mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quan hệ hợp tác thƣơng mại giữa Việt Nam và các nƣớc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh. Chƣơng 2: Quan hệ hợp tác thƣơng mại giữa việt Nam và một số nƣớc thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh. Chƣơng 3: Triển vọng và giải pháp nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác thƣơng mại giữa Việt Nam và các nƣớc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh. 6 NỘI DUNG CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ HỢP TÁC THƢƠNG MẠI GIỮA VIỆT NAM VÀ CÁC NƢỚC HỘI ĐỒNG HỢP TÁC VÙNG VỊNH 1.
Lý thuyết trọng thương ( Mercantilism) 1. Hoàn cảnh ra đời Chủ nghĩa trọng thương là tư tưởng kinh tế đầu tiên của giai đoạn thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII. Giai đoạn này là là giai đoạn phương thức sản xuất phong kiến tan rã và CNTB ra đời (thời kỳ tích lũy tư bản nguyên thủy). Xét về mặt lịch sử, đây là thời kỳ tước đoạt bằng bạo lực nền sản xuất nhỏ và tích lũy tiền tệ ở ngoài phạm vi các nước châu Âu.
Các tác giả của chủ nghĩa trọng thương có nhiều người là các thương gia. Mặc dù xuất hiện ở nhiều nước châu Âu nhưng nói chung ít có sự nhất quán và ít tính liên tục trong số các học giả trọng thương. Nội dung của học thuyết Vào thời gian của chủ nghĩa trọng thương, vàng bạc đã được sử dụng với tư cách là tiền tệ và tạo nên của cải của các quốc gia. Một quốc gia càng tích lũy được nhiều vàng bạc thì càng trở lên giàu có và hùng mạnh hơn.
Do đó, mục tiêu chủ yếu trong chính sách kinh tế của mỗi quốc gia là phải tăng được khối lượng tiền tệ (vàng bà bạc). Điểm xuất phát của chủ nghĩa trọng thương cho rằng sự phồn vinh của một quốc gia được đo bằng lượng tài sản mà quốc gia đó cất giữ, thường được tính bằng vàng. Vàng được đầu tư vào quân đội hay các thể chế quốc gia nhằm cấu kết lòng trung thành của dân chúng vào quốc gia mới bằng cách làm giảm đi các mối quan hệ với các đơn vị truyền 7 thống như các đô thị, tôn giáo. Một nước càng có nhiều vàng thì càng giàu có, còn hàng hóa chỉ là phương tiện để tăng thêm khối lượng tiền tệ mà thôi.
Những người theo chủ nghĩa trọng thương đã đứng trên quan điểm coi tiền là đại biểu duy nhất của của cải, là tiêu chuẩn để đánh giá mọi hình thức nghề nghiệp. Những hoạt động nào không dẫn đến tích lũy tiền tệ là những hoạt động tiêu cực, không có lợi. Họ coi nông nghiệp không làm tăng thêm và cũng không làm tiêu hao của cải. Hoạt động công nghiệp không thể là nguồn gốc của của cải (trừ công nghiệp khai thác vàng bạc), chỉ có hoạt động ngoại thương mới là nguồn gốc thật sự của của cải.
Các tác giả chủ nghĩa trọng thương cho rằng: “Nội thương là một hệ thống dẫn, ngoại thương là máy bơm, muốn tăng của cải phải có ngoại thương dẫn của cải qua nội thương” (1). Đây chính là lý do của tên gọi chủ nghĩa trọng thương – coi trọng thương mại. Những học giả trọng thương cũng cho rằng: lợi nhuận thương nghiệp là kết quả của sự trao đổi không ngang giá, là sự lừa gạt giống như chiến tranh. Họ cho rằng trao đổi phải có một bên thua để bên kia được, dân tộc này làm giàu bằng cách hy sinh lợi ích của dân tộc khác.
Xuất khẩu đối với một quốc gia là rất có ích vì nó kích thích sản xuất trong nước, đồng thời làm gia tăng lượng của cải của quốc gia. Ngược lại, nhập khẩu là gánh nặng vì nó là giảm nhu cầu đối với hàng hóa sản xuất trong nước và dẫn đến thất thoát của cải của quốc gia. Ảnh hưởng của lý thuyết trọng thương đã bị mờ nhạt đi sau năm 1800. Các cường quốc thực dân ít hạn chế sự phát triển công nghiệp ở các thuộc địa của họ, nhưng các thủ đoạn hợp pháp vẫn buộc chặt quan hệ thương mại của các nước thuộc địa với “chính quốc”.
Ưu điểm, nhược điểm và khả năng áp dụng a) Ưu điểm 1. Giáo trình kinh tế ngoại thương (2006), NXB Lao động – Xã Hội, Hà Nội. 8 So với những nguyên lý trong chính sách kinh tế của thời kỳ trung cổ thì quan niệm của chủ nghĩa trọng thương là một bước tiến bộ lớn. Nó hơn hẳn với những truyền thống chủ yếu thời trung cổ, trước hết là truyền thống tự nhiên và những lời giáo huấn, lý luận được trích dẫn trong kinh thánh.
b) Nhược điểm Tuy nhiên, những luận điểm của chủ nghĩa trọng thương có rất ít tính lý luận và thường được nêu lên dưới hình thức những lời khuyên thực tiễn và không thừa nhận các quy luật kinh tế. Họ đánh giá cao các chính sách của nhà nước, dựa vào chính quyền nhà nước vì họ cho rằng dựa vào nhà nước mới có thể phát triển kinh tế. Chính vì thế, lý luận của chủ nghĩa trọng thương thường mang nặng tính kinh nghiệm. Vì vậy, học thuyết này chỉ nắm cái vỏ bề ngoài của sự vật hiện tượng.
Ngoài ra việc coi vàng bạc như là hình thức của cải duy nhất của các quốc gia, gắn mức cung tiền tệ cao với sự thịnh vượng của quốc gia, coi thương mại là một “ trò chơi” có tổng lợi ích bằng không là sai lầm. Các học giả này chưa giải thích được cơ cấu hàng hóa trong thương mại quốc tế, chưa thấy được tính hiệu quả và lợi ích từ quá trình chuyên môn hóa sản xuất trao đổi, và đặc biệt họ chưa nhận thức được rằng các kết luận của họ chỉ đúng trong một số trường hợp nhất định chứ không phải cho tất cả mọi trường hợp. c) Khả năng áp dụng Các lập luận nói trên của trường phái trọng thương không phải là hoàn toàn vô lý mà vẫn chứa đựng những luận điểm mà cho đến nay vẫn còn giá trị. Trên thực tế khi năng lực sản xuất trong nước vượt quá mức cầu thì việc khuyến khích xuất khẩu và hạn chế bớt nhập khẩu điều đáng hoan nghênh.
Cũng có khi quốc gia gặp khó khăn trong việc cân bằng thanh toán với nước ngoài cho nên mong muốn tạo ra được mức thặng dư trong hoạt động ngoại thương để bù đắp thiếu hụt đó. Thậm chí ngay cả khi chưa có nhu cầu tức thời 9 về ngoại tệ nhưng quốc gia vẫn có thể mong muốn tích lũy được càng nhiều ngoại tệ càng tốt để đề phòng những bất trắc trong tương lai. Trong bối cảnh có khả năng xảy ra chiến tranh hoặc để đề phòng những bất trắc trong tương lai, thì việc bảo hộ các ngành công nghiệp có tầm quan trọng chiến lược cũng điều hợp lý. Cuối cùng, các học giả trọng thương đã có lý khi cho rằng sự gia tăng lượng vàng bạc (tức là gia tăng mức cung tiền) trong nền kinh tế sẽ có tác dụng kích thích hoạt động sản xuất.
Lý thuyết lợi thế tuyệt đối ( Absolute Advantages) 1. Sơ lược về tác giả và hoàn cảnh ra đời Tác giả của lý thuyết lợi thế tuyệt đối, Adam Smith (1723 – 1790) là nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên thế giới. Ông xuất thân từ một viên chức thuế quan ở Kieccandi, một thành phố nhỏ ở Scotlan. Ông đã học ở trường Đại học Glasgow và Oxford.
Ông nghiên cứu và giảng dạy ở Edinburgh và Glasgow. Trong vòng 13 năm ông giảng về thần học, luân lý học, luật học, lôgíc và văn học. Năm 1751, ông lãnh đạo bộ môn logic, năm 1754 là giáo sư riêng cho công tước Feclay. Năm 1766, ông xin nghỉ hưu và sống ở thành phố quê hương Kieccandi.
Nội dung của học thuyết a. Thước đo sự giàu có của mỗi quốc gia và sự phân công lao động. Trong cuốn “sự giàu có của các quốc gia”, A.Smith đã nghi ngờ về một giả thiết của chủ nghĩa trọng thương cho rằng, sự phồn vinh của một nước phụ thuộc vào số châu báu mà nước đó tích trữ được. Thay vào đó, ông cho rằng sự giàu có thực sự của một nước là tổng số hàng hoá và dịch vụ có sẵn ở nước đó.
Ông cũng cho rằng những quốc gia khác nhau có thể sản xuất những loại hàng hoá khác nhau có hiệu quả hơn những thứ khác nếu thương mại không bị hạn chế thì lợi ích của thương mại quốc tế thu được do thưc hiện nguyên tắc phân công. Ông phê phán phi lý của những hạn chế của lý thuyết 10 trọng thương và chứng minh rằng mậu dịch sẽ giúp cả hai bên tăng gia sản – hiểu theo ý lợi tức thực sự – qua việc thực thi một nguyên tắc cơ bản: Nguyên tắc phân công lao động (Division of works). Trong cuốn “sự giàu có của một quốc gia”, A.Smith cho rằng: “Phương ngôn của mọi người chủ gia đình khôn ngoan là không bao giờ tự sản xuất lấy những gì mà nếu đi mua sẽ được rẻ hơn. Người thợ may không khi nào hì hục đóng đôi giày, mà thường đi mua ở người thợ giày.
Người thợ giày cũng không cần cắt may, mà nhờ anh thợ may may hộ”(2). Theo quan điểm của ông, mọi người đều có lợi ích khi chuyên tâm vào công việc mình có lợi thế hơn láng giềng và dùng một phần số sản phẩm của mình hay tiền bán được số sản phẩm ấy để đi mua mọi thứ cần dùng khác. Nếu quốc gia khác có thể cung cấp một loại hàng rẻ hơn là khi ta tự sản xuất, thì tốt hơn hết là đi mua loại hàng ấy, giành thì giờ chuyên chú vào một hoạt động mà ta có lợi hơn, để bán lấy tiền chi dùng.Smith, nếu quốc gia chuyên hoá vào những nghành sản xuất mà họ có lợi thế tuyệt đối thì cho phép họ sản suất sản phẩm với chi phí hiệu quả hơn nước khác. b) Quan điểm lợi thế tuyệt đối A.Smith đã xây dựng mô hình thương mại giản đơn dựa trên ý tưởng về lợi thế tuyệt đối để giải thích thương mại quốc tế có lợi hơn như thế nào giữa các quốc gia.
Nếu quốc gia A có thể sản xuất mặt hàng X rẻ hơn so với nước B và nước B có thể sản xuất mặt hàng Y rẻ hơn so với nước A, thì lúc đó mỗi quốc gia nên tập trung vào sản xuất mặt hàng mà mình có hiệu quả hơn và xuất khẩu mặt hàng này sang quốc gia kia. Trong trưòng hợp này mỗi quốc gia được coi là có lợi thế tuyệt đối về sản xuất từng mặt hàng cụ thể.