Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và một số nét khái quát về người Dao Thanh Y ở Quảng Ninh Chương 2: Tình hình hôn nhân hỗn hợp của người Dao Thanh Y qua các thời kỳ Chương 3: Một số vấn đề đặt ra 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ NÉT KHÁI QUÁT VỀ NGƢỜI DAO THANH Y Ở QUẢNG NINH 1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1.1 Những nghiên cứu về người Dao và nhóm Dao Thanh Y Trong các tác phẩm Kiến văn tiểu lục của Lê Quý Đôn viết năm 1777, Việt sử thông giám cương mục, của Bộ quốc sử của triều Nguyễn được viết từ năm 1856-1881, Đại Nam thực lục, bộ biên niên sử Việt Nam viết về triều đại các chúa Nguyễn và các vua nhà Nguyễn biên soạn trong 88 năm mới hoàn thành (1821-1909) … các học giả thời phong kiến khi viết về sự phân bố dân cư, tình hình các dân tộc vùng biên giới đều có ghi chép ít nhiều về người Dao. Tuy vậy, những tài liệu đó chưa phải là những nghiên cứu về các dân tộc nói chung, về người Dao nói riêng. Người Dao thường vẫn được biết đến qua tên gọi “man”, nên khó xác định liên quan đến nhóm Dao cụ thể nào. Dưới thời thuộc Pháp, cũng có nhiều bài viết về người Dao đăng trên các tạp chí: kỷ yếu hội nhân học Paris (Bulletin de la Société d Anthropologie de Paris), Tạp chí Đông Dương (Revue Indochine), Tạp chí của trường Viễn đông bác cổ (BEFEO)… hầu hết các tác giả những bài báo đó (như: A.Abadie, Lunet de la Jonguiére…) là những sĩ quan trong quân đội thực dân Pháp đã đích thân chỉ huy các cuộc “bình định” ở nhiều vùng thuộc các tỉnh miền núi nước ta và những sách báo của họ viết về người sinh hoạt, văn hóa, tâm lý của người Dao đều nhằm mục đích phục vụ cho chính sách cai trị của thực dân Pháp.
Xuất phát từ những tư tưởng phân biệt chủng tộc, những nhân xét của họ về người Dao và các dân tộc thiểu số khác là “các chủng tộc lạc hậu, nguyên thủy” không tránh khỏi những sai lệch. Từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 trở đi, bắt đầu xuất hiện một số công trình nghiên cứu của các nhà Dân tộc học về các dân tộc thiểu số ở miền Bắc, trong đó có người Dao, đó là cuốn: Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam của Lã 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Văn Lô, Nguyễn Hữu Thấu, Mai Văn Trí, Ngọc Anh, Mạc Như Đường (1959), Nxb Văn hóa, Hà Nội. Người Dao ở Việt Nam (1971) của Bế Viết Đẳng, Nguyễn Khắc Tụng, Nông Trung, Nguyễn Nam Tiến, Nxb KHXH. Qua công trình nghiên cứu này, các tác giả đã giới thiệu những đặc điểm lịch sử, kinh tế - xã hội, văn hóa và sinh hoạt của người Dao nói chung.
Nói cách khác, đây là cuốn sách trình bày những nét chính của quá trình hình thành dân tộc Dao ở nước ta, đồng thời nêu lên những đổi mới trong đời sống, sinh hoạt của người Dao sau Cách mạng tháng Tám 1945 và mối quan hệ giữa người Dao với các dân tộc anh em khác. Trong công trình này, các tác giả có đề cập đến nhóm Dao Thanh Y, song chỉ mang tính chất khái quát. Từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phòng, đất nước thống nhất năm 1975, việc nghiên cứu về các dân tộc thiểu số nói chung, người Dao nói riêng càng được đẩy mạnh. Theo đó, khá nhiều công trình, bài viết về dân tộc Dao lần lượt được công bố.
Có thể kể đến cuốn Các dân tộc ít người ở Việt Nam (các tỉnh phía Bắc) của Viện dân tộc học, do Nxb KHXH ấn hành năm 1978. Cuốn sách này đã đề cập tới tất cả các dân tộc thiểu số ở miền Bắc Việt Nam, trong đó có dân tộc Dao. Tuy nhiên, hôn nhân nói riêng cũng như các phạm trù sinh hoạt văn hoá vật chất cũng như tinh thần nói chung của người Dao chỉ được đề cập đến khá sơ lược. Cuốn Sổ tay về các dân tộc ở Việt Nam (nhiều tác giả) của Viện dân tộc học, do Nxb KHXH ấn hành năm 1983, gồm bài viết của nhiều nhà nghiên cứu Dân tộc học.
Có thể nói, đây là những tài liệu giới thiệu khái quát, cô đọng về hình ảnh của 54 dân tộc sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam. Cuốn kỷ yếu hội thảo Sự phát triển văn hóa – xã hội của người Dao: hiện tại và tương lai, Nxb KHXH, Hà Nội, 1998 bao gồm nhiều bài viết liên quan đến nhiều lĩnh vực của người Dao ở Việt Nam như đặc điểm dân tộc, tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội; các phong tục tập quán như hôn nhân, tang ma. Tại hội thảo này, nhóm Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh được nhắc đến qua bài Tục lệ tang ma của người Dao Thanh Phán ở Quảng Ninh của Vi Văn An; đặc biệt, nhóm Dao Thanh Y 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cũng được nhắc đến qua bài Trang phục cổ truyền của người Dao Thanh Y ở Quảng Ninh của tác giả Nguyễn Anh Cường. Cuốn Văn hóa truyền thống người Dao Hà Giang của Phạm Quang Hoan, Hùng Đình Quý (cb) (1999), Nxb Văn hoá dân tộc, Hà Nội là công trình giới thiệu khá đầy đủ, chi tiết về người Dao tỉnh Hà Giang.
Ngoài ra, chúng ta không thể không nhắc đến công trình Địa chí Quảng Ninh (2003), tập 1, tập 2 và tập 3 của Tỉnh uỷ, UBND tỉnh Quảng Ninh, do Nxb Thế giới, Hà Nội ấn hành. Trong tập 1, chương 10 giới thiệu về các dân tộc thiểu số trong tỉnh, trong đó có người Dao và cả nhóm Dao Thanh Y do Vi Văn An chấp bút. Ngoài ra, còn phải kể đến khá nhiều khóa luận tốt nghiệp, luận văn án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ của nhiều nghiên cứu sinh, học viên cao học tại các trường đại học Văn hóa Hà Nội, đại học KHXH&NV thuộc đại học Quốc gia Hà Nội, đặc biệt là Học viện KHXH thuộc Viện Hàn lâm KHXHVN. Liên quan đến người Dao ở Quảng Ninh, cuốn Một số vấn đề về người Dao ở Quảng Ninh (1998) của Nguyễn Quang Vinh, trong đó nhóm Dao Thanh Y được đề cập đến với những khía cạnh như nguồn gốc lịch sử, văn hoá vật chất, văn hoá tinh thần, đời sống xã hội… nhưng vẫn chỉ mang tính khái quát, chưa chuyên sâu, đày đủ, nhất là chưa đề cập gì đến lĩnh vực hôn nhân hỗn hợp của họ.
Nhìn chung, các công nghiên cứu về người Dao Thanh Y đến nay còn khá khiêm tốn, nếu có chỉ thể hiện ở các bài viết về các lĩnh vực riêng lẻ. Đặc biệt, vấn đề hôn nhân hỗn hợp của người Dao Thanh Y ở xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh vẫn còn là một vấn đề bỏ ngỏ.2 Những nghiên cứu về hôn nhân và hôn nhân hỗn hợp Hôn nhân và gia đình luôn là một đề tài hấp dẫn thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều học giả trong và ngoài nước. Để có được một cái nhìn tổng thể về các lý thuyết xung quanh vấn đề hôn nhân và gia đình phải có một công trình chuyên khảo. Trong khuôn khổ phạm vi đề tài nghiên cứu của mình tôi chỉ 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com có thể tập trung vào các công trình nghiên cứu về hôn nhân của các tộc người nói chung và hôn nhân hỗn hợp nói riêng.
Ngay từ thời cổ đại, vấn đề hôn nhân và gia đình đã được các triết gia Hy Lạp như Platon và Aristote đã chú ý đến học thuyết “phụ quyền nguyên thuỷ”. Học thuyết này chủ trương hình thái đầu tiên mà loài người trải qua là gia đình phụ quyền, trong đó người chồng người cha có uy quyền tuyệt đối trong gia đình. Đến đầu thế kỷ XIX, việc nghiên cứu vấn đề hôn nhân gia đình được nhiều học giả quan tâm hơn. Trong đó nổi bật là quan điểm của Darwin về sự xuất hiện của gia đình và sự phát triển của nó như là một quá trình thích nghi với giai đoạn tiến hoá của xã hội loài người.
Lịch sử tư tưởng của loài người đã trải qua một bước ngoặt vào năm 1861 khi nhà khoa học J.J Bachofen cho xuất bản cuốn sách “Mẫu quyền” với quan điểm loài người lúc đầu sống theo chế độ quần hôn, con cái sinh ra không biết bố là ai mà chỉ biết mẹ, vì vậy chế độ đầu tiên phải là chế độ mẫu hệ. Lịch sử hôn nhân và gia đình được nhiều học giả quan tâm hơn khi L.Morgan cho ra đời cuốn sách “Xã hội cổ đại” vào năm 1871. Qua tác phẩm này, theo tác giả các hình thái gia đình mà loài người đã trải qua đó là: gia đình huyết tộc; gia đình punalua; gia đình đối ngẫu; gia đình phụ hệ gia trưởng và gia đình một vợ một chồng.Ăngghen cho ra đời cuốn sách kinh điển về hôn nhân gia đình, đó là cuốn sách “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”. Tác giả tiếp thu công trình nghiên cứu của L.Morgan, dựa vào những thành tựu của khoa học lúc bấy giờ, bên cạnh đó ông dựa vào những công trình nghiên cứu của chính mình và ông còn tiếp thu những ý kiến của C.
Cuốn sách này có giá trị đặc biệt quan trọng, là cơ sở lý luận để các nhà dân tộc học nghiên cứu về vấn đề hôn nhân và gia đình. Các công trình nghiên cứu về vấn đề hôn nhân và gia đình ở Việt Nam ngày càng nhiều. Đây là đề tài được các nhà khoa học quan tâm và nghiên cứu. Trong 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đó phải kể đến những bài viết về hôn nhân của Giáo sư Phan Hữu Dật trong cuốn “Một số vấn đề về dân tộc học Việt Nam” (Nxb ĐHQG Hà Nội, năm 1998).
Bài “Hôn nhân và gia đình các dân tộc ở nước ta”, tác giả khái quát chung đặc điểm chủ yếu của hôn nhân và gia đình ở các dân tộc Việt Nam. Tác giả chia thành hai đặc điểm chính theo thuyết tiến hoá. Đặc điểm thứ nhất là những dân tộc đang ở trong giai đoạn tan rã khác nhau của xã hội nguyên thuỷ. Đặc điểm thứ hai là các dân tộc đã phân hoá giai cấp, đã đến quan hệ phong kiến sơ kỳ như Mường, Tày, Nùng… hay phong kiến tập quyền như Kinh, Hoa, Khơme… Bài “Dấu vết hôn nhân liên minh ba thị tộc ở người Vân Kiều” nói về hôn nhân liên minh ba “mu” ở một số tộc người Vân Kiều, Tri, Măng Coong.
“Hình thái liên minh này đặc thù này tương tự như hình thái liên minh ba thị tộc lần đầu tiên được nhà khoa học Nga Stecbe phát hiện vào cuối thề kỷ XIX ở người Ghiliắc.