Hợp tác Khu vực ASEAN và Những Đóng góp của Việt Nam trong Những Năm Đầu Thế Kỷ XXI

Luận văn thạc sĩ phân tích hợp tác khu vực ASEAN đầu thế kỷ XXI và những đóng góp quan trọng của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu.

• Tác giả: Đoàn Thị Thanh Nhàn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Hợp tác khu vực ASEAN những năm đầu thế kỷ XXI và những đóng góp của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HỢP TÁC ASEAN NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI VÀ XU HƯỚNG HỢP TÁC KHU VỰC Ở ĐÔNG NAM Á
• 1.1. Những nhân tố quốc tế
• 1.2. Những nhân tố trong ASEAN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ TRIỂN VỌNG HỢP TÁC ASEAN TRONG NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 2.1. Đường lối hợp tác và hội nhập khu vực của ASEAN trong những năm đầu thế kỷ XXI
• 2.2. Tình hình triển khai hợp tác khu vực của ASEAN trên các lĩnh vực
• 2.3. Triển vọng hợp tác khu vực của ASEAN
• 3. CHƯƠNG 3: VIỆT NAM THAM GIA HỢP TÁC KHU VỰC ASEAN NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI
• 3.1. Quá trình Việt Nam tham gia vào hợp tác khu vực của ASEAN từ khi gia nhập tới năm 2000
• 3.2. Sự tham gia đóng góp của Việt Nam đối với hợp tác khu vực ASEAN những năm đầu thế kỷ XXI
• 3.3. Một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy sự tham gia của Việt Nam đối với hợp tác ASEAN
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hợp tác ASEAN và Đóng góp của Việt Nam

Hợp tác ASEAN đã trở thành một phần quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam trong thế kỷ XXI. Kể từ khi gia nhập ASEAN vào năm 1995, Việt Nam đã tích cực tham gia vào các hoạt động hợp tác khu vực, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững và ổn định trong khu vực Đông Nam Á. Sự tham gia này không chỉ mang lại lợi ích cho Việt Nam mà còn cho toàn bộ các quốc gia thành viên ASEAN.

1.1. Hợp tác ASEAN Khái niệm và Ý nghĩa

Hợp tác ASEAN là một cơ chế hợp tác đa phương giữa các quốc gia Đông Nam Á nhằm thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển kinh tế. Ý nghĩa của hợp tác này không chỉ nằm ở việc tăng cường quan hệ giữa các nước thành viên mà còn trong việc tạo ra một môi trường an ninh và phát triển bền vững.

1.2. Đóng góp của Việt Nam trong Hợp tác ASEAN

Việt Nam đã đóng góp tích cực vào các sáng kiến của ASEAN, từ việc thúc đẩy hợp tác kinh tế đến an ninh khu vực. Những đóng góp này đã giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trong cộng đồng quốc tế và khẳng định vai trò của nước này trong việc xây dựng một ASEAN đoàn kết.

II. Những Thách thức trong Hợp tác ASEAN Thế kỷ XXI

Mặc dù Hợp tác ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như sự khác biệt về chính trị, kinh tế và văn hóa giữa các quốc gia thành viên có thể gây cản trở cho quá trình hợp tác. Đặc biệt, tình hình an ninh khu vực cũng đang đặt ra nhiều thách thức mới.

2.1. Sự khác biệt về chính trị và kinh tế

Sự khác biệt trong hệ thống chính trị và mức độ phát triển kinh tế giữa các quốc gia thành viên ASEAN có thể dẫn đến những khó khăn trong việc đạt được sự đồng thuận trong các quyết định quan trọng.

2.2. Tình hình an ninh khu vực

Tình hình an ninh khu vực Đông Nam Á đang trở nên phức tạp với sự gia tăng của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Điều này đòi hỏi ASEAN phải có những biện pháp hợp tác hiệu quả hơn để đối phó.

III. Phương pháp và Giải pháp Tăng cường Hợp tác ASEAN

Để tăng cường hợp tác ASEAN, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc xây dựng các cơ chế hợp tác hiệu quả, thúc đẩy đối thoại và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường đối thoại và hợp tác

Việc tăng cường đối thoại giữa các quốc gia thành viên sẽ giúp giải quyết những bất đồng và xây dựng lòng tin. Các diễn đàn và hội nghị thường niên có thể là nơi để các bên thảo luận và tìm kiếm giải pháp chung.

3.2. Thúc đẩy hợp tác kinh tế

Hợp tác kinh tế cần được ưu tiên hàng đầu, với việc thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư giữa các quốc gia thành viên.

IV. Ứng dụng Thực tiễn và Kết quả Nghiên cứu

Các nghiên cứu về hợp tác ASEAN đã chỉ ra rằng sự tham gia của Việt Nam không chỉ mang lại lợi ích cho nước này mà còn cho toàn bộ khu vực. Những kết quả này cần được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả hợp tác.

4.1. Kết quả từ các chương trình hợp tác

Nhiều chương trình hợp tác đã được triển khai thành công, từ đó tạo ra những kết quả tích cực trong việc phát triển kinh tế và xã hội cho các quốc gia thành viên.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ Việt Nam

Việt Nam có thể chia sẻ những bài học kinh nghiệm trong việc xây dựng chính sách đối ngoại và hợp tác khu vực, từ đó giúp các quốc gia khác trong ASEAN học hỏi và áp dụng.

V. Kết luận và Tương lai của Hợp tác ASEAN

Hợp tác ASEAN trong thế kỷ XXI đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò của mình trong việc xây dựng một ASEAN đoàn kết và phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của Hợp tác ASEAN

Tương lai của Hợp tác ASEAN phụ thuộc vào khả năng thích ứng và hợp tác của các quốc gia thành viên trong bối cảnh toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu.

5.2. Vai trò của Việt Nam trong ASEAN

Việt Nam cần tiếp tục khẳng định vai trò lãnh đạo trong ASEAN, đóng góp vào việc xây dựng các chính sách hợp tác hiệu quả và bền vững cho khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế giới bước vào thế kỷ XXI với nhiều biến động sâu sắc về chính trị, kinh tế và xã hội, hợp tác khu vực ASEAN đã trở thành một trong những chủ đề trọng tâm được quan tâm nghiên cứu. Từ khi Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN năm 1995, quá trình hội nhập và hợp tác khu vực đã có những bước phát triển quan trọng, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế. Luận văn tập trung phân tích thực trạng hợp tác khu vực ASEAN trong giai đoạn 2001-2010, làm rõ vai trò và những đóng góp của Việt Nam trong tiến trình này. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ các nhân tố tác động đến hợp tác ASEAN, đánh giá thực trạng hợp tác trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, đồng thời dự báo triển vọng hợp tác và đề xuất các giải pháp thúc đẩy sự tham gia hiệu quả của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ASEAN với 10 quốc gia thành viên, trong đó chú trọng đến vai trò của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và xây dựng Cộng đồng ASEAN dự kiến hoàn thành vào năm 2015. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức và kiến thức cho đội ngũ cán bộ làm công tác đối ngoại và giáo dục tuyên truyền về ASEAN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về chính sách đối ngoại và hội nhập quốc tế. Khung lý thuyết nghiên cứu dựa trên mô hình xây dựng Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột chính: Cộng đồng chính trị - an ninh (APSC), Cộng đồng kinh tế (AEC) và Cộng đồng văn hóa - xã hội (ASCC). Các khái niệm chính bao gồm: hội nhập khu vực, hợp tác đa phương, liên kết kinh tế khu vực, an ninh phi truyền thống và phát triển bền vững. Ngoài ra, luận văn tham khảo các lý thuyết về quan hệ quốc tế như chủ nghĩa thực dụng, lý thuyết cân bằng quyền lực và hợp tác khu vực để phân tích các nhân tố quốc tế và trong ASEAN ảnh hưởng đến quá trình hợp tác.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử và lôgíc nhằm phân tích diễn biến và xu hướng hợp tác ASEAN trong giai đoạn 2001-2010. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản chính thức của ASEAN, các nghị quyết Hội nghị cấp cao ASEAN, báo cáo nghiên cứu của các viện nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng các tài liệu học thuật liên quan. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định tính kết hợp với tổng hợp số liệu thống kê về thương mại, đầu tư và các chỉ số hợp tác khu vực. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các tài liệu và dữ liệu liên quan đến hợp tác ASEAN trong giai đoạn nghiên cứu, được chọn lọc kỹ lưỡng để đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2001-2010, với trọng tâm là các sự kiện, chính sách và hoạt động hợp tác nổi bật trong thập niên đầu thế kỷ XXI.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển đa chiều của hợp tác ASEAN: Trong giai đoạn 2001-2010, ASEAN đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc xây dựng Cộng đồng ASEAN với ba trụ cột chính. Ví dụ, khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) được mở rộng và hoàn thiện, góp phần tăng trưởng thương mại nội khối lên khoảng 20% trong giai đoạn này. Các sáng kiến như Hiệp định khung về thương mại dịch vụ (AFAS) và khu vực đầu tư ASEAN (AIA) cũng được triển khai tích cực.

2. Vai trò nổi bật của Việt Nam trong ASEAN: Việt Nam đã chủ động tham gia và đóng góp tích cực vào các chương trình hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và an ninh. Việt Nam đã đề xuất sáng kiến xây dựng Cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN, góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của con người và phát triển nguồn nhân lực trong khu vực. Tỷ lệ đóng góp của Việt Nam vào các hoạt động hợp tác tăng khoảng 15% so với giai đoạn trước khi gia nhập ASEAN.

3. Tác động của các nhân tố quốc tế và khu vực: Sự điều chỉnh chính sách của các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Nga đã tạo ra những ảnh hưởng đa chiều đến hợp tác ASEAN. Ví dụ, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Mỹ và Nhật Bản vào ASEAN đạt khoảng 150 tỷ USD vào năm 2008, trong đó Việt Nam hưởng lợi đáng kể với mức tăng trưởng FDI hàng năm khoảng 12%.

4. Thách thức nội tại của ASEAN: Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, ASEAN vẫn đối mặt với các thách thức như sự đa dạng về trình độ phát triển kinh tế, chính trị và văn hóa giữa các thành viên, cũng như các tranh chấp lãnh thổ tiềm ẩn, đặc biệt là ở biển Đông. Khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên vẫn còn lớn, ảnh hưởng đến mức độ liên kết và hiệu quả hợp tác.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những phát triển tích cực trong hợp tác ASEAN là do sự quyết tâm chính trị cao của các nước thành viên, sự hỗ trợ từ các đối tác lớn và sự điều chỉnh chính sách phù hợp với xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn vai trò chủ động và sáng tạo của Việt Nam trong các sáng kiến hợp tác, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa - xã hội. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng thương mại nội khối ASEAN, bảng thống kê FDI vào Việt Nam và các nước ASEAN, cũng như sơ đồ mô tả cấu trúc tổ chức và cơ chế hợp tác ASEAN. Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cái nhìn toàn diện về quá trình hội nhập khu vực, đồng thời làm rõ những thách thức cần vượt qua để ASEAN phát triển bền vững và Việt Nam nâng cao vai trò trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực thể chế và pháp lý của ASEAN: Cần hoàn thiện các cơ chế ràng buộc pháp lý để nâng cao tính hiệu quả và cam kết của các thành viên trong hợp tác khu vực, đặc biệt trong giải quyết tranh chấp lãnh thổ và an ninh phi truyền thống. Chủ thể thực hiện là Ban Thư ký ASEAN và các cơ quan liên quan, với lộ trình hoàn thiện trong vòng 3 năm tới.

2. Đẩy mạnh hợp tác kinh tế sâu rộng và thu hẹp khoảng cách phát triển: Việt Nam và các nước ASEAN cần tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và đầu tư vào các vùng kinh tế kém phát triển nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển. Mục tiêu là nâng cao năng lực cạnh tranh chung của ASEAN trước năm 2025.

3. Phát huy vai trò của Việt Nam trong các sáng kiến văn hóa - xã hội: Việt Nam nên tiếp tục đề xuất và chủ trì các chương trình hợp tác về phát triển nguồn nhân lực, giáo dục và y tế trong ASEAN, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Thời gian thực hiện là 5 năm, phối hợp với các bộ ngành liên quan.

4. Tăng cường đối thoại và hợp tác an ninh đa phương: Việt Nam cần chủ động tham gia các diễn đàn an ninh khu vực như ARF, thúc đẩy xây dựng Bộ quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC) nhằm duy trì hòa bình và ổn định. Chủ thể là Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng, với kế hoạch hành động cụ thể trong 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, chuyên viên làm công tác đối ngoại và quan hệ quốc tế: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về hợp tác ASEAN, giúp nâng cao năng lực hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại.

2. Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Kinh tế đối ngoại: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy về hội nhập khu vực và vai trò của Việt Nam trong ASEAN.

3. Nhà hoạch định chính sách và các cơ quan nghiên cứu chiến lược: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội và an ninh khu vực phù hợp với xu thế hội nhập.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong và ngoài nước: Hiểu rõ môi trường hợp tác kinh tế ASEAN, từ đó có chiến lược đầu tư và kinh doanh hiệu quả trong khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. Việt Nam đã đóng góp gì nổi bật trong hợp tác ASEAN những năm đầu thế kỷ XXI?
   Việt Nam đã chủ động đề xuất sáng kiến xây dựng Cộng đồng văn hóa - xã hội ASEAN, đồng thời tích cực tham gia các chương trình hợp tác kinh tế và an ninh, góp phần nâng cao vai trò và uy tín của ASEAN trên trường quốc tế.

2. Các nhân tố quốc tế nào ảnh hưởng lớn đến hợp tác ASEAN?
   Sự điều chỉnh chính sách của các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Nga, cùng với xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa, đã tạo ra những tác động đa chiều, vừa là cơ hội vừa là thách thức cho hợp tác ASEAN.

3. Thách thức lớn nhất đối với ASEAN trong giai đoạn nghiên cứu là gì?
   Sự đa dạng về trình độ phát triển kinh tế, chính trị và văn hóa giữa các thành viên, cùng các tranh chấp lãnh thổ tiềm ẩn, đặc biệt là ở biển Đông, là những thách thức lớn ảnh hưởng đến sự liên kết và hiệu quả hợp tác.

4. ASEAN đã đạt được những thành tựu gì trong lĩnh vực kinh tế?
   ASEAN đã hoàn thiện khu vực mậu dịch tự do (AFTA), triển khai Hiệp định khung về thương mại dịch vụ (AFAS) và khu vực đầu tư ASEAN (AIA), góp phần tăng trưởng thương mại nội khối khoảng 20% trong giai đoạn 2001-2010.

5. Làm thế nào để Việt Nam nâng cao vai trò trong ASEAN trong tương lai?
   Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò chủ động trong các sáng kiến hợp tác, tăng cường năng lực thể chế, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực và tham gia tích cực vào các diễn đàn an ninh khu vực nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực.

Kết luận

• Luận văn làm rõ những phát triển mới trong hợp tác khu vực ASEAN giai đoạn 2001-2010, đặc biệt là vai trò tích cực của Việt Nam trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế và văn hóa - xã hội.
• Phân tích các nhân tố quốc tế và trong ASEAN tác động đa chiều đến quá trình hội nhập và liên kết khu vực.
• Đánh giá thực trạng hợp tác, chỉ ra những thành tựu và thách thức còn tồn tại, nhất là sự đa dạng về trình độ phát triển và tranh chấp lãnh thổ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường năng lực thể chế, thu hẹp khoảng cách phát triển, phát huy vai trò Việt Nam và thúc đẩy hợp tác an ninh đa phương.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo tập trung vào hoàn thiện pháp lý, nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế và phát triển nguồn nhân lực, hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN hoàn chỉnh vào năm 2015.

Các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách và cán bộ đối ngoại cần tiếp tục khai thác và vận dụng kết quả nghiên cứu này để thúc đẩy sự phát triển bền vững của ASEAN và nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HỢP TÁC ASEAN NHỮNG NĂM ĐẦU THẾ KỶ XXI VÀ XU HƯỚNG HỢP TÁC KHU VỰC Ở ĐÔNG NAM Á 1. NHỮNG NHÂN TỐ QUỐC TẾ 1. Sự thay đổi của cục diện thế giới những năm đầu thế kỷ XXI Thế giới bước vào thế kỷ XXI với nhiều thay đổi lớn so với thập niên cuối cùng của thế kỷ XX (kể từ khi trật tự thế giới hai cực chấm dứt). Cục diện thế giới đang nghiêng về hướng đa cực theo một cơ cấu quyền lực một siêu cường và một số cường quốc chủ chốt như Trung Quốc, Nga, EU, Nhật Bản… chi phối các vấn đề quan trọng của thế giới, định đoạt nhiều quy tắc, luật lệ quốc tế bằng sức vượt trội cả về kinh tế, quân sự, mà trong đó nổi lên hàng đầu là vai trò của Mỹ.

Các nước G7 đang thâu tóm nền kinh tế thế giới thông qua các tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế như IMF, WB, WTO… Những mâu thuẫn cơ bản của thời đại vẫn tiếp tục tồn tại nhưng hình thức và nội dung có sự thay đổi. Các nước đang phát triển, các lực lượng dân chủ tiến bộ ngày càng có vai trò quan trọng trong đời sống quốc tế, là lực lượng tích cực trong cuộc đấu tranh thiết lập trật tự thế giới mới bình đẳng, dân chủ, hợp tác và phát triển bền vững. Triệt để lợi dụng ưu thế trong so sánh lực lượng sau chiến tranh lạnh, Mỹ tỏ rõ tham vọng độc tôn "lãnh đạo" thế giới. Đặc biệt, từ khi G.Bush trở thành tổng thống (2000), chính quyền Mỹ càng ráo riết thi hành một chính sách đơn phương mang nặng tính vị kỷ, bất chấp sự phản đối của nhiều nước lớn và cộng đồng quốc tế.

Sự kiện nước Mỹ bị tấn công khủng bố 11-9-2001 đã đặt hoà bình, an ninh thế giới trong tình trạng bất ổn lớn, nhiều mối quan hệ quốc tế bị đảo lộn. Chính quyền G.Bush đã khai thác triệt để sự kiện 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này nhằm đem lại lợi thế cho vai trò "lãnh đạo" của Mỹ, một loạt phương châm hành động với những mục tiêu mới đã được đưa ra. Đối với các nước lớn, một mặt Mỹ có đối sách kiềm chế các đối thủ không để vươn lên đe doạ vị trí siêu cường số 1 của Mỹ, đồng thời có sách lược xoa dịu, nhân nhượng nhằm tranh thủ sự ủng hộ của các nước lớn trong nhiều vấn đề quốc tế để Mỹ đạt được mục đích. Đối với Liên hợp quốc, Mỹ vừa lợi dụng, vừa gây sức ép để ủng hộ Mỹ, nếu không đạt được mục đích Mỹ sẽ phớt lờ và bỏ qua.

Mỹ răn đe các lực lượng dân chủ tiến bộ và các nước XHCN còn lại, coi "nhân quyền" cao hơn "chủ quyền" dân tộc, dùng con bài "tự do", "dân chủ", "nhân quyền", tôn giáo để áp đặt giá trị của Mỹ và phương Tây lên các dân tộc khác. Mỹ thao túng các tổ chức kinh tế - tài chính quốc tế như: IMF, WB, WTO… Mỹ lợi dụng chống khủng bố tấn công lật đổ các chế độ ở Apganixtan (2001) và Irắc (2003), thiết lập các chính quyền mới thân Mỹ, đồng thời tạo sự hiện diện về quân sự và chính trị của Mỹ ở Trung Á và Trung Cận Đông, nhằm kiểm soát khu vực có lợi thế địa - chính trị quan trọng bậc nhất thế giới đồng thời nắm nguồn dầu lửa lớn ở đây với ý đồ dùng dầu mỏ làm "công cụ" để khống chế thế giới. Tháng 6-2002, Tổng thống Bush công bố Chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ với chủ trương "đánh đòn phủ đầu" nếu phát hiện thấy có nguy cơ đe doạ nước Mỹ hoặc thách thức vai trò bá chủ của Mỹ… Xu hướng chính trị cường quyền nước lớn của Mỹ đã đặt độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia đang phát triển trước những thách thức nghiêm trọng. Đời sống chính trị thế giới bị đảo lộn.

Uy tín của Liên hợp quốc bị suy giảm. Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa bá quyền Mỹ và các lực lượng dân chủ tiến bộ, lực lượng bảo vệ hoà bình thế giới, chống chính sách cường quyền nước lớn ngày càng sâu sắc. Nó phản ánh tính phức tạp, gay go quyết liệt của cuộc đấu tranh giai cấp, dân tộc hiện nay. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quan hệ giữa các nước lớn thay đổi nhanh chóng, các nước lớn đều điều chỉnh chiến lược phát triển của mình, vừa đảm bảo lợi ích quốc gia dân tộc vừa góp phần đấu tranh kiềm chế bớt quyền lộng hành của Mỹ, tìm kiếm sự cân bằng mới, tránh xung đột mang tính đối kháng.

Mỗi nước lớn đều coi trọng việc xác lập và củng cố những điều kiện quốc tế có lợi, tăng cường hệ số an toàn quốc gia, bày tỏ mong muốn xây dựng những mối quan hệ "đối tác chiến lược" với quy mô khác nhau. Quan hệ giữa các nước lớn trong những năm đầu thế kỷ XXI vẫn là vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, kiềm chế lẫn nhau, đấu tranh nhưng không làm tổn hại đến hợp tác và nhìn chung các nước lớn đều tránh đối đầu với Mỹ. Diễn biến của cục diện chính trị thế giới những năm đầu thế kỷ XXI cho thấy, sức mạnh bá quyền của Mỹ cũng có những giới hạn, chỉ sau một thời gian ngắn thực hiện chính sách "đơn phương cường quyền" đã xuất hiện những mâu thuẫn sâu sắc và trầm trọng giữa Mỹ và phần còn lại của thế giới. Chính Mỹ đã tạo ra ngày càng nhiều mâu thuẫn, nhiều kẻ thù và đang ngày càng bị cô lập.

Việc Mỹ sa lầy ở Irắc, Apganixtan, việc Mỹ lúng túng mất khả năng giải quyết các vấn đề hạt nhân ở Triều Tiên, ở Iran và sự suy thoái rơi vào khủng hoảng kinh tế - tài chính vừa qua cho thấy không phải việc gì Mỹ muốn cũng có thể làm được, không phải lúc nào thế giới cũng nghe theo Mỹ. Cục diện thế giới đơn cực chỉ tồn tại tức thời với chủ nghĩa đơn phương cường quyền của Mỹ và đã nhường chỗ cho một cục diện đa cực vì hoà bình, bình đẳng, dân chủ hợp tác và phát triển, đó là nguyện vọng của nhân loại tiến bộ. Phương thức tập hợp lực lượng trên thế giới trong những năm đầu thế kỷ XXI vẫn tiếp tục phát triển theo hướng cơ động, linh hoạt trên từng lĩnh vực và vấn đề cụ thể. Lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích kinh tế vẫn tiếp tục được đặt lên hàng đầu chi phối các quan hệ quốc tế.

Điều này buộc các nước phải có cách tiếp cận mới đối với phương thức tập hợp lực lượng để 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bảo vệ lợi ích dân tộc chân chính, đồng thời hội nhập ngày càng sâu rộng, hữu hiệu vào tiến trình phát triển chung của khu vực và thế giới. Vai trò của các phương thức song phương, đa phương hợp tác giải quyết các vấn đề quốc tế ngày càng trở nên không thể thiếu, đặc biệt trong việc giải quyết những vấn đề toàn cầu cấp bách hiện nay. Trong bối cảnh chung nêu trên, cục diện chính trị ở Đông Nam Á bước sang thế kỷ XXI cũng có những thay đổi lớn tác động không nhỏ tới sự hội nhập, liên kết trong khu vực. Trước hết, ASEAN đã hội nhập đủ 10 nước (trừ Đông Timo) trở thành tổ chức khu vực thành công nhất và đang có những bước phát triển khả quan.

Về chính trị, ASEAN tương đối ổn định mặc dù còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ như tranh chấp lãnh thổ, xung đột dân tộc, tôn giáo, ly khai, khủng bố… Về kinh tế, sau khủng hoảng tài chính 1997-1998; các nước ASEAN đã có những bước điều chỉnh kịp thời, cơ cấu lại nền kinh tế đặc biệt là trên lĩnh vực tài chính, tiền tệ để tránh sự phát triển "kinh tế bong bóng" gây nguy hiểm chung. Trên các lĩnh vực văn hoá - xã hội cũng được các nước ASEAN xúc tiến tích cực với các chương trình dự án, hợp tác bước đầu đem lại những kết quả đáng khích lệ. Ngoài ra, ASEAN còn là "hạt nhân" của nhiều tiến trình hợp tác quốc tế như: APEC, ASEM, ASEAN + 3, EAS. Có thể khẳng định rằng: bước vào thế kỷ XXI, ASEAN đã trở thành một tổ chức khu vực thống nhất có vai trò và ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của các quốc gia thành viên cũng như của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trong tương quan lực lượng ở Đông Nam Á, những năm đầu thế kỷ XXI, vai trò của các nước lớn nổi lên gồm Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, các nước này vừa cạnh tranh, vừa kiềm chế lẫn nhau, ảnh hưởng không nhỏ đến sự hợp tác và liên kết của ASEAN. Từ một điểm nóng của Chiến tranh lạnh, chỉ sau một thập niên, Đông Nam Á đã nhanh chóng trở thành nơi hội tụ những nỗ lực hợp tác giữa các nước trong khu vực và các nước trên thế giới. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Xu thế hoà bình, hợp tác, phát triển được củng cố, tăng cường ở Đông Nam Á đã và đang tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác và phát triển ở Đông Nam Á nở rộ hơn nữa trong thế kỷ XXI. Những phát triển mới trong toàn cầu hoá và khu vực hoá Dưới tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, toàn cầu hoá kinh tế xuất hiện với tư cách một cấp độ mới cao hơn về chất của quá trình quốc tế hoá lực lượng sản xuất vốn có trước đó.

Toàn cầu hoá không chỉ tạo ra những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế, mà còn thúc đẩy mối quan hệ liên quốc gia cả về bề rộng lẫn chiều sâu. Tự do hoá kinh tế và cải cách thị trường trên toàn cầu diễn ra phổ biến. Các nền kinh tế dựa vào nhau, liên kết với nhau, xâm nhập lẫn nhau, khiến cho tính tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng tăng. Toàn cầu hoá kích thích tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy các doanh nghiệp cải tiến công nghệ và quản lý; cạnh tranh quốc tế và tự do hoá thương mại trong các khối kinh tế khu vực cũng như trên phạm vi toàn cầu.

Tiến bộ của khoa học công nghệ hiện đại, sự thay đổi cơ cấu kinh tế - kỹ thuật và chính trị trên thế giới trong bối cảnh toàn cầu hoá, tạo nên một mạng lưới thương mại và chuyển dịch vốn đầu tư đan xen nhau chằng chịt, do vậy nền kinh tế mỗi nước ở mức độ khác nhau đều mang tính quốc tế.