Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tình hình tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện tại Việt Nam trong những năm gần đây có chiều hướng gia tăng, diễn biến phức tạp, có xu hướng trẻ hóa và xuất hiện ở nhiều độ tuổi khác nhau. Tính chất, phương thức và thủ đoạn phạm tội của nhóm đối tượng này ngày càng tinh vi, gây ra hậu quả nặng nề cho trật tự an toàn xã hội. Người dưới 18 tuổi là nhóm chủ thể chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm sinh lý, có trình độ nhận thức, kinh nghiệm sống và bản lĩnh hạn chế; hành vi phạm tội thường mang tính bồng bột, thiếu suy nghĩ hoặc xuất phát từ hoàn cảnh khó khăn, thiếu sự giáo dục của gia đình, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc bị lôi kéo. Do đó, chính sách hình sự của Nhà nước đối với người dưới 18 tuổi chủ yếu nhằm mục đích giáo dục, cải tạo và giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm.

Trong hoạt động tố tụng hình sự, điều tra vụ án là giai đoạn then chốt, trong đó hỏi cung bị can là biện pháp điều tra thu thập chứng cứ cơ bản và phức tạp nhất. Hoạt động này chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật nhằm bảo vệ quyền con người, làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án. Đối với bị can là người dưới 18 tuổi, hoạt động hỏi cung đòi hỏi Điều tra viên không chỉ nắm vững pháp luật mà còn phải hiểu sâu sắc tâm lý lứa tuổi, có kỹ năng sư phạm và chiến thuật nghiệp vụ chuyên biệt.

Khóa luận tốt nghiệp xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  • Mục đích nghiên cứu: Đánh giá có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng chiến thuật hỏi cung bị can đối với người dưới 18 tuổi trong các vụ án hình sự, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả của biện pháp điều tra này trong Khoa học điều tra hình sự.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Nghiên cứu có hệ thống các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động hỏi cung bị can trong Tố tụng hình sự và chiến thuật hỏi cung bị can trong Khoa học điều tra hình sự; chỉ rõ những điểm khác biệt khi hỏi cung bị can dưới 18 tuổi so với người đã thành niên.
    2. Phân tích các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự về hỏi cung bị can nói chung và bị can dưới 18 tuổi nói riêng; phân tích nội dung chiến thuật và thực tiễn áp dụng các chiến thuật này.
    3. Đánh giá thực tiễn áp dụng, chỉ ra các hạn chế, bất cập, nguyên nhân và đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị cụ thể.
  • Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về hỏi cung bị can, hệ thống quy định pháp luật tố tụng hình sự, chiến thuật hỏi cung và thực tiễn hỏi cung bị can là người dưới 18 tuổi tại Việt Nam.
  • Phạm vi nghiên cứu: Khóa luận tập trung làm rõ các vấn đề nghiệp vụ, kỹ thuật, chiến thuật hỏi cung bị can là người dưới 18 tuổi và thực tiễn áp dụng dưới góc độ Khoa học điều tra hình sự (không đi sâu thuần túy vào việc bình luận lý luận các quy định pháp luật tố tụng chung).

Cơ sở lý luận, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

  • Cơ sở lý luận và học thuyết: Khóa luận dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về đấu tranh phòng chống tội phạm và giải quyết vụ án hình sự; kết hợp các thành tựu của Triết học, Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Tội phạm học, Tâm lý học tư pháp, Khoa học điều tra hình sự và Logic học.
  • Khung pháp lý và nguồn dữ liệu:
    • Bộ luật Hình sự năm 2015.
    • Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) — trọng tâm tại các Điều 10, 16, 60, 76, 98, 133, 178, 182, 183, 184, 422.
    • Thông tư liên tịch số 06/2018/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BTP-BLĐTBXH quy định về việc lấy lời khai, hỏi cung người tham gia tố tụng là người dưới 18 tuổi.
    • Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP về trình tự, thủ tục thực hiện ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh.
    • Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1989.
    • Số liệu thực tiễn và hồ sơ vụ án thực tế tại Công an thành phố Hải Dương (2020 – 6 tháng đầu năm 2022), Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Thọ, vụ án thực tế tại tỉnh Bình Dương và Bắc Giang.
  • Phương pháp nghiên cứu: Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh pháp luật, phương pháp hệ thống và phương pháp khảo sát, nghiên cứu hồ sơ thực tiễn án hình sự.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về hỏi cung bị can dưới 18 tuổi

Chương 1 xây dựng nền tảng lý luận về hoạt động hỏi cung bị can dưới 18 tuổi dưới góc độ Khoa học điều tra hình sự và Tố tụng hình sự:

  • Đặc điểm tâm sinh lý của bị can dưới 18 tuổi phạm tội:
    • Thể trạng, thể chất, sức lực: Thể chất phát triển nhanh, muốn tự khẳng định bản thân nhưng nhân cách chưa định hình hoàn thiện; dễ bị kích động, xử lý tình huống bốc đồng.
    • Nhận thức pháp luật: Hiểu biết pháp luật hạn chế, thực hiện hành vi để thỏa mãn tính tò mò, nhu cầu cá nhân mà không lường trước hậu quả nguy hiểm cho xã hội.
    • Nhu cầu độc lập và khám phá cái mới: Xu hướng tách khỏi sự quản lý của gia đình, phụ thuộc vào bạn bè; thích thể hiện mình là người lớn; nếu thiếu sự định hướng của gia đình sẽ dễ bị lôi kéo vào con đường phạm tội.
  • Khái niệm và 4 nhiệm vụ của hỏi cung bị can dưới 18 tuổi:
    • Khái niệm: Hỏi cung bị can dưới 18 tuổi là biện pháp điều tra do người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự tố tụng hình sự nhằm thu thập lời khai, tài liệu, chứng cứ về vụ án, hành vi phạm tội của bị can và đồng phạm, phục vụ công tác điều tra, xử lý vụ án và phòng ngừa tội phạm.
    • Nhiệm vụ 1: Thu thập, kiểm tra, củng cố chứng cứ làm rõ nội dung vụ án, hành vi phạm tội của bị can và các đồng phạm khác; làm rõ sự phân công vai trò trong các vụ án có tổ chức.
    • Nhiệm vụ 2: Làm rõ vai trò, vị trí, mức độ phạm tội, thủ đoạn gây án, che giấu tội phạm, động cơ, mục đích phạm tội để lập hồ sơ đề nghị truy tố đúng người, đúng tội.
    • Nhiệm vụ 3: Khai thác mở rộng nhằm làm rõ quá trình hoạt động phạm tội của bị can và đồng bọn, truy xét các đối tượng lẩn trốn, các vụ án khác chưa bị phát hiện.
    • Nhiệm vụ 4: Làm rõ các nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm và những sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý nhà nước, quản lý xã hội, giáo dục gia đình và nhà trường để kiến nghị biện pháp khắc phục.
  • Đặc điểm chiến thuật hỏi cung: Tri giác của người dưới 18 tuổi thường chú ý dấu hiệu bề ngoài, dễ sai sót về khoảng cách, thời gian; trí nhớ dễ bị cảm xúc chi phối, có xu hướng tưởng tượng, thổi phồng hoặc bị xúi giục, mớm cung. Chiến thuật hỏi cung phải khai thác các đặc điểm tâm lý tích cực, vô hiệu hóa các biểu hiện tiêu cực, tuyệt đối không áp dụng máy móc chiến thuật hỏi cung người lớn.
  • Hệ thống nguyên tắc hỏi cung:
    • Nguyên tắc 1: Nghiêm chỉnh tuân theo pháp luật; thực hiện đầy đủ thủ tục thông báo cho Kiểm sát viên, người bào chữa; giải thích quyền và nghĩa vụ theo Điều 60 BLTTHS; cấm hỏi cung ban đêm (trừ trường hợp không thể trì hoãn); bắt buộc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh tại cơ sở giam giữ hoặc trụ sở cơ quan điều tra (Khoản 6 Điều 183 BLTTHS); lập biên bản theo Điều 178 BLTTHS.
    • Nguyên tắc 2: Sử dụng các thủ thuật, chiến thuật hợp pháp, bảo đảm tính nhân đạo; Điều tra viên giữ thái độ chuẩn mực, thân thiện, ngôn ngữ dễ hiểu; tạm dừng hỏi cung khi bị can có biểu hiện mệt mỏi.
    • Nguyên tắc 3: Bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể theo Điều 10 BLTTHS; nghiêm cấm bức cung, mớm cung, dụ cung và dùng nhục hình dưới mọi hình thức.
    • Nguyên tắc 4: Bảo đảm quyền bào chữa theo Điều 16, Điều 422 và Điều 76 BLTTHS; bắt buộc có sự tham gia của người bào chữa hoặc người đại diện hợp pháp.
    • Nguyên tắc thận trọng, khách quan: Thực hiện nghiêm Khoản 2 Điều 98 BLTTHS — lời nhận tội của bị can chỉ được coi là chứng cứ nếu phù hợp với các chứng cứ khác của vụ án, không được dùng làm chứng cứ duy nhất để buộc tội.

Chương 2: Chiến thuật hỏi cung bị can dưới 18 tuổi và thực tiễn áp dụng

Chương 2 phân tích quy trình nghiệp vụ chiến thuật và đánh giá thực trạng áp dụng trên thực tế:

  • Các giai đoạn chiến thuật hỏi cung:
    • Chuẩn bị hỏi cung: Nghiên cứu kỹ toàn bộ tài liệu, chứng cứ hiện có; nghiên cứu đặc điểm nhân thân, hoàn cảnh gia đình, môi trường sống, đặc điểm tâm lý (dẫn chứng việc nghiên cứu nhân thân bị can Lê Văn Luyện trong vụ án giết người, cướp tài sản tại tiệm vàng Ngọc Bích để xác định tâm lý khép kín, bị lôi kéo); lập kế hoạch hỏi cung (xác định mục tiêu, chứng cứ cần sử dụng, dự kiến hệ thống câu hỏi thẳng, câu hỏi gợi nhớ, câu hỏi kiểm tra, câu hỏi vạch trần — dẫn chứng vụ án Trần Nam S., 17 tuổi, trộm cắp xe mô tô); chuẩn bị điều kiện phương tiện, thiết bị ghi âm, ghi hình.
    • Tiến hành hỏi cung: Thiết lập sự tiếp xúc tâm lý thuận chiều; phân loại thái độ khai báo (lo sợ muốn khai nhận hoặc ngoan cố, chối tội do ỷ lại gia đình, sợ hình phạt nặng); vận dụng biện pháp giáo dục, thuyết phục, cảm hóa dựa trên tình cảm gia đình, chính sách khoan hồng của Nhà nước; linh hoạt sử dụng chứng cứ để đấu tranh với các hành vi khai báo gian dối, khai báo mâu thuẫn hoặc khai báo cầm chừng.
    • Kết thúc hỏi cung: Hoàn chỉnh biên bản theo Điều 133, Điều 184 BLTTHS; đọc lại cho bị can nghe hoặc để bị can tự đọc, cho ghi ý kiến bổ sung, ký xác nhận từng trang; Điều tra viên tự rút kinh nghiệm nghiệp vụ sau mỗi lần hỏi cung.
  • Thực tiễn áp dụng tại Công an thành phố Hải Dương (2020 – 6 tháng đầu năm 2022):
Tiêu chí thống kê Năm 2020 Năm 2021 6 tháng đầu năm 2022
Tổng số vụ việc 09 vụ 05 vụ 04 vụ
Tổng số đối tượng vi phạm 15 đối tượng (15 Nam) 06 đối tượng (05 Nam, 01 Nữ) 28 đối tượng (28 Nam)
Cơ cấu độ tuổi 01 đối tượng (14 – dưới 16 tuổi); 14 đối tượng (16 – dưới 18 tuổi) 06 đối tượng (16 – dưới 18 tuổi) 28 đối tượng (16 – dưới 18 tuổi)
Trình độ văn hóa 03 THCS; 04 THPT; 08 bỏ học 06 đã bỏ học 28 đã bỏ học
Tiền án, tiền sự / Lần vi phạm 11 vi phạm lần đầu; 04 vi phạm lần 2 trở lên 06 vi phạm lần đầu 28 vi phạm lần đầu
Hành vi phạm tội chủ yếu Cố ý gây thương tích (03); Đánh bạc (02); Ma túy (05); Khác (05) Trộm cắp (01); Cố ý gây thương tích (04); Ma túy (01) Gây rối trật tự công cộng (28)
Kết quả xử lý Xử lý hình sự: 02 vụ (04 bị can); Xử lý hành chính: 07 vụ (11 đối tượng) Xử lý hình sự: 04 vụ (05 bị can); Xử lý hành chính: 01 vụ (01 đối tượng) Xử lý hình sự: 03 vụ (27 bị can); Hành chính: 01 vụ (01 đối tượng); Đang điều tra: 01 vụ (02 đối tượng)
  • Khó khăn, hạn chế và sai phạm thực tế:
    • Áp dụng phương pháp cứng nhắc, rập khuôn: Dẫn chứng trường hợp Lý V. N. (sinh ngày 18/4/2005, sống lang thang tại Bình Dương, phạm tội trộm cắp tài sản ngày 14/12/2021). Điều tra viên chỉ tập trung làm rõ hành vi phạm tội, không tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, dùng từ ngữ khó hiểu khiến bị can hoang mang, sợ hãi, từ chối khai báo.
    • Chủ quan, thiếu nghiên cứu hồ sơ, có dấu hiệu mớm cung: Dẫn chứng vụ án cố ý gây thương tích ngày 18/10/2022 tại huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ đối với hai bị can Nguyễn Trọng N. (sinh 17/2/2006) và Bùi Minh T. (sinh 3/11/2005). Điều tra viên không nghiên cứu kỹ hồ sơ, dẫn đến lúng túng, xuất hiện dấu hiệu mớm cung khiến bị can sợ hãi; biên bản hỏi cung sau đó bị hội đồng xem xét, rút kinh nghiệm vì không đảm bảo tính khách quan.
    • Cơ sở vật chất, phòng hỏi cung chưa đạt chuẩn: Thiếu phòng hỏi cung thân thiện dành riêng cho người chưa thành niên; việc trang bị thiết bị ghi âm, ghi hình còn hạn chế.
    • Áp dụng chiến thuật cảm tính, không đồng bộ: Chưa thiết lập được tiếp xúc tâm lý thuận chiều, chọn thời điểm sử dụng chứng cứ chưa hợp lý.
  • Nguyên nhân của hạn chế: Năng lực, trình độ của một bộ phận Điều tra viên chưa đồng đều, thiếu kiến thức tâm lý học lứa tuổi; cấp ủy, lãnh đạo một số đơn vị chưa quan tâm đúng mức đến tổng kết nghiệp vụ; cơ sở vật chất thiếu thốn; tình trạng quá tải số lượng án khiến Điều tra viên thiếu thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng cho từng cuộc hỏi cung.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động hỏi cung bị can dưới 18 tuổi

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện gồm hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi:

  • Hoàn thiện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự:
    • Bổ sung quy định cho phép Điều tra viên tiến hành hỏi cung bị can trước khi có quyết định khởi tố bị can trong các trường hợp khẩn cấp do pháp luật quy định; cho phép tiến hành hỏi cung tại địa điểm thuận tiện nhất nhưng phải bảo đảm tính nghiêm minh.
    • Luật hóa và mở rộng điều luật cụ thể nghiêm cấm mọi hình thức hỏi cung trái pháp luật, không chỉ dừng lại ở bức cung, dùng nhục hình mà quy định rõ chế tài đối với hành vi mớm cung, dụ cung.
    • Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết về quyền và trách nhiệm tham gia của người đại diện hợp pháp của bị can dưới 18 tuổi.
    • Bổ sung tiêu chuẩn và quy định về việc phân công Điều tra viên phù hợp với đặc điểm tâm lý của bị can dưới 18 tuổi.
    • Xây dựng quy định khống chế thời gian tối đa cho mỗi buổi hỏi cung đối với người dưới 18 tuổi nhằm tránh tình trạng mệt mỏi, suy giảm khả năng khai báo chính xác.
  • Các giải pháp nghiệp vụ và tổ chức thực hiện:
    • Nâng cao năng lực cán bộ: Mở các lớp tập huấn chuyên sâu phối hợp với các trường Công an nhân dân về kỹ năng tiếp xúc tâm lý, nắm bắt diễn biến tâm lý và chiến thuật hỏi cung người dưới 18 tuổi.
    • Tổ chức lực lượng và chuyên môn hóa: Kiện toàn đội ngũ Điều tra viên, bố trí lực lượng chuyên trách điều tra án người chưa thành niên theo từng nhóm tội phạm (xâm phạm sở hữu, xâm phạm nhân thân).
    • Kỹ năng tiếp xúc tâm lý và cảm hóa: Xây dựng kế hoạch tiếp xúc tâm lý tỉ mỉ; giải thích mục đích làm việc, tạo không khí tôn trọng; vận dụng tình cảm gia đình, người thân để cảm hóa bị can thành khẩn nhận lỗi.
    • Đầu tư cơ sở vật chất: Xây dựng phòng hỏi cung thân thiện, trang bị đầy đủ hệ thống camera giám sát, máy ghi âm, máy vi tính và thiết bị chuyên dụng.
    • Nâng cao vai trò người bào chữa: Quy định bắt buộc có mặt người bào chữa tại thời điểm lấy lời khai đầu tiên sau khi khởi tố và thời điểm bị can nhận tội; mọi lời khai trong 2 thời điểm này nếu vắng mặt người bào chữa thì không được công nhận là chứng cứ; việc từ chối người bào chữa phải được lập thành văn bản trước sự chứng kiến của người bào chữa; bảo đảm quyền giữ im lặng cho đến khi người bào chữa có mặt.
    • Tăng cường phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát: Nâng cao vai trò kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong suốt quá trình hỏi cung, kịp thời phát hiện và chấn chỉnh sai phạm.

Kết quả và đóng góp

  • Hệ thống hóa số liệu thực tiễn: Khóa luận phản ánh bức tranh thực tiễn tội phạm vị thành niên qua khảo sát tại TP Hải Dương: phần lớn đối tượng vi phạm thuộc độ tuổi từ 16 đến dưới 18 tuổi, đa số đã bỏ học (năm 2020: 8/15 đối tượng; năm 2021: 6/6 đối tượng; 6 tháng đầu năm 2022: 28/28 đối tượng), chủ yếu là nam giới và phạm tội lần đầu.
  • Hệ thống giải pháp mang tính khả thi: Đề xuất sửa đổi, bổ sung 5 nội dung lớn trong Bộ luật Tố tụng hình sự (thời điểm, địa điểm, chế tài với mớm cung/dụ cung, tiêu chuẩn Điều tra viên, thời gian hỏi cung) cùng 7 nhóm giải pháp nghiệp vụ cho Cơ quan điều tra.
  • Đóng góp mới về mặt học thuật: Khóa luận là công trình nghiên cứu chuyên sâu tiếp cận biện pháp hỏi cung bị can dưới 18 tuổi dưới góc độ Khoa học điều tra hình sự kết hợp tâm lý học tư pháp, khắc phục khoảng trống của các công trình trước đây vốn chỉ dừng lại ở góc độ bình luận quy định Tố tụng hình sự thuần túy.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn của khóa luận chủ yếu tập trung vào số liệu tại địa bàn thành phố Hải Dương (giai đoạn 2020 – 6 tháng đầu năm 2022) và một số vụ việc cụ thể tại Phú Thọ, Bình Dương; chưa thể bao quát toàn diện số liệu trên phạm vi toàn quốc.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thực tiễn áp dụng chiến thuật hỏi cung người dưới 18 tuổi trên nhiều địa bàn đô thị và nông thôn khác nhau; nghiên cứu sâu hơn về quy trình chuẩn hóa phòng hỏi cung thân thiện và tác động của kỹ thuật số hóa, trí tuệ nhân tạo trong giám sát âm thanh, hình ảnh quá trình hỏi cung tố tụng hình sự.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự và Khoa học điều tra hình sự tại các cơ sở đào tạo luật; Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Kiểm sát viên, Thẩm phán và Luật sư tham gia tố tụng các vụ án có người dưới 18 tuổi.
  • Nội dung tham khảo trọng tâm:
    • Quy trình 3 giai đoạn chiến thuật hỏi cung (chuẩn bị, tiến hành, kết thúc) và kỹ thuật xử lý các tình huống bị can từ chối khai báo, khai báo gian dối tại Chương 2.
    • Các kiến nghị sửa đổi, bổ sung quy định tố tụng hình sự và quy chế phối hợp giữa Điều tra viên, Kiểm sát viên và Người bào chữa tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh khi hỏi cung bị can dưới 18 tuổi được quy định như thế nào?

Theo Khoản 6 Điều 183 BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) và Thông tư liên tịch số 03/2018/TTLT, việc hỏi cung bị can tại cơ sở giam giữ hoặc tại trụ sở Cơ quan điều tra bắt buộc phải được ghi âm hoặc ghi hình có âm thanh. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, bảo vệ quyền con người của bị can, phòng chống bức cung, nhục hình, đồng thời bảo vệ Điều tra viên tránh bị vu cáo.

2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân bị can dưới 18 tuổi trong giai đoạn chuẩn bị hỏi cung là gì?

Nghiên cứu nhân thân (tuổi, trình độ học vấn, hoàn cảnh gia đình, môi trường sống, đặc điểm tâm lý) giúp Điều tra viên đánh giá chính xác nguyên nhân, điều kiện phạm tội và diễn biến tâm lý của bị can. Ví dụ trong vụ án Lê Văn Luyện, việc thu thập thông tin về học tập, sinh hoạt khép kín, bị bạn bè lôi kéo đã giúp Cơ quan điều tra xây dựng kế hoạch hỏi cung và chiến thuật tác động tâm lý phù hợp.

3. Thực tiễn áp dụng chiến thuật hỏi cung tại TP Hải Dương (2020 – 2022) cho thấy đặc điểm nổi bật nào về bị can dưới 18 tuổi?

Khảo sát cho thấy phần lớn bị can là nam giới, tập trung ở độ tuổi 16 đến dưới 18 tuổi và có tỷ lệ bỏ học rất cao (năm 2020: 8/15 em; năm 2021: 6/6 em; 6 tháng đầu năm 2022: 28/28 em). Tội phạm chủ yếu là vi phạm lần đầu, tập trung vào các hành vi gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, ma túy và trộm cắp.

4. Khóa luận chỉ ra những sai phạm, hạn chế nghiệp vụ điển hình nào qua các vụ án thực tế?

Tác giả dẫn chứng hai vụ việc tiêu biểu: (1) Vụ án Lý V. N. tại Bình Dương, Điều tra viên áp dụng lối hỏi cung xơ cứng như người lớn, dùng từ ngữ khó hiểu khiến bị can hoang mang, không hợp tác; (2) Vụ án Nguyễn Trọng N. và Bùi Minh T. tại Lâm Thao, Phú Thọ, Điều tra viên lúng túng do không chuẩn bị hồ sơ, có dấu hiệu mớm cung dẫn đến biên bản hỏi cung bị hội đồng đánh giá rút kinh nghiệm.

5. Tác giả đề xuất những điểm mới nào nhằm nâng cao vai trò của người bào chữa trong quá trình hỏi cung bị can dưới 18 tuổi?

Khóa luận kiến nghị bắt buộc phải có mặt người bào chữa tại hai thời điểm: lần lấy lời khai đầu tiên sau khi khởi tố và thời điểm bị can nhận tội; nếu vắng mặt người bào chữa thì lời khai không có giá trị chứng cứ. Ngoài ra, việc từ chối người bào chữa phải được lập thành văn bản trước sự chứng kiến của người bào chữa, đồng thời bị can có quyền giữ im lặng cho đến khi người bào chữa có mặt.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Hà Linh đã giải quyết một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về chiến thuật hỏi cung bị can là người dưới 18 tuổi dưới góc độ Khoa học điều tra hình sự. Thông qua việc phân tích thực trạng điều tra tại các địa phương và chỉ ra những hạn chế nghiệp vụ cụ thể, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự đến nâng cao kỹ năng tâm lý học tư pháp cho Điều tra viên. Đây là tài liệu học thuật có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác đào tạo luật và hoạt động thực tiễn tư pháp hình sự người chưa thành niên.