CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHCN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số khái niệm về cho vay KHCN a. Khái niệm cho vay của NHTM Khái niệm cho vay được coi là một phạm trù kinh tế - xã hội, được hình thành từ lâu theo sự biến đổi của nền kinh tế được nhiều nhà kinh tế học nghiên cứu và đề cập đến. Theo cách hiểu đơn giản nhất cho vay là hoạt động vay mượn tạm thời giữa các đối tượng trong nền kinh tế, phải hoàn trả cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian nhất định.
Đối với các ngân hàng thương mại, cho vay là hoạt động chính mang lại lợi nhuận cao cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Hoạt động cho vay của ngân hàng mang lại hiệu quả khi và chỉ khi doanh thu từ hoạt động cho vay cao hơn doanh thu từ hoạt động huy động vốn, vì khi doanh thu hoạt động cho vay lớn hơn doanh thu hoạt động huy động vốn ngân hàng mới đủ vốn để chi trả cho các chi phí như: chi phí kinh doanh, chi phí dự trữ, chi phí quản lý,…và sau đó mới là lợi nhuận còn lại ngân hàng được hưởng. “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng cho vay giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn cả gốc và lãi.” (Theo Quyết Định số 1627/2001_QĐ_NHNN ngày 31/12/2001 của Thống đốc Ngân hàng nhà nước ban hành về quy định cho vay của tổ chức tín dụng với khách hàng.) Hoạt động cho vay của NHTM diến ra với các đặc điểm cơ bản sau: - Cho vay dựa trên cơ sở tài sản bảo đảm, uy tín,…trên thị trường. - Là sự chuyển giao một lượng tài sản trong thời gian nhất định và phải được hoàn trả.
- Hoàn trả cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian nhất định. 8 - Cho vay mang lại nhiều rủi ro về mất vốn cho ngân hàng. Khái niệm cho vay KHCN Trên cơ bản hoạt động cho vay KHCN cũng giống như hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên đối tượng cho vay KHCN là cá nhân, hộ gia đình.
Đối với các cá nhân, hộ gia đình nhu cầu vay vốn ít hơn, rủi ro mất vốn ít hơn do khoản vay của đối tượng này thường có giá trị thấp, thời gian ngắn hạn. Đối với khách hàng là các cá nhân và hộ gia đình chủ yếu là vay tiêu dùng, vay sản xuất kinh doanh quy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ cho nhu cầu đời sống hàng ngày. Đây cũng là đối tượng ngân hàng đang chú trọng hướng đến, lí do khi đời sống của mỗi cá nhân ngày được cải thiện, vô hình chung đời sống của toàn xã hội cũng phát triển theo. Đối với các cá nhân tại vùng nông thôn hẻo lánh việc cho vay giúp họ phát triển về đời sống tạo ra thu nhập từ đó khu vực nông thôn họ đang sống cũng được cải thiện về cơ sở vật chất, chất lượng cuộc sống tạo ra các khu vực nông thôn mới kích thích nền kinh tế chung phát triển.
Vai trò của hoạt động cho vay đối với ngân hàng thương mại a. Vai trò của hoạt động cho vay đối với NHTM Đối với ngân hàng thương mại Đây là hoạt động chính của ngân hàng thương mại tạo ra lợi nhuận giúp ngân hàng ổn định hoạt động kinh doanh. Hoạt động cho vay chiếm tỷ trọng cao nhất trong các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, đây có thể coi là nguồn doanh thu chủ yếu của ngân hàng. Cho vay là hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại, không chỉ đem lại lợi nhuận mà còn khẳng định địa vị, uy tín, sự tồn tại và khả năng phát triển của các ngân hàng thương mại.
Đi kèm với hoạt động cho vay, ngân hàng thương mại có thể đa dạng hóa nguồn doanh thu của mình, giảm thiểu tối đa rủi ro, đa dạng hóa các danh mục sản phẩm, dịch vụ như tư vấn tài chính, mở thẻ tín dụng, kinh doanh kiều hối,… 9 Đối với khách hàng Đối với khách hàng, dịch vụ cho vay đáp ứng kịp thời nhu cầu thiếu vốn của khách hàng, giúp khách hàng có thêm cơ hội trong việc đầu tư, sản xuất kinh doanh, mở rộng hoạt động kinh doanh ngoài ra hoạt động cho vay có thể cải thiện nhu cầu về tiêu dùng thường ngày của khách hàng, nâng cao chất lượng đời sống xã hội. Bản chất của hoạt động cho vay là quan hệ vay mượn trong khoảng thời gian nhất định và yêu cầu hoàn trả cả gốc và lãi, từ đó thúc đẩy khách hàng sử dụng nguồn vốn vay hợp lý, đẩy mạnh quá trình sản xuất kinh doanh, khách hàng chăm chỉ lao động giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp và đảm bảo nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng. Ngoài ra việc người dân có ý thức làm việc, sản xuất kinh doanh cũng kích thích phát triển kinh tế. Đối với phát triển kinh tế - xã hội Hoạt động cho vay đảm bảo cung cấp kịp thời lượng vốn cần thiết cho nền kinh tế ổn định sản xuất kinh doanh.
Ngân hàng thương mại với vai trò là trung gian tài chính thu hút nguồn vốn nhàn rỗi từ mọi đối tượng trong kinh tế đến tay những người cần vốn, nói cách khác là lấy của người thừa đem cho người thiếu vay giúp nền kinh tế mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng lợi nhuận, tăng cơ sở vật chất, tăng nguồn thu. Từ đó làm cho quá trình sản xuất kinh doanh được luân chuyển liên tục, nguồn vốn được lưu chuyển thường xuyên trong nền kinh tế kích thích nền kinh tế phát triển, đảm bảo đời sống an sinh xã hội của người dân. Tùy từng thời kỳ mà chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam sẽ có sự thay đổi khác nhau, tuy nhiên cho vay là công cụ không thể thiếu trong việc chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế, ngân hàng thương mại đánh giá tình hình phát triển chung của nền kinh tế từ đó đưa ra các chính sách ưu đãi cấp tín dụng cho các khu vực, ngành nghề đang có khả năng phát triển mạnh trong tương lai, các lĩnh vực kinh tế nhà nước đang chú trọng, đối với một số ngành nghề không có khả năng phát triển hoặc không nằm trong nền kinh tế trọng điểm, ngân hàng thương mại sẽ hạn chế cấp 10 tín dụng cho khu vực này. Vì vậy có thể nói hoạt động cho vay góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong khu vực, trong từng ngành,… Ngân hàng nhà nước có thể kiểm soát dòng tiền lưu thông trong nền kinh tế thông qua hoạt động cho vay và chính sách tiền tệ, nhà nước có thể kiểm soát nền kinh tế một cách hiệu quả và chặt chẽ nhất.
Tùy từng thời kỳ nền kinh tế suy thoái hay tăng trưởng, ngân hàng nhà nước thông qua công cụ là chính sách tiền tệ thắt chặt cho vay hoặc khuyến khích cho vay kiểm soát dòng tiền lưu thông trong nền kinh tế, kiềm chế lạm phát, ổn định nền kinh tế thị trường. Hoạt động cho vay nói chung và cho vay KHCN nói riêng còn là một kênh tài trợ vốn hiệu quả từ nhà nước đến tay người dân khu vực nông thôn, nông nghiệp giúp cải thiện đời sống nhân dân, giảm tỷ lệ thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo, tăng trưởng kinh tế khu vực nông thôn. Từ những thực trạng trên có thể thấy hoạt động cho vay ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế thị trường, đây cũng là công cụ quản lý dòng tiền hiệu quả mà ngân hàng nhà nước gián tiếp thực hiện thông qua ngân hàng thương mại để quản lý, kiểm soát, kích thích nền kinh tế phát triển theo định hướng chiến lược quốc gia đã đề ra. Vai trò của hoạt động cho vay KHCN đối với NHTM Đối với ngân hàng thương mại Cho vay KHCN ngoài giúp ngân hàng tăng lợi nhuận kinh doanh, còn giúp ngân hàng củng cố địa vị, tuyên truyền hình ảnh, sản phẩm của ngân hàng đến các cá nhân, hộ gia đình,.Đối tượng chủ yếu của cho vay KHCN là các cá nhân và hộ gia đình, có số lượng phân bố rất rộng trong nền kinh tế, việc cung cấp sản phẩm cho vay KHCN rộng rãi ra nền kinh tế cũng là một hình thức marketing hiệu quả giúp nhiều đối tượng biết đến ngân hàng hơn.
Ngoài ra, do đối tượng là các cá nhân và hộ gia đình ngoài sản phẩm cho vay KHCN ngân hàng có thể kết hợp bán chéo các sản phẩm như: tiền gửi tiết kiệm, thanh toán trong và ngoài nước, bảo hiểm,… nhằm khuyến khích khách 11 hàng sử dụng sản phẩm bên ngân hàng từ đó gia tăng về số lượng và chất lượng sản phẩm. Cho vay KHCN có ít nguy cơ rủi ro hơn so với cho vay KHDN, vì các khoản vay KHCN thường có giá trị nhỏ hơn từ đó giúp ngân hàng có thể phân tán rủi ro, nếu ngân hàng tập trung quá nhiều vào cho vay KHCN với các khoản giá trị lớn, khi doanh nghiệp không có khả năng thanh toán có khả năng ngân hàng sẽ gặp phải rủi ro không thể thu hồi vốn ảnh hưởng đến nguồn vốn hoạt động của ngân hàng. Cho vay KHCN với số lượng khách hàng lớn, giá trị khoản vay nhỏ có thể giúp ngân hàng đa dạng hóa sản phẩm cho vay, tăng lợi nhuận, tăng độ nhận diện ngân hàng trong nền kinh tế. Đối với khách hàng Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, không chỉ doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn để sản xuất kinh doanh mà ngay cả hộ gia đình, các cá nhân cũng có nhu cầu vay vốn với mục đích kinh doanh hoặc có thể đơn giản là vay vốn phục vụ cho mục đích tiêu dùng như mua nhà, mua ô tô, …Vì vậy có thể nói cho vay KHCN là kênh vay vốn hiệu quả, linh hoạt với lãi suất ưu đãi đối với nhu cầu của cá nhân, hộ gia đình.
Đối với phát triển kinh tế - xã hội Cho vay KHCN nhằm kích thích phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống của cá nhân, hộ gia đình thông qua việc cho vay ngân hàng có thể cấp cho khách hàng các hạn mức tín dụng phù hợp phục vụ cho nhu cầu đời sống hằng ngày như mua nhà, mua xe, du học, chữa bệnh,…Để đẩy mạnh phát triển nền kinh tế nói chung, ngân hàng cũng đưa ra các khoản vay với hạn mức cao, thời gian dài và lãi suất ưu đãi khuyến khích các hộ gia đình vay sản xuất kinh doanh góp phần kích thích tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm trong xã hội và có thể tăng thu nhập cho các cá nhân.