Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán của công ty chứng khoán ở việt nam thực trạng và phương hướng hoàn thiện

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán của công ty chứng khoán ở việt nam thực trạng và, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Đào Thị Cấm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Hoạt Động Môi Giới Chứng Khoán Của Công Ty Chứng Khoán Ở Việt Nam Thực Trạng Và Phương Hướng Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
• 1.1. Khái quát chung về CTCK
• 1.2. Định nghĩa và phân loại CTCK
• 1.3. Đặc điểm CTCK
• 1.4. Các nguyên tắc hoạt động CTCK
• 1.5. Hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK
• 1.5.1. Hoạt động kinh doanh chứng khoán của CTCK
• 1.5.2. Hoạt động môi giới chứng khoán và phân loại hoạt động môi giới chứng khoán
• 1.6. Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK
• 1.6.1. Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK đối với nền kinh tế
• 1.6.2. Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK đối với TTCK
• 1.6.3. Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK đối với CTCK
• 1.6.4. Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK đối với nhà đầu tư
• 1.6.5. Vai trò của hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK đối với các tổ chức phát hành
• 1.7. Trình tự, thủ tục cấp phép hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK
• 1.7.1. Các điều kiện cấp phép hoạt động môi giới chứng khoán
• 1.7.2. Trình tự, thủ tục cấp phép hoạt động môi giới chứng khoán
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
• 2.1. Chủ thể của hoạt động môi giới chứng khoán
• 2.2. Hợp đồng môi giới chứng khoán
• 2.2.1. Khái niệm hợp đồng môi giới chứng khoán
• 2.2.2. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng môi giới chứng khoán
• 2.3. Trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK
• 2.3.1. Mở tài khoản giao dịch chứng khoán cho khách hàng
• 2.3.2. CTCK chuyển lệnh cho đại diện của công ty tại TTGDCK/ SGDCK
• 2.3.3. TTGDCK/SGDCK thực hiện việc ghép lệnh và thông báo kết quả giao dịch cho CTCK
• 2.3.4. CTCK thông báo kết quả giao dịch cho nhà đầu tư
• 2.3.5. Quyết toán và hoàn tất giao dịch
• 2.4. Xử lý vi phạm liên quan đến hoạt động môi giới chứng khoán
• 2.4.1. Chế tài hành chính
• 2.4.2. Chế tài dân sự
• 2.4.3. Chế tài hình sự
• 2.5. Giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động môi giới chứng khoán
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
• 3.1. Cơ sở hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK tại Việt Nam
• 3.1.1. Chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước
• 3.1.2. Yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.1.3. Những bất cập của pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động môi giới chứng khoán
• 3.2.1. Quy định pháp luật về chủ thể hoạt động môi giới chứng khoán
• 3.2.2. Quy định pháp luật về việc cấp chứng chỉ hành nghề
• 3.2.3. Các quy định về đạo đức hành nghề của người môi giới chứng khoán và CTCK và trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 3.2.4. Quy định pháp luật về vốn pháp định đối với hoạt động môi giới chứng khoán của CTCK
• 3.2.5. Quy định pháp luật về cơ sở vật chất kỹ thuật, thời gian nhận lệnh và chuyển lệnh đến thị trường, về thời gian thanh toán
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam

Hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể từ khi thị trường chứng khoán chính thức hình thành vào năm 2000. Các công ty chứng khoán (CTCK) đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối nhà đầu tư với thị trường. Theo thống kê, số lượng CTCK đã tăng lên nhanh chóng, với 101 công ty được cấp phép hoạt động tính đến năm 2008. Sự phát triển này không chỉ tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư mà còn góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và vai trò của công ty chứng khoán

Công ty chứng khoán là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành và tư vấn đầu tư. Vai trò của CTCK không chỉ là trung gian trong giao dịch chứng khoán mà còn là cầu nối giữa nhà đầu tư và các tổ chức phát hành, giúp thị trường chứng khoán hoạt động hiệu quả.

1.2. Các loại hình công ty chứng khoán tại Việt Nam

Tại Việt Nam, CTCK được phân loại thành nhiều loại hình như công ty môi giới, công ty tư vấn đầu tư, và công ty bảo lãnh phát hành. Mỗi loại hình có những đặc điểm và chức năng riêng, phục vụ nhu cầu đa dạng của nhà đầu tư và thị trường.

II. Thực trạng hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam

Mặc dù hoạt động môi giới chứng khoán đã phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Các quy định pháp lý hiện hành chưa hoàn thiện, dẫn đến việc một số CTCK gặp khó khăn trong việc tuân thủ. Ngoài ra, sự cạnh tranh giữa các CTCK cũng ngày càng gia tăng, yêu cầu các công ty phải cải thiện chất lượng dịch vụ và công nghệ.

2.1. Những thách thức trong hoạt động môi giới chứng khoán

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt quy định pháp lý rõ ràng và đồng bộ. Điều này dẫn đến việc các CTCK gặp khó khăn trong việc thực hiện các giao dịch và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

2.2. Tình hình cạnh tranh giữa các công ty chứng khoán

Sự gia tăng số lượng CTCK đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Các công ty phải không ngừng cải tiến dịch vụ và áp dụng công nghệ mới để thu hút khách hàng, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

III. Giải pháp hoàn thiện hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả hoạt động môi giới chứng khoán, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía cơ quan quản lý và các CTCK. Việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và ứng dụng công nghệ là những yếu tố quan trọng.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động môi giới

Cần xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan đến hoạt động môi giới chứng khoán, đảm bảo tính minh bạch và công bằng cho tất cả các bên tham gia thị trường.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ của công ty chứng khoán

CTCK cần đầu tư vào đào tạo nhân lực và cải tiến quy trình phục vụ khách hàng, từ đó nâng cao trải nghiệm của nhà đầu tư và tạo dựng lòng tin.

IV. Ứng dụng công nghệ trong hoạt động môi giới chứng khoán

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động môi giới chứng khoán. Việc áp dụng các nền tảng giao dịch trực tuyến giúp nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận thông tin và thực hiện giao dịch nhanh chóng.

4.1. Lợi ích của việc ứng dụng công nghệ trong môi giới

Công nghệ giúp giảm thiểu thời gian giao dịch, tăng tính chính xác và minh bạch trong các hoạt động môi giới chứng khoán. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho nhà đầu tư mà còn cho các CTCK.

4.2. Các công nghệ mới trong hoạt động môi giới chứng khoán

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, blockchain và dữ liệu lớn đang được áp dụng trong hoạt động môi giới chứng khoán, giúp cải thiện quy trình giao dịch và quản lý rủi ro.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hoạt động môi giới chứng khoán

Hoạt động môi giới chứng khoán tại Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đạt được sự phát triển bền vững, cần có những cải cách đồng bộ từ cả cơ quan quản lý và các CTCK. Triển vọng tương lai của thị trường chứng khoán Việt Nam rất sáng sủa nếu các vấn đề hiện tại được giải quyết hiệu quả.

5.1. Triển vọng phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam

Với sự gia tăng của các nhà đầu tư và sự phát triển của nền kinh tế, thị trường chứng khoán Việt Nam có tiềm năng lớn để phát triển trong tương lai. Các CTCK cần nắm bắt cơ hội này để mở rộng hoạt động.

5.2. Những yếu tố quyết định sự thành công của hoạt động môi giới

Sự thành công của hoạt động môi giới chứng khoán phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm khung pháp lý, chất lượng dịch vụ và khả năng ứng dụng công nghệ. Các CTCK cần chú trọng đến những yếu tố này để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào vận hành từ năm 2000 với sự ra đời của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh. Trải qua 8 năm xây dựng và phát triển tính đến năm 2008, thị trường đã ghi nhận những bước tiến nhảy vọt về cả quy mô lẫn tính thanh khoản. Đặc biệt trong giai đoạn 2006 - 2007, làn sóng đầu tư bùng nổ mạnh mẽ với tổng số tài khoản giao dịch mở tại các công ty chứng khoán đạt khoảng 327.000 tài khoản vào cuối năm 2007, tăng thêm 241.000 tài khoản so với năm 2006. Cùng với đó, số lượng công ty chứng khoán được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép đã nhanh chóng chạm mốc 101 công ty.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng cơ học quá nhanh đã làm bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng trong khung khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động môi giới chứng khoán. Các hiện tượng tiêu cực như phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư lớn và nhỏ, nghẽn lệnh giao dịch, tranh chấp phát sinh từ hợp đồng mở tài khoản và xung đột lợi ích giữa hoạt động môi giới với tự doanh diễn ra ngày càng phổ biến.

Trước bối cảnh đó, đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong hệ thống pháp luật điều chỉnh nghiệp vụ môi giới chứng khoán của công ty chứng khoán tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng quy định pháp luật từ khi Luật Chứng khoán năm 2006 có hiệu lực (ngày 01/01/2007), đối chiếu với chuẩn mực quốc tế và đề xuất các phương hướng hoàn thiện mang tính thực tiễn. Nghiên cứu có ý nghĩa then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư, nâng cao tính minh bạch, hạn chế tỷ lệ rớt lệnh dưới 5% và tạo nền tảng vững chắc cho sự hội nhập kinh tế quốc tế của thị trường tài chính Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý luận đa ngành giữa luật học kinh tế và tài chính thị trường, trọng tâm là Lý thuyết trung gian tài chính (Financial Intermediation Theory) và Lý thuyết đại diện (Agency Theory). Lý thuyết trung gian tài chính luận giải vai trò của công ty chứng khoán như một cấu trúc bắc cầu giảm thiểu chi phí giao dịch và bất đối xứng thông tin giữa tổ chức phát hành và nhà đầu tư. Trong khi đó, Lý thuyết đại diện làm sáng tỏ các xung đột lợi ích nội tại giữa bên ủy thác (nhà đầu tư) và bên nhận ủy thác (người môi giới, công ty chứng khoán), đặt ra yêu cầu tất yếu phải thiết lập hành lang pháp lý kiểm soát hành vi đại diện. Bên cạnh đó, Lý thuyết điều tiết thị trường (Regulatory Theory) được áp dụng để phân tích sự can thiệp của Nhà nước thông qua các định chế pháp lý nhằm sửa chữa những thất bại thị trường.

Khung phân tích của luận văn xây dựng dựa trên 4 khái niệm then chốt:

1. Công ty chứng khoán: Tổ chức có tư cách pháp nhân được cấp phép thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán.
2. Nghiệp vụ môi giới chứng khoán: Hoạt động trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng theo mức thỏa thuận (thông thường từ 0,6% giá trị giao dịch).
3. Hợp đồng môi giới chứng khoán: Hợp đồng dịch vụ pháp lý xác lập quyền và nghĩa vụ giữa khách hàng và công ty chứng khoán trong quá trình mở tài khoản và giao dịch.
4. Vốn pháp định và an toàn tài chính: Mức vốn điều lệ tối thiểu 25 tỷ đồng cho nghiệp vụ môi giới và tỷ lệ vốn khả dụng trên nợ điều chỉnh đạt trên 6% theo quy định tại Nghị định 14/2007/NĐ-CP và Quyết định 27/2007/QĐ-BTC.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học và kinh tế học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) với 239 mã chứng khoán niêm yết (167 cổ phiếu, 4 chứng chỉ quỹ, 68 trái phiếu) và Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HASTC) với 161 mã cổ phiếu tính đến tháng 11/2008.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu hoạt động của 101 công ty chứng khoán được cấp phép, kết hợp khảo sát sâu các điều khoản hợp đồng mở tài khoản mẫu tại 5 định chế tài chính tiêu biểu gồm SSI, ACBs, VIS, FPTS và TVSI. Phương pháp chọn mẫu điển cứu có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh chân thực thực trạng pháp lý tại cả hai nhóm công ty chứng khoán chuyên doanh trực thuộc ngân hàng thương mại và công ty chứng khoán đa năng độc lập.

Phương pháp phân tích chuẩn tắc và so sánh luật học (Comparative Law) được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo. Việc đối chiếu các quy phạm pháp luật Việt Nam với đạo luật chứng khoán của các quốc gia như Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và Hungary cho phép nhận diện rõ nét các khoảng trống pháp lý. Tiến trình nghiên cứu được triển khai xuyên suốt theo dòng thời gian từ năm 2000 đến hết năm 2008, tạo cơ sở thực nghiệm vững chắc để đánh giá tác động của Luật Chứng khoán 2006 vào thực tiễn đời sống kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật giai đoạn 2000 - 2008 đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, năng lực hạ tầng kỹ thuật và quy trình tiếp nhận lệnh của các công ty chứng khoán chưa đáp ứng kịp sự bùng nổ của thị trường. Trong khi tại các trung tâm tài chính quốc tế thời gian quay vòng một lệnh chỉ dưới 1 giây, thì tại Việt Nam tỷ lệ lệnh khớp thành công chỉ đạt khoảng 50% đến 60% (tức có tới 4 đến 5 lệnh trong tổng số 10 lệnh bị dồn cục hoặc rớt khỏi hệ thống). Tình trạng tắc nghẽn nhập lệnh nghiêm trọng sau 9 giờ sáng khiến nhà đầu tư mất quyền tiếp cận giá tốt, gây tổn thất tài chính lớn nhưng chưa có cơ chế bồi thường thiệt hại rõ ràng.

Thứ hai, hợp đồng môi giới chứng khoán tồn tại nhiều điều khoản bất bình đẳng xâm phạm quyền lợi khách hàng. 100% hợp đồng mở tài khoản đều do các công ty chứng khoán soạn thảo đơn phương. Nhiều công ty công khai đưa ra các điều kiện phân biệt đối xử như yêu cầu giá trị lệnh giao dịch trực tuyến tối thiểu phải từ 20 triệu đồng, hoặc cài cắm các điều khoản miễn trừ toàn bộ trách nhiệm khi xảy ra lỗi mạng viễn thông hay sự cố đường truyền, vi phạm nghiêm trọng Điều 30 Quyết định số 27/2007/QĐ-BTC.

Thứ ba, sự xung đột lợi ích sâu sắc giữa hoạt động môi giới và nghiệp vụ tự doanh. Nguồn thu từ phí môi giới chiếm tỷ trọng rất lớn, đơn cử Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) ghi nhận doanh thu phí môi giới đạt hơn 2 tỷ đồng/ngày (riêng chi nhánh TP.HCM đạt 1,5 tỷ đồng/ngày), ACBs đạt 800 triệu đồng/ngày và VIS đạt 200 triệu đồng/ngày. Do áp lực lợi nhuận, hiện tượng môi giới viên ưu tiên khớp lệnh tự doanh của công ty hoặc tài khoản người thân trước lệnh của khách hàng diễn ra phức tạp, buộc UBCKNN phải ban hành Công văn số 617/UBCK-GS ngày 13/04/2008 nhằm chấn chỉnh tình trạng chèn lệnh.

Thứ tư, thiếu hụt trầm trọng đội ngũ nhân sự hành nghề đạt chuẩn đạo đức và kỹ năng quản lý. Mặc dù số lượng tài khoản của nhà đầu tư nước ngoài tăng lên 7.900 tài khoản (gồm 7.400 cá nhân và 500 tổ chức) vào cuối năm 2007, đội ngũ môi giới viên có chứng chỉ hành nghề và thâm niên quản trị trên 3 năm vẫn rất khan hiếm, dẫn tới tình trạng vi phạm quy chế tư vấn và rò rỉ thông tin nội bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong hệ thống văn bản dưới luật. Việc nâng mức vốn pháp định cho nghiệp vụ môi giới từ 3 tỷ đồng lên 25 tỷ đồng theo Nghị định 14/2007/NĐ-CP là bước tiến cần thiết, song chưa đủ để sàng lọc các định chế yếu kém về mặt quản trị rủi ro. So sánh với quy định của Luật Chứng khoán Thái Lan (Điều 158) hay Luật Chứng khoán Hungary, pháp luật quốc tế luôn thiết lập cơ chế giám sát độc lập và bảo vệ quỹ tiền gửi của nhà đầu tư một cách tuyệt đối thông qua ngân hàng giám sát.

Tại Việt Nam, việc quản lý tách bạch tiền gửi của khách hàng theo Quyết định 27/2007/QĐ-BTC (có hiệu lực từ ngày 01/03/2008) còn gặp nhiều rào cản công nghệ. Phần lớn các công ty chứng khoán chỉ mới chuyển khâu nộp rút sang ngân hàng mà chưa thực hiện cơ chế phong tỏa tự động trên số dư tài khoản tiền gửi, dẫn đến việc tranh chấp về việc chi trả lãi suất không kỳ hạn cho nhà đầu tư.

Dữ liệu nghiên cứu về sự phân hóa thị phần và biến động số lượng tài khoản hoàn toàn có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng tài khoản giai đoạn 2006 - 2007 (từ 86.000 lên 327.000 tài khoản) và bảng đối chiếu biểu phí hoa hồng giao dịch (từ mức sàn 0,15% đến 0,6%). Sự đối sánh này phản ánh tính cấp thiết của việc chuẩn hóa các chế tài hành chính và dân sự để bảo đảm thị trường vận hành lành mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

1. Chuẩn hóa khung hợp đồng môi giới và loại bỏ điều khoản vô hiệu: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành mẫu hợp đồng mở tài khoản giao dịch chứng khoán áp dụng thống nhất toàn thị trường trước quý II/2009. Quy định xử phạt nghiêm minh các công ty áp đặt mức giao dịch tối thiểu (như mức 20 triệu đồng) hoặc thoái thác trách nhiệm bồi thường thiệt hại do lỗi kỹ thuật chủ quan, bảo đảm 100% tài khoản ký mới tuân thủ chuẩn mực bảo vệ người tiêu dùng dịch vụ tài chính.
2. Nâng cấp chuẩn hóa hệ thống công nghệ và quy trình khớp lệnh: Yêu cầu các Sở Giao dịch Chứng khoán (HOSE, HASTC) phối hợp cùng 101 công ty chứng khoán hoàn thành việc hiện đại hóa đường truyền trong giai đoạn 2008 - 2010. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý lệnh thành công đạt trên 98%, cắt giảm thời gian chuyển lệnh xuống dưới 1 giây và áp dụng hệ thống ghi nhận thời gian tự động (time-stamping) chính xác đến mili-giây để xóa bỏ hoàn toàn hiện tượng chèn lệnh tự doanh.
3. Thắt chặt điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề và giám sát đạo đức: Bộ Tài chính và UBCKNN cần sửa đổi quy chế thi sát hạch cấp chứng chỉ môi giới theo định kỳ 2 năm một lần. Thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia quản lý danh tính người hành nghề; quy định tước quyền hành nghề vĩnh viễn đối với môi giới viên có hành vi gian lận thông tin tư vấn, ép lệnh hoặc trục lợi cá nhân, áp dụng thí điểm từ đầu năm 2009.
4. Thực thi triệt để cơ chế tách bạch tài sản và nâng mức vốn pháp định: Kiểm soát nghiêm ngặt quy định công ty chứng khoán không được trực tiếp giữ tiền của khách hàng từ sau ngày 01/03/2008. Bắt buộc 100% dòng tiền giao dịch phải liên thông qua hệ thống ngân hàng thương mại độc lập. Đồng thời, nghiên cứu lộ trình nâng vốn pháp định nghiệp vụ môi giới từ mức 25 tỷ đồng lên tối thiểu 50 tỷ đồng trước năm 2012 nhằm bảo đảm năng lực an toàn tài chính trong thời kỳ hội nhập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, Ban Quản lý HOSE và HASTC): Khai thác kho dữ liệu thực chứng từ 101 công ty chứng khoán và 2 sàn giao dịch tập trung để làm căn cứ sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán và hoàn thiện các thông tư hướng dẫn về thanh tra, giám sát thị trường.
2. Ban điều hành và bộ phận pháp chế của các công ty chứng khoán: Sử dụng tài liệu để rà soát toàn bộ quy trình nhận lệnh, điều chỉnh mẫu hợp đồng mở tài khoản, hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và duy trì tỷ lệ vốn khả dụng trên nợ điều chỉnh luôn đạt trên 6%.
3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trong nước và quốc tế: Nắm vững các quyền pháp lý căn bản đối với 327.000 tài khoản đang lưu hành, nhận diện các bẫy điều khoản miễn trừ trách nhiệm bất hợp pháp của công ty môi giới và hiểu rõ cơ chế bảo đảm an toàn tài sản tiền gửi tại ngân hàng.
4. Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Tham khảo cấu trúc luận văn thạc sĩ gồm 3 chương chuẩn mực cùng hệ thống 90 tài liệu tham khảo chuyên ngành để phát triển các công trình nghiên cứu mở rộng về pháp luật thị trường vốn.

Câu hỏi thường gặp

Mức vốn pháp định tối thiểu bắt buộc đối với công ty chứng khoán thực hiện nghiệp vụ môi giới tại Việt Nam là bao nhiêu? Căn cứ Điều 18 Nghị định số 14/2007/NĐ-CP, mức vốn pháp định tối thiểu cho nghiệp vụ môi giới chứng khoán là 25 tỷ đồng. Quy định này đã tăng hơn 8 lần so với mức 3 tỷ đồng trước đây nhằm sàng lọc năng lực tài chính và tăng cường khả năng chịu trách nhiệm bồi thường rủi ro của công ty chứng khoán đối với khách hàng.

Hợp đồng môi giới chứng khoán có được phép quy định mức giao dịch tối thiểu của nhà đầu tư không? Pháp luật chứng khoán Việt Nam nghiêm cấm việc phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư. Căn cứ Điều 30 Quyết định 27/2007/QĐ-BTC, việc công ty chứng khoán tự ý đặt ra điều kiện bắt buộc lệnh giao dịch qua mạng phải có giá trị tối thiểu từ 20 triệu đồng là hành vi hạn chế quyền tiếp cận thị trường hợp pháp của nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Tiền gửi trong tài khoản giao dịch chứng khoán của khách hàng do ai quản lý và có được hưởng lãi suất không? Theo quy định có hiệu lực từ ngày 01/03/2008, công ty chứng khoán không được trực tiếp nhận tiền gửi mà phải chuyển sang ngân hàng thương mại chỉ định quản lý. Nhà đầu tư được hưởng đầy đủ lãi suất tiền gửi không kỳ hạn phát sinh trên số dư tiền mặt theo thỏa thuận trong hợp đồng mở tài khoản và biểu phí của ngân hàng.

Tiêu chuẩn để trở thành Giám đốc hoặc Tổng giám đốc công ty chứng khoán gồm những gì? Người đảm nhiệm chức danh này phải có bằng đại học trở lên, sở hữu chứng chỉ hành nghề chứng khoán, có tối thiểu 3 năm kinh nghiệm chuyên môn trong ngành tài chính - ngân hàng và 3 năm kinh nghiệm quản trị điều hành, đồng thời không bị UBCKNN xử phạt hành chính trong 2 năm gần nhất.

Nguyên tắc ưu tiên thực hiện lệnh giao dịch được pháp luật quy định như thế nào? Điều 71 Luật Chứng khoán năm 2006 và Công văn 617/UBCK-GS ngày 13/04/2008 quy định công ty chứng khoán bắt buộc phải ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước lệnh tự doanh của chính công ty. Lệnh phải được nhập chính xác vào hệ thống giao dịch của Sở theo đúng thứ tự thời gian tiếp nhận từ các phiếu lệnh hợp lệ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò trung gian tài chính của công ty chứng khoán và vị trí trọng yếu của nghiệp vụ môi giới trong việc luân chuyển dòng vốn quốc gia.
• Đánh giá sâu sắc bức tranh thực trạng pháp lý giai đoạn 2000 - 2008, nhận diện những bước tiến vượt bậc về số lượng tài khoản (327.000 tài khoản) song hành cùng các bất cập lớn về nghẽn lệnh và điều khoản hợp đồng bất bình đẳng.
• Phân tích và chỉ rõ các xung đột lợi ích nội tại của 101 công ty chứng khoán trong quá trình triển khai nghiệp vụ môi giới kết hợp tự doanh, cung cấp bằng chứng thực tiễn cho cơ quan quản lý.
• Tiếp thu có chọn lọc bài học kinh nghiệm quốc tế từ Thái Lan, Hàn Quốc và châu Âu để đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp hoàn thiện quy định về vốn pháp định 25 tỷ đồng, chuẩn hóa hợp đồng và nâng chuẩn đạo đức nghề nghiệp.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý chứng khoán theo định hướng chiến lược phát triển thị trường vốn đến năm 2010. Các nhà quản lý, luật sư và nhà đầu tư được khuyến khích nghiên cứu, áp dụng các kết quả của luận văn nhằm góp phần xây dựng thị trường chứng khoán Việt Nam minh bạch và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi TTCK chính thức của Việt Nam hình thành và phát triển từ năm 2000 khi TTGDCK thành phố Hồ Chí Minh đi vào hoạt động. Qua gần tám năm, TTCK nước ta đã có những bước phát triển vượt bậc và đạt được những thành công nhất định. Hiện nay, việc giao dịch chứng khoán tập trung được thực hiện qua 02 sàn giao dịch là SGDCK thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và TTGDCK Hà Nội (HASTC).

Trong đó, các cổ phiếu giao dịch tại HOSE là những cổ phiếu đủ điều kiện niêm yết còn các cổ phiếu giao dịch tại HASTC là những cổ phiếu chưa đủ điều kiện niêm yết tại HOSE. Tính đến hết tháng 11/2008, SGDCK thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) có 239 chứng khoán được giao dịch trong đó cổ phiếu là 167, chứng chỉ quỹ là 4 và trái phiếu là 68 (1). Trên sàn giao dịch TTGDCK Hà Nội (HASTC) có 161 cổ phiếu được giao dịch, tổng số có 162 công ty niêm yết và 36 công ty nộp hồ sơ xin niêm yết. Sự phát triển của TTCK Việt Nam đáng chú ý nhất là trong ba năm gần đây, đặc biệt là trong năm 2006 và đầu năm 2007.

Năm 2007, toàn thị trường đã có khoảng 327.000 tài khoản giao dịch chứng khoán mở tại các CTCK, tăng 241.000 tài khoản so với năm 2006. Các tập đoàn tài chính lớn 1 Nguồn: http://www.vn/hsx/Modules/Danhsach/Chungkhoan.aspx http://www.vn/hsx/Modules/Danhsach/TraiPhieu.aspx http://www.vn/hsx/Modules/Danhsach/ChungChiQuy.aspx 2 Nguồn: http://www.vn/danhsach_TCDKGD.asp?actType=1&menuup=402000&TypeGrp=1&menuid= 114120&menulink=114120&menupage=danhsach_TCDKGD.asp&stocktype=2 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] như: Morgan Staley, Merrill Lynch, HSBC,.đã có mặt tại Việt Nam cùng làn sóng đầu tư từ các nhà đầu tư Nhật Bản, Hàn Quốc,.khiến cho TTCK nước ta có thời điểm phát triển với tốc độ vào loại nhất, nhì thế giới. Số tài khoản giao dịch chứng khoán của các nhà đầu tư nước ngoài đến hết năm 2007 là 7.900 tài khoản (gồm 7.400 tài khoản của cá nhân và 500 tài khoản của tổ chức). Nh¾c ®Õn TTCK kh«ng thÓ kh«ng nh¾c đến mét ®Þnh chÕ trung gian lµ CTCK.

CTCK ®ãng mét vai trß quan träng gi÷a nhµ ®Çu t- vµ tæ chøc ph¸t hµnh chøng kho¸n. Sù cã mÆt cña c¸c nhµ m«i giíi chøng kho¸n rÊt cÇn thiÕt trªn TTCK. Chøc n¨ng cña hä lµ nèi kÕt nhu cÇu gi÷a ng-êi mua vµ ng-êi b¸n chøng kho¸n, gióp nhµ ®Çu t- nhËn ®Þnh ®óng vÒ th«ng tin cña c¸c lo¹i chøng kho¸n hiÖn ®ang ®-îc niªm yÕt t¹i sµn giao dÞch ®Ó hä cã thÓ ®¸nh gi¸ vµ quyÕt ®Þnh mua hay kh«ng mua chøng kho¸n, nÕu mua chøng kho¸n th× nªn mua lo¹i chøng kho¸n nµo. Trong thời gian qua, số lượng các CTCK đã tăng lên nhanh chóng.

Đến thời điểm hiện nay, tổng số CTCK được UBCKNN cấp phép hoạt động 101 công ty chính thức đi vào hoạt động.(3) Về quản lý nhà nước, UBCKNN là cơ quan quản lý nhà nước về TTCK Việt Nam nói chung và CTCK nói riêng. Trong thời gian vừa qua, các cơ quan quản lý đã tích cực có những văn bản pháp lý điều chỉnh giúp cho thị trường phát triển lành mạnh, minh bạch và ổn định. Đóng vai trò quan trọng nhất phải kể đến là sự ra đời của Luật Chứng khoán có hiệu lực từ 01/01/2007 và hệ thống các văn bản hướng dẫn đã tạo ra một hành lang pháp lý chặt chẽ và thuận lợi cho các hoạt động trên thị trường. Tuy vậy, bên cạnh đó cũng còn nhiều văn bản pháp lý còn chưa phù hợp hoặc chưa kịp thời làm ảnh hưởng đến sự phát triển của TTCK.

Vì vậy, tôi chọn đề tài: “ Ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña c«ng 3 Nguồn: http://www.vn/ssc/Detail.aspx?tabid=1150&typeid=142 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ty chøng kho¸n ë ViÖt Nam - Thùc tr¹ng vµ ph-¬ng h-íng hoµn thiÖn” làm đề tài nghiên cứu. LuËn v¨n nµy sÏ nghiªn cøu nh÷ng quy ®Þnh ph¸p luËt ViÖt Nam hiÖn hµnh vÒ mét trong nh÷ng nghiÖp vô kinh doanh cña CTCK ®-îc hÇu hÕt c¸c quèc gia cã TTCK quan t©m, ®ã lµ nghiÖp vô m«i giíi chøng kho¸n. HiÖn nay, c¸c CTCK ViÖt Nam còng coi ®©y lµ ho¹t ®éng quan träng nhÊt cña m×nh v× ®©y lµ mét ho¹t ®éng t¹o ra nguån thu kh«ng nhá cho hÇu hÕt c¸c CTCK. Hoạt động môi giới chứng khoán cũng đóng một vai trò quan trọng trên TTCK.

§èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu Qua nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ ho¹t ®éng m«i giíi vµ thùc tr¹ng ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña CTCK, t¸c gi¶ sÏ tËp trung ph©n tÝch những mÆt tÝch cùc vµ mÆt h¹n chÕ, tõ ®ã ®-a ra mét sè gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn h¬n c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu LuËn v¨n sö dông ph-¬ng ph¸p so s¸nh (VÝ dô: So s¸nh c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt ViÖt Nam víi ph¸p luËt cña c¸c n-íc trªn thÕ giíi vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n), ph©n tÝch, tæng hîp, thèng kª d÷ liÖu xuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng ®Ó nghiªn cøu. LuËn v¨n còng dùa trªn c¬ së sö dông phÐp duy vËt biÖn chøng cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin, kÕt hîp víi c¸c quan ®iÓm kinh tÕ th-¬ng m¹i tµi chÝnh, dùa trªn ®-êng lèi ph¸t triÓn cña §¶ng vµ Nhµ n-íc, trªn c¬ së lý luËn chung vµ kinh nghiÖm cña c¸c n-íc ®Ó nghiªn cøu vµ ¸p dông vµo TTCK t¹i ViÖt Nam. TÝnh míi cña LuËn v¨n 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LuËn v¨n nghiªn cøu mét c¸ch cã hÖ thèng nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn c¬ b¶n vµ c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña CTCK.

LuËn v¨n còng nghiªn cøu thùc tr¹ng c¸c quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña CTCK vµ so s¸nh c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt ®ã víi quy ®Þnh ph¸p luËt cña mét sè n-íc trªn thÕ giíi, tõ ®ã rót ra nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm trong viÖc hoµn thiÖn c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n nãi riªng vµ TTCK ViÖt Nam nãi chung. LuËn v¨n ®-a ra nh÷ng kiÕn nghÞ mang tÝnh cô thÓ vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n ®Ó ¸p dông vµo viÖc hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam vÒ CTCK nãi riªng vµ TTCK nãi chung. Bè côc cña LuËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, LuËn v¨n nµy gåm 3 ch-¬ng: Ch-¬ng 1: Kh¸i qu¸t chung vÒ c«ng ty chøng kho¸n vµ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña c«ng ty chøng kho¸n Ch-¬ng 2: Thùc tr¹ng quy ®Þnh ph¸p luËt ViÖt Nam vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña c«ng ty chøng kho¸n Ch-¬ng 3: Ph-¬ng h-íng hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ ho¹t ®éng m«i giíi chøng kho¸n cña c«ng ty chøng kho¸n t¹i ViÖt Nam. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Khái quát chung về CTCK 1.1 Định nghĩa và phân loại CTCK Theo quy ®Þnh cña LuËt Chøng kho¸n nh©n d©n Trung Hoa th«ng qua t¹i kú häp thø VI cña Uû ban th-êng vô §¹i héi ®¹i biÓu Nh©n d©n toµn quèc kho¸ IX ngµy 19/12/1998 cã hiÖu lùc ngµy 01/7/1999 th× “ CTCK lµ c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n hoÆc c«ng ty cæ phÇn lµm nghiÖp vô kinh doanh chøng kho¸n”.

HoÆc theo LuËt Chøng kho¸n vµ Giao dÞch chøng kho¸n Hµn Quèc th× “ CTCK lµ c«ng ty cæ phÇn ®-îc Bé Tµi chÝnh vµ kinh tÕ cÊp phÐp kinh doanh chøng kho¸n”. Theo LuËt Chøng kho¸n NhËt B¶n th× “ CTCK là bÊt kú c«ng ty cæ phÇn nà o ®ã ®-îc Bé tr-ëng Bé Tà i chÝnh cÊp phÐp kinh doanh chøng kho¸n”. Theo LuËt Chøng kho¸n Th¸i Lan ®Þnh nghÜa th× “ CTCK là c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n ®¹i chóng hoÆc tæ chøc tà i chÝnh ®-îc cÊp giÊy phÐp ho¹t ®éng kinh doanh chøng kho¸n”. Theo LuËt Chứng kho¸n của c¸c n-íc ch©u ¢u th× “ CTCK là ph¸p nh©n hoÆc kh«ng ph¶i lµ ph¸p nh©n thùc hiÖn c¸c dÞch vô kinh doanh chøng kho¸n cho bªn thø ba nh- lµ nghiÖp vô chÝnh cña m×nh” Pháp luật Việt Nam có định nghĩa cụ thể khá chi tiết và đầy đủ về CTCK, theo đó CTCK là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán.(4) 4 Quyết định số 27/2007/QĐ-BTC, ngày 24 tháng 4 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của CTCK 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hiện nay, theo pháp luật của một số nước trên thế giới thường có các loại CTCK sau đây: - CTCK chuyên doanh Theo mô hình này, hoạt động kinh doanh chứng khoán sẽ do các công ty độc lập, chuyên môn hoá trong lĩnh vực chứng khoán đảm nhận, các ngân hàng không được trực tiếp tham gia kinh doanh chứng khoán.

Ưu điểm của mô hình này là: Hạn chế rủi ro cho hệ thống ngân hàng đồng thời tạo điều kiện cho TTCK phát triển có tính chuyên môn hoá cao hơn. Mô hình này được áp dụng ở nhiều nước như Mỹ, Nhật, Canada… - CTCK đa năng (CTCK đa nghiệp vụ) Mô hình này đối lập hẳn với mô hình chuyên doanh, theo đó các ngân hàng thương mại hoạt động với tư cách là chủ thể kinh doanh chứng khoán, bảo hiểm và kinh doanh tiền tệ. Mô hình này có ưu điểm là ngân hàng có thể đa dạng hoá, kết hợp nhiều lĩnh vực kinh doanh, nhờ đó giảm bớt rủi ro do hoạt động kinh doanh chung, khả năng chịu đựng các biến động của thị TTCK là cao. Mặt khác, ngân hàng tận dụng được thế mạnh về vốn để kinh doanh chứng khoán, khách hàng có thể sử dụng được nhiều dịch vụ đa dạng và lâu năm của ngân hàng.

Tuy nhiên, mô hình này bộc lộ một số hạn chế như không phát triển được thị trường cổ phiếu do các ngân hàng có xu hướng bảo thủ, thích hoạt động tín dụng truyền thống hơn là bảo lãnh phát hành cổ phiếu, trái phiếu. Thêm vào đó, nếu có biến động trên TTCK sẽ ảnh hưởng mạnh đến hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng, dễ dẫn đến các cuộc khủng hoảng tài chính. Do những hạn chế trên mà trước đây Mỹ và nhiều nước khác đã áp dụng mô hình này, nhưng sau cuộc khủng hoảng năm 1933, đa số các nước đã chuyển sang mô hình chuyên doanh chứng khoán, chỉ có Đức vẫn duy trì mô hình này đến ngày nay. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ngoài cách phân loại trên, phụ thuộc vào từng loại hình hoạt động kinh doanh chứng khoán, có các CTCK sau: - Công ty môi giới: Môi giới chứng khoán là việc CTCK làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng.