Chương 1, Những quy định chung, Điều 3. Giải thích từ ngữ, mục 6: Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử. Hoạt động biên tập Theo Từ điển Tiếng Việt, “Biên tập là tổ chức biên soạn, sửa sang nội dung và hình thức diễn đạt, tổ chức trình bày hình thức để hoàn thành bản thảo đưa in. Biên tập viên là người làm công tác biên tập, tổ chức biên soạn, góp ý kiến với tác giả, kiểm tra những sai sót của bản thảo, tài liệu đưa xuất bản”.63] Trong cuốn “Khám phá nghề biên tập” của Nhà báo Ngọc Trân có nhắc đến khái niệm về biên tập như sau: Có một số người đã đi tìm các định nghĩa về nghề biên tập, như Sonia Jaffe Robbins, giảng viên môn biên tập báo chí 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tại Đại học New York.
Theo bà, “Biên tập văn bản là một quy trình mà trong đó biên tập viên giúp cho phóng viên cải thiện việc viết lách, để cho bài vở trở nên rõ ràng và được trình bày một cách tốt nhất có thể được”. [26, tr18] Trong cuốn “Con mắt biên tập” của Janet Harrigan và Karen Brown cũng nói đến khái niệm về biên tập viên đó là: “Biên tập viên trước hết là một lao động, tự hào về nghề biên tập của mình, nhạy cảm và biết đáp ứng với mọi loại ý tưởng. Người này kỳ thị với mọi điều không thỏa đáng, thiếu chính xác, thông tin sai lệch, phi lý và lừa dối… Người này tranh đấu cho những ai tài năng… Người này giỏi xoay xở và ứng biến… Người này nhạy bén trong tư duy, phỏng đoán và dự đoán, người này đánh cuộc với vận may”.16] Trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”, PGS- TS Nguyễn Văn Dững có viết: “Lao động biên tập không nên coi đó là hoạt động sửa chữa tin, bài, biên tập kịch bản…của biên tập viên hay cán bộ quản lý phòng, ban chuyên môn nghiệp vụ của tòa soạn, tham gia hoàn thiện, nâng cấp tác phẩm báo chí trước khi lên trang in hay phát sóng. Trên thực tế, lao động biên tập thể hiện ở nhiều khâu công việc quan trọng khác nữa.Ví dụ xây dựng kế hoạch, nhất là chiến dịch thông tin, truyền thông; chủ động thiết lập và duy trì các mối quan hệ với phóng viên, cộng tác viên và các đối tác của tòa soạn…; xây dựng chủ đề thông tin của trang báo, số báo hay chương trình phát thanh, truyền hình; xử lý các sự kiện, vấn đề và khủng hoảng.
Như vậy, sửa chữa tin bài, tham gia hoàn thiện tác phẩm báo chí chỉ là một trong nhiều công việc của lao động biên tập…[1, tr.269] Còn trong cuốn “Lao động nhà báo – Lý thuyết và kỹ năng cơ bản”, tác giả Lê Thị Nhã cho rằng: “…Biên tập là những người được tin cậy để các tác giả có thể trao gửi “đứa con tinh thần” mà mình thai nghén với hy vọng tác phẩm ra đời sẽ “mẹ tròn, con vuông”. Biên tập viên là một trong những cánh tay nối dài của Ban Biên tập. Họ giúp cho tác phẩm đúng hơn, hay hơn, đến với công chúng dễ dàng hơn….53] Công việc của biên tập viên thường khá thầm lặng và tĩnh, tuy nhiên không phải ai cũng có thể làm biên tập được. Người làm biên tập đòi hỏi rất 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cao, họ phải là người viết giỏi, có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực báo chí, phải là người hiểu sâu biết rộng và có khả năng nắm bắt nhu cầu thông tin công chúng, định hướng cho phóng viên, lên kế hạch phát triển cho tờ báo.
Họ là những người không chỉ có sửa lỗi morat mà họ còn là những người chọn lọc thông tin cho tòa soạn, đảm bảo tính chính xác, tính hoa học và tư tưởng trong tin bài của phóng viên. Họ thực hiện công việc giám sát, thẩm định, định hướng và hỗ trợ cho phóng viên, tổ chức trang báo để làm sao khi tác phẩm đến với công chúng được hoàn chỉnh nhất có thể. Từ những khái niệm trên, theo đánh giá riêng của học viên, hoạt động biên tập tại tòa soạn báo điện tử là quá trình lao động mà trong đó những người biên tập tham gia vào việc xây dựng kế hoạch, tổ chức tòa soạn, lập chiến dịch tuyên truyền… Những người biên tập trực tiếp thẩm định, chỉnh sửa nội dung và hình thức các tác phẩm báo chí, giúp tác phẩm báo chí trở nên hoàn chỉnh hơn, hay hơn, đúng, chính xác, khách quan và rõ ràng hơn… 1. Đặc điểm của hoạt động biên tập tại tòa soạn báo điện tử Một là, biên tập là hoạt động gia công chỉnh lý tác phẩm đã có chứ không phải là hoạt động sáng tạo tác phẩm.
Như chúng ta đã biết, khi một tác phẩm được đăng tải lên báo chí, người ta chỉ biết tên tác giả là ai chứ không ai biết đến người biên tập. Bởi tác giả, tức các phóng viên, nhà báo, cộng tác viên mới tà người tạo ra tác phẩm chính. Họ là những người trực tiếp tiếp xúc với cuộc sống, với hiện trường, trực tiếp thu thập thông tin để đưa về cho tòa soạn. Từ đó những người biên tập mới tiếp nhận bản thảo hoặc hình ảnh, video hay audio để thực hiện công tác lao động sáng tạo chủ yếu mang tính bổ sung thêm với những tác phẩm đã có kia chứ không phải là sáng tạo tác phẩm mới, không được phá vỡ tính hoàn chỉnh về nội dung hay phong cách mà tác giả đã tạo ra.
Lúc này người biên tập phải tiến hành đọc, thẩm định sửa chữa hoặc gia công giúp cho tác phẩm hoàn chỉnh hơn hay hơn, đảm bảo các yêu cầu nguyên tắc và phong cách của tòa soạn. Nếu chưa đạt người biên tập có thể yêu cầu tác giả sửa chữa rồi mới sử dụng tác phẩm. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hai là, biên tập là trung gian giữa quá trình sản xuất tinh thần và quá trình sản xuất vật chất. Tác phẩm khi chưa được gia công, biên tập, chưa được xuất bản, chưa đến với công chúng thì vẫn chỉ là sản phẩm chứa đựng những thông tin tri thức của tác giả mang tính tinh thần.
Chỉ khi qua sự lựa chọn, gia công của những người làm công tác biên tập, sau đó mới đưa vào quá trình sản xuất vật chất và trở thành sản phẩm văn hóa được tiêu dùng. Sản phẩm tinh thần ban đầu trở thành sản phẩm vật chất chính là kết quả của quá trình lao động sáng tạo có tính độc đáo của tác giả và biên tập. Ba là, hoạt động biên tập mang tính lựa chọn. Công tác biên tập không có nhiệm vụ sáng tạo ra các sản phẩm nhưng lại có nhiệm vụ lựa chọn những tác phẩm báo chí do tác giả sáng tạo ra.
Biên tập giúp chỉ ra những sản phẩm có giá trị nội dung, mục đích rõ ràng đáp ứng nhu cầu văn hóa, phục vụ công chúng, phục vụ đất nước mới được lựa chọn. Biên tập là việc chuẩn hóa, hoàn thiện tác phẩm, tối ưu hóa tri thức được truyền bá, làm cho các tác phẩm phù hợp với chuẩn mực của xã hội, phù hợp với các nhóm đối tượng khác nhau đúng chuẩn để có thể phục vụ cho việc phổ biến rộng rãi. Hiện nay, với xu hướng báo chí đa phương tiện ngày càng phát triển nên người biên tập cũng là những người vận dụng tốt nhất các công nghệ kỹ thuật mới để có thể phù hợp với mô hình và tổ chức của tòa soạn, lựa chọn tác phẩm đảm bảo nhất. Bốn là, hoạt động biên tập cũng mang tính sáng tạo.
Tính sáng tạo của biên tập không phải là tạo ra tác phẩm, mà là sáng tạo và tái tạo. Những người làm công tác biên tập cũng là những người phải phát hiện nhu cầu thông tin của xã hội, từ đó có thể thiết kế, vạch ra kế hoạch, đề tài cho phóng viên. Người biên tập lựa chọn và giúp tác phẩm của phóng viên tốt hơn, thậm chí họ có thể kết hợp những tác phẩm ưu tú lại với nhau, tạo ra hiệu ứng từ công chúng. Sáng tạo của biên tập còn thể hiện ở chỗ họ phát hiện những chỗ thiếu, điểm kết hợp trong tác phẩm, đưa ra sáng kiến, lựa chọn đề tài, thẩm định bản thảo, thúc đẩy và phát huy, hoàn thiện một tác phẩm nào đó.
Tuy nhiên, công tác biên tập không thể tách rời khỏi việc sáng tác của tác giả. Tính sáng tạo 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của biên tập thể hiện trong biên tập, lấy cơ sở là tác phẩm mà tác giả đã sáng tác, chức năng truyền bá văn hóa của công tác biên tập cũng không thể tách rời khỏi việc tiếp nhận và sử dụng xuất bản phẩm của tác giả. 58] Năm là, hoạt động biên tập của báo điện tử mang tính hội tụ. Khác với những loại hình truyền thông đại chúng khác như báo in hay báo hình hoặc radio, họ là những người biên tập chuyên biệt, tức họ sẽ chỉ thành thạo và giỏi về loại hình mà mình đang tham gia công tác.
Ví dụ như những người làm công tác biên tập trên báo in họ sẽ chỉ biên tập ảnh và chữ viết; những người biên tập cho báo hình thì họ thành thạo việc xây dựng kịch bản, lên ý tưởng cho video, kiểm soát hình ảnh, dựng video … Còn đối với người biên tập báo điện tử họ vượt qua nền tảng của một loại hình nào đó, tức họ không chỉ là người thành thạo trong việc biên tập cho một loại hình mà họ còn phải biên tập cả cho video, audio, hình ảnh, text, đồ họa và họ còn phải giỏi cả về các kỹ thuật làm báo trực tuyến. Ví dụ, một phóng viên khi thu thập thông tin có những lúc họ chỉ ghi nhận được thông tin và hình ảnh, nhưng có khi họ còn quay được cả hình ảnh hay ghi âm. Lúc ngày người biên tập của báo điện tử sẽ tiếp nhận bất cứ thứ gì mà tác giả thu thập và gửi về dù là chữ viết, hình ảnh hay video rồi biên tập cho hoàn chỉnh. Sáu là, họat động biên tập cho báo điện tử cũng có những đặc thù riêng về nội dung, hình thức và kỹ thuật.
Về nội dung của báo mạng điện tử ngoài việc đảm bảo các nguyên tắc tắc báo chí, tức đảm bảo tính thời sự, tính chân thật khách quan, tính định hướng… thì đặc thù của báo điện tử đó là phải viết ngắn gọn đúng trọng tâm, đưa những thông tin quan trọng lên đầu theo cấu trúc hình tháp ngược.