chức hoạt động giải quyết vấn đề của học sinh 1.

Chu trình sáng tạo khoa học Cơ sở lí luận của việc phát triển khả năng sáng tạo của HS trong quá trình dạy học là sự hiểu biết những quy luật sáng tạo khoa học tự nhiên.