CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN MỘ VÀ TUYỂN CHỌN NHÂN LỰC 1. Tổng quan tuyển mộ nhân lực 1. Khái niệm nhân lực Theo Trần Xuân Cầu và Mai Quốc Chánh (2008): “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người đó hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động”.
Một nghiên cứu khác của Vũ Thùy Dương (2010) cho rằng “Nhân lực bao gồm tất cả các tiềm năng của con người trong một tổ chức hay xã hội (kể cả những thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp), tức là tất cả các thành viên trong doanh nghiệp sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp”. Ngoài ra, trong nghiên cứu của mình, Lê Thanh Hà (2009) cũng đưa ra khái niệm về nhân lực, cụ thể: “Nhân lực là nguồn lực trong mỗi con người bao gồm cả thể lực và trí lực. Nó thể hiện ra bên ngoài bởi khả năng làm việc. Nó bao gồm cả sức khỏe (chiều cao, cân nặng, độ lớn, sức bền của thể lực,.), trình độ (kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm), tâm lý, ý thức, mức độ cố gắng, sức sáng tạo, lòng đam mê”.
Khái niệm về tuyển mộ nhân lực Amstrong (2009) cho rằng “Tuyển mộ là quá trình tìm kiếm và thu hút những người mà tổ chức cần.” Một quan điểm khác của Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân (2007) thì “Tuyển mộ nhân lực là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức nhằm có được một lực lượng ứng viên phù hợp với nhu cầu tuyển dụng”. Ngoài ra, còn nhiều định nghĩa được các học giả sử dụng trong các nghiên cứu về tuyển mộ nhân lực, tiêu biểu là: Barber (1998), “Tuyển mộ nhân lực bao gồm những hoạt động được tổ chức thực hiện với mục đích chín h là xác định và thu hút nhân viên tiềm năng”. Taylor & Collins (2000) định nghĩa “Tuyển mộ là tập hợp các hoạt động do tổ chức thực hiện với mục đích chính là xác định một nhóm ứng viên mong muốn, thu 4 hút họ vào hàng ngũ nhân viên của mình và giữ chân họ ít nhất trong thời gian ngắn hạn”. Các định nghĩa trên đều có điểm chung là nhấn mạnh nỗ lực của tổ chức trong việc xác định, thu hút và ảnh hưởng đến sự lựa chọn công việc của những ứng viên có năng lực (Mayson & Barrett, 2006).
Để phù hợp với hướng tiếp cận của nghiên cứu này, tác giả sử dụng định nghĩa của Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân (2007). Theo đó, tuyển mộ là quá trình đầu tiên của tuyển dụng nhân lực cho tổ chức. Để đảm bảo chất lượng của tuyển mộ, nhà tuyển dụng cần hiểu rõ nhu cầu công việc cần phải làm và thông qua các bản chiến lược, kế hoạch nhân lực, mô tả công việc và tiêu chuẩn, yêu cầu đối với chức danh tuyển dụng. Vai trò của tuyển mộ nhân lực Dưới góc nhìn của Viorel Lefter (2012), tuyển mộ nhân lực trong tổ chức được coi là chìa khóa yếu tố quản lý nguồn nhân lực như phương thức bảo đảm tổ chức lao động chủ yếu.
Mục đích chính của tuyển mộ là thu hút đủ số lượng ứng viên đáp ứng yêu cầu công việc, nhà tuyển dụng có thể chọn người tốt nhất cho một công việc cụ thể. Tuyển mộ nhân lực tài nguyên là quá trình tìm kiếm, theo dõi, xác định và thu hút tiềm năng ứng cử viên để được chọn ứng viên có thể, cuối cùng, các đặc điểm chuyên môn cần thiết hoặc phù hợp nhất vị trí tuyển dụng hiện tại và tương lai. Quá trình tuyển mộ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến quá trình tuyển chọn. vì trong thực tế có người lao động rất phù hợp với vị trí cần tuyển nhưng lại không có thông tin tuyển mộ nên họ không có cơ hội nộp đơn xin việc và không được tuyển chọn.
Không những vậy, nếu trong quá trình tuyển mộ, số lượng lao động nộp đơn xin việc bằng hoặc ít hơn nhu cầu tuyển chọn thì chắc chắn chất lượng của quá trình tuyển dụng sẽ không được cao. Công tác tuyển mộ còn có ảnh hưởng lớn đến chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức. Tuyển mộ không chỉ ảnh hưởng tới việc tuyển chọn, mà còn ảnh hưởng tới các chức năng khác của quản trị nguồn nhân lực như: đánh giá thực hiện công việc, 5 thù lao lao động, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, các mối quan hệ lao động. Mục tiêu của tuyển mộ là đảm bảo đủ và đúng số ứng viên cần cho tuyển chọn.
Các nguồn và phương pháp tuyển mộ 1. Nguồn bên trong và các phương pháp tiếp cận a. Nguồn tuyển mộ từ bên trong tổ chức Nguồn ứng viên từ nội bộ doanh nghiệp là những người đang làm việc cho doanh nghiệp đó bao gồm những người đang làm việc trong doanh nghiệp được nhắm tới làm các vị trí công việc mà tổ chức có nhu cầu tuyển. Mỗi khi có một vị trí trống trong doanh nghiệp, nhà quản trị sẽ ra quyết định tuyển dụng, và lựa chọn đầu tiên chính là từ nội bộ doanh nghiệp đó.
Những cá nhân có những đặc điểm phù hợp với vị trí tuyển dụng và có mong muốn ứng tuyển, sẽ được ban lãnh đạo xem xét, cân nhắc và tuyển dụng. Việc lựa chọn nguồn tuyển dụng bên trong doanh nghiệp như vậy sẽ có một số ưu điểm nhất định hỗ trợ cho nhà quản trị, nhưng đồng thời cũng đem lại không ít nhược điểm cần phải giải quyết. Phương pháp thu hút nguồn bên trong - Phương pháp thu hút thông qua bản thông báo tuyển mộ: Đưa ra bản thông báo về các vị trí công việc có nhu cầu tuyển thêm và được gửi tới tất cả các nhân viên của tổ chức đó. Bản thông báo bao gồm các chức danh công việc cần tuyển, số lượng cần tuyển và các yêu cầu về trình độ đối với người cần tuyển.
- Phương pháp thu hút thông qua sự giới thiệu của cán bộ, công nhân viên trong tổ chức. Đây là cách tiếp cận không chính thức thông qua sự giới thiệu, đề cử của người cán bộ và nhân viên trong tổ chức để phát hiện ra các ứng viên có trình độ và năng lực phù hợp với công việc trống. Với phương pháp này, tổ chức có thể tìm được những người phù hợp với yêu cầu của công việc một cách nhanh chóng và cụ thể. - Phương pháp thu hút căn cứ vào các thông tin trong “Danh mục kĩ năng” mà các tổ chức thường lập về từng cá nhân người lao động, lưu trữ trong phần mềm hệ thống quản trị nhân sự.
Trong bản này thường lưu trữ các thông tin về cá nhân trong doanh nghiệp về các yếu tố như: trình độ hiện có, trình độ giáo dục và đào tạo, quá 6 trình làm việc đã trải qua, phẩm chất nhân viên. Khi có vị trí cần tuyển, cán bộ tuyển dụng sẽ căn cứ vào danh mục này để lựa chọn ra những người phù hợp. • Ưu điểm: Hình thức tuyển dụng từ nguồn ứng viên bên trong doanh nghiệp là một trong những ưu tiên hàng đầu do có những ưu điểm so với các nguồn tuyển dụng khác như sau: Thứ nhất, nhân viên của doanh nghiệp đã trải qua những thử thách về lòng trung thành, thái độ nghiêm túc trong công việc, sự trung thực đối với lãnh đạo cũng như các đồng nghiệp, có tinh thần trách nhiệm cao và hạn chế tối đa bỏ việc. Thứ hai, nhân viên của doanh nghiệp sẽ dễ dàng, thuận lợi hơn trong việc thực hiện công việc, nhất là trong thời gian đầu ở cương vị trách nhiệm mới.
Họ đã có thời gian làm quen, hiểu được mục tiêu của doanh nghiệp khi còn ở vị trí cũ. Do đó, họ sẽ mau chóng thích nghi được với các điều kiện mà công việc ở vị trí mới đưa ra, cũng như đủ năng lực để tìm ra các phương pháp, cách thức thực hiện để đạt được mục tiêu của doanh nghiệp. Thứ ba, hình thức tuyển trực tiếp từ các nhân viên đang làm việc trong doanh nghiệp cũng sẽ tạo ra sự thi đua rộng rãi giữa các nhân viên, kích thích khả năng sáng tạo, làm việc tích cực, và tạo ra hiệu suất cao hơn. Ngoài ra, tuyển từ bên trong nội bộ giúp giảm chi phí tuyển dụng cũng như chi phí cho công tác đào tạo nhân viên sautuyển dụng.
Chi phí phải bỏ ra sẽ thấp hơn nhiều so với hình thức tuyển dụng từ các nguồn khác. • Nhược điểm: Bên cạnh những ưu điểm trên, nguồn tuyển dụng bên trong doanh nghiệp cũng có những hạn chế, nhược điểm nhất định như sau: Thứ nhất, đối với các doanh nghiệp, tổ chức có quy mô vừa và nhỏ, việc tuyển mộ từ bên trong nội bộ gây ra vấn đề không nâng cao hay thay đổi được chất lượng lao động. Việc tuyển mộ từ bên trong chỉ đơn thuần là thay đổi vị trí của các nhân viên đối với công việc của họ. Điều này không đảm bảo được chất lượng nguồn nhân lực sẽ tăng cao so với các hình thức tuyển dụng từ các nguồn khác.
Có thể hiệu suất công việc được gia tăng nếu những ứng viên đó là người phù hợp với vị trí mới, 7 nhưng chất lượng lao động muốn được đối mới hay gia tăng, các ứng viên đó cần được đào tạo, cần được tiếp xúc với những chương trình nhằm nâng cao năng lực của họ. Từ đó, chất lượng nguồn nhân lực mới được thay đổi. Thứ hai, có thể trong quá trình tuyển mộ, các ứng viên sẽ cố gắng hoàn thiện và nâng cao hiệu suất làm việc hơn đối với công việc hiện tại của họ nhằm gây sự chú ý và đề cao bản thân đối với nhà tuyển dụng. Nhưng sẽ rất nguy hiểm nếu như một nhân viên được tuyển và họ cho rằng không cần cố gắng như trước kia nữa vì đã được ngồi vào vị trí mới.
Họ rất có thể sẽ trở nên lười biếng, không chịu cố gắng, hoặc do đã quen với cách làm việc của cấp trên trước đây, người đó sẽ rập khuôn lại theo cách làm việc cũ, thiếu đi sự sáng tạo, không mang lại bầu không khí thi đua mới. Điều này sẽ càng nguy hiểm hơn nếu doanh nghiệp đang ở trong tình trạng trì trệ, hoạt động kém hiệu quả.