Chương 1: Cơ sở lý luận chung về văn hóa doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại cổ phần xuất nhập khẩu Việt Nam Eximbank – Chi nhánh Đống Đa. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp Ngân hàng thương mại cổ phần xuất nhập khẩu Việt Nam Eximbank – Chi nhánh Đống Đa. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1.
Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp 1. Khái niệm về văn hóa Con người chúng ta đã có mặt trên trái đất khoảng hơn ba triệu năm trước. Khi có sự xuất hiện của sự sống của con người thì đó cũng là lúc có sự xuất hiện của văn hóa. Có thể nói rằng văn hóa xuất hiện và phát triển song hành cùng với nền văn minh của nhân loại.
Trải qua hơn ba triệu năm sinh sống và tiến hóa, loài người đã trải qua nhiều thời kỳ khác nhau để có thể có một cuộc sống ngày càng hoàn thiện và tốt đẹp hơn. Cũng chính vì lẽ đó mà ở mỗi thời kỳ khác nhau của loài người lại có một cách hiểu và nhận định riêng về văn hóa. Vì vậy khi nhắc đến văn hóa chúng ta có hàng vạn, hàng nghìn khái niệm khác nhau về văn hóa. Mỗi tác giả khi nghiên cứu, tìm hiểu về văn hóa lại không cảm thấy hài lòng với những nhận định về văn hóa của những người đi trước cho nên họ sẽ đưa ra định nghĩa của riêng mình.
Đến ngày nay khi nhắc đến khái niệm văn hóa khó ai có thể định nghĩa được một cách chính xác văn hóa là gì. Tuy nhiên điều đó lại giúp chúng ta khi tìm hiểu về văn hóa lại có một cái nhìn đa chiều và toàn diện hơn về văn hóa. Nhà nhân loại học văn hóa người Anh Edward Bernett Tylor được coi là người đầu tiên trên thế giới định nghĩa về văn hóa. Edward Bernett Tylor (1871) trong cuốn “Văn hóa nguyên thủy” của mình đã định nghĩa: “Văn hóa hay văn minh, theo nghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác được con người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội”.
Định nghĩa này của E. Tylor muốn nói rằng văn hóa gắn liền với những giá trị vật chất và tinh thần mà con người đã hình thành và sáng tạo ra theo dòng thời gian kể từ khi có mặt. Đây được coi là khái niệm đầu tiên về văn hóa ở cả Phương Đông và Phương Tây nhưng nó chính là “gốc rễ”, “kim chỉ nam” để những nhà khoa học khác có thể dựa vào để nghiên cứu, tìm tòi, đúc kết và đưa ra thêm những khái niệm khác nhau về văn hóa. Theo Franz Uri Boas (1911) nhà nhân học người Mỹ cho rằng: “Văn hóa là tổng thể các phản ứng tinh thần, thể chất và những hoạt động định hình nên hành vi của cá nhân cấu thành nên một nhóm người vừa có tính tập thể vừa có tính cá nhân trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên của họ, với những nhóm người khác, với những 4 thành viên trong nhóm và của chính các thành viên này với nhau”.
Theo định nghĩa của F.Boas – Cha đẻ của Nhân học Hoa Kỳ thì văn hóa không chỉ được hình thành bởi hành vi của một cá nhân hay tập thể mà nó là sự gắn kết chặt chẽ của cá nhân, tập thể và với môi trường tự nhiên xung quanh của họ. Văn hóa là sự gắn kết, là sự tổng hòa của nhiều yếu tố chứ không phải chỉ mang tính chất cá nhân, riêng lẻ. Vào năm 2001 tổ chức quốc tế UNESCO cũng đã đưa ra định nghĩa về văn hóa: “văn hóa là tập hợp các đặc trưng tiêu biểu về tinh thần, vật chất, tri thức và xúc cảm của xã hội hoặc một nhóm người trong xã hội; văn hóa không chỉ bao gồm văn học và nghệ thuật, mà còn cả phong cách sống, phương thức chung sống, các hệ giá trị, truyền thống và niềm tin”. UNESCO nhận thấy rằng việc đo lường niềm tin và các giá trị không phải lúc nào cũng dễ dàng nhận biết vì vậy văn hóa có thể được phản ánh qua thói quen và phong cách sống.
Và những hành vi và thói quen, phong cách sống đó được hình thành thông qua các giá trị của xã hội hoặc những cá thể trong xã hội đó. Cách định nghĩa tổng quát và bao hàm của UNESCO cho thấy văn hóa là tập hợp của một hệ thống các giá trị, truyền thống và lối sống gắn kết chặt chẽ với nhau. Chính sự gắn kết này tạo nên cho mỗi đất nước, mỗi vùng đất một bản sắc riêng mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc. Ở Việt Nam văn hóa cũng được tiếp ở những góc nhìn khác nhau, mỗi người lại có một quan điểm riêng về văn hóa.
Trong bộ sách “Hồ Chí Minh toàn tập” của nhà xuất bản Chính trị Quốc Gia (2002) thì có trích dẫn quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giúp chúng ta có một cái nhìn toàn diện hơn, hiểu một cách sâu sắc hơn về văn hóa.
Nó là tổng hòa của các hoạt động vật chất, tinh thần và các giá trị được sáng tạo ra bởi con người. Mọi hoạt động mà con người thực hiện suy cho cùng cũng chỉ đều là “vì lẽ sinh tồn” hay chính là “mục đích của cuộc sống”. Sự lặp đi, lặp lại của những hoạt động sống đó trong thời gian dài đã hình thành nên 5 những thói quen, những phong tục tập quán, những gái trị vật chất và tinh thần được đúc kết lại, lưu truyền qua nhiều thế hệ. Điều đó tạo thành một kho tàng quý giá mang dấu ấn riêng của mỗi dân tộc, mỗi dấu ấn riêng đó lại góp phần tạo thành di sản văn hóa của toàn nhân loại.
Trong tác phẩm “Văn hóa và con người” tác giá Nguyễn Trần Bạt (2011) đã đưa ra quan điểm của ông về văn hóa: “Tôi cho rằng văn hóa, nói một cách giản dị, là những gì còn lại sau những chu trình lịch sử khác nhau, qua đó người ta có thể phân biệt được các dân tộc với nhau, Thông qua mỗi một chu kỳ của sự phát triển, dân tộc đó tương tác với mình và với những dân tộc khác, cái còn lại được gọi là bản sắc, hay còn gọi là văn hóa”. Cách định nghĩa về văn hóa của ông khiến cho người đọc cảm thấy văn hóa trở nên gần gũi, dễ hiểu văn hóa là sự gắn liền và phát triển song hành cùng với sự tiến hóa, thay đổi hoàn thiện của con người. Cuộc sống của con người là sự tiến hóa theo từng ngày, mỗi thời kỳ lại có sự khác nhau và bị tác động bởi nhiều yếu tố nhưng những gì còn sót lại sau mỗi thời kỳ đúc kết lại chính là văn hóa. Và sự khác nhau đó tạo nên bản sắc riêng cho mỗi dân tộc, mỗi vùng miền.
Còn trong cuốn Cơ sở văn hóa Việt Nam của chủ biên Trần Quốc Vượng (2005) có trích dẫn quan điểm của Phạm Văn Đồng, ông cho rằng:“Nói tới văn hóa là nói tới một lĩnh vực vô cùng phong phú và rộng lớn, bao gồm tất cả những gì không phải là thiên nhiên mà có liên quan đến con người trong suốt quá trình tồn tại, phát triển, quá trình con người làm nên lịch sử… (văn hóa) bao gồm cả hệ thống giá trị: tư tưởng và tình cảm, đạo đức với phẩm chất, trí tuệ và tài năng, sự nhạy cảm và sự tiếp thu cái mới từ bên ngoài, ý thức bảo vệ tài sản và bản lĩnh của cộng đồng dân tộc, sức đề kháng và sức chiến đấu bảo vệ mình và không ngừng lớn mạnh”. Cũng giống như những người đi trước và những định nghĩa trước về văn hóa, Phạm Văn Đồng cũng cho rằng văn hóa là những gì mà con người sáng tạo và phát triển ra trong suốt quá trình tồn tại và phát triển. Tuy nhiên ông có một cái nhìn khác và cho rằng văn hóa là những thứ trái ngược, không phải là thiên nhiên. Với tất cả những khái niệm và quan điểm của các tác giả đã nêu trên, chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản nhất: “Văn hóa là tất cả những gì con người phát hiện, sáng tạo trong quá trình lịch sử và lao động vì mục đích sinh tồn và chính nhờ văn hóa đã tạo nên sự khác biệt giữa con người với các loài động vật khác”.
Đến nay dù 6 không còn là một khái niệm quá xa lạ với mọi người và đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đưa ra những định nghĩa khác nhau về văn hóa. Tuy nhiên đây vẫn là một khái niệm rất rộng và là một chủ đề hấp dẫn mà các tác giả lựa chọn làm đề tài nghiên cứu cho mình. Mỗi tác giả lại có một cách hiểu, một cách nhìn nhận khác nhau về văn hóa, những người đi sau sẽ bổ sung, đóng góp để có thể đưa ra một khái niệm đầy đủ và hoàn thiện hơn so với những kháu niệm đã có. Điều đó góp phần tạo nên sự đa dạng và toàn diện hơn cho sản phẩm vĩ đại mà nhân loại đã tạo ra là văn hóa.
Đặc biệt sự thay đổi và tiến hóa theo chiều hướng ngày càng phát triển của văn hóa là gốc rễ tạo nên sự xuất hiện của những nền văn hóa phụ. Một trong những nền văn hóa phụ đó là văn hóa doanh nghiệp được tìm hiểu và phân tích trong bài luận văn này. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Tổ chức tư vấn và đào tạo hàng đầu của Mỹ - Franklin Covey đã từng nhận định: “Nếu chiến lược là hạt, thì văn hóa là đất. Nếu đất tốt thì hạt sẽ nở hoa, dù hạt có tốt đến mấy nhưng đất (văn hóa) không tốt thì chiến lược cũng khó có thể thành công…”.