phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tài đƣợc chia làm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp có thu Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại Trung tâm Y tế huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại Trung tâm Y tế huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định e 10 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Đặc điểm tổ chức hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu tác động đến tổ chức công tác kế toán a. Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập có thu Theo Điều 2 nghị định 16/2015/NĐ- CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 “Quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập”,“đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước”[4] Theo Giáo trình Tài chính công của Trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh năm 2005 “Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức thuộc sở hữu Nhà nƣớc, hoạt động cơ bản của nó là cung cấp các loại hàng hóa, dịch vụ công cho xã hội trong các lĩnh vực: kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao” [10]. Theo Giáo trình Quản lý tài chính công của Học viện Tài chính năm 2007 “Đơn vị sự nghiệp công lập là những đơn vị do Nhà nƣớc thành lập hoạt động công lập thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động bình thƣờng của các ngành kinh tế quốc dân.
Các đơn vị này hoạt động trong các lĩnh vực: Y tế, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và môi trƣờng, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm”,. Theo Điều 1 – Điểm 2, Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ về Quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập thì “Đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công phục vụ quản lý nhà nƣớc” [4] e 11 Các khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc đƣa ra đều có sự tƣơng đồng. Tuy nhiên, theo quan điểm của tác giả, khái niệm “đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị được Nhà nước thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo anh ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội, các đơn vị này được Nhà nước cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp” đã chỉ ra khái quát về đặc điểm hoạt động và đặc điểm tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập. Đặc điểm và phân loại của đơn vị sự nghiệp có thu Theo Điều 1 – Điểm 2, Nghị định 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ về Quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập có thu có 3 đặc điểm sau đây: Thứ nhất, những hoạt động của các đơn vị này mang tính chất xã hội, khác với những loại hình dịch vụ thông thƣờng, nó phục vụ cho những nhu cầu thiết yếu của xã hội, bất kể các sản phẩm tạo ra có hình thái hiện vật hay phi hiện vật.
Thứ hai, việc trao đổi dịch vụ công giữa các đơn vị sự nghiệp và các tổ chức, cá nhân không thông qua quan hệ thị trƣờng đầy đủ. Có những dịch vụ mà ngƣời sử dụng chỉ phải đóng phí, lệ phí, có những dịch vụ thì phải trả một phần hoặc toàn bộ chi phí. Tuy nhiên, cung ứng các dịch vụ này không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Thứ ba, đơn vị sự nghiệp công lập có thu có nguồn thu thƣờng xuyên và đƣợc tự chủ về mặt tài chính, không phụ thuộc vào cơ chế xin cho nhƣ trƣớc.
Theo quan điểm tài chính của Nhà nƣớc ta hiện nay, quy định tại Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ, các đơn vị sự nghiệp đƣợc phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính bao gồm [4]: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động) là các e 12 đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên đảm bảo đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách nhà nƣớc không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thƣờng xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động). Đây là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách nhà nƣớc phải cấp một phần chi phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nƣớc đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nƣớc đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động).
Theo Nghị định 127/2018/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/11/2018 và thay thế Nghị định 115/2010/NĐ-CP ngày 24/12/2010. Lĩnh vực hoạt động thì đơn vị sự nghiệp công lập có thu đƣợc chia thành cụ thể: - Đơn vị sự nghiệp công lập có thu hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo bao gồm các cơ sở giáo dục công lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân nhƣ các trƣờng mầm non, tiểu học, trung học, trƣờng cao đẳng, đại học, học viện,… - Đơn vị sự nghiệp công lập có thu hoạt động trong lĩnh vực văn hóa thông tin nghệ thuật bao gồm các đoàn nghệ thuật, nhà văn hóa thông tin, bảo tàng, trung tâm thông tin triển lãm, thƣ viện công cộng, đài phát thanh, truyền hình,… - Đơn vị sự nghiệp công lập có thu hoạt động trong lĩnh vực thể dục thể thao bao gồm trung tâm huấn luyện thể dục thể thao, các câu lạc bộ thể dục thể thao,… - Đơn vị sự nghiệp công lập có thu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế bao gồm các viện tƣ vấn, thiết kế; các trung tâm nghiên cứu khoa học và ứng dụng về e 13 nông, lâm, ngƣ nghiệp, giao thông, công nghiệp, địa chính,… - Đơn vị sự nghiệp công lập có thu hoạt động trong lĩnh vực y tế bao gồm các cơ sở khám chữa bệnh nhƣ các bệnh viện, phòng khám, TTYT huyện thuộc các Bộ, ngành và địa phƣơng; các trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe,… Căn cứ theo phân cấp quản lý tài chính tại đơn vị sử dụng NSNN, theo giáo trình kế toán hành chính sự nghiệp trường Đại học Lao động xã hội[15], các đơn vị sự nghiệp công lập được chia thành: - Đơn vị dự toán cấp I: Là đơn vị trực tiếp nhận kinh phí ngân sách nhà nƣớc cấp hàng năm từ cơ quan tài chính, phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp dƣới. - Đơn vị dự toán cấp II: Là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I có nhiệm vụ quản lý kinh phí ở cấp trung gian, là cầu nối giữa đơn vị dự toán cấp I và cấp III trong một hệ thống - Đơn vị dự toán cấp III: Là đơn vị trực tiếp sử dụng vốn ngân sách để thực hiện nhiệm vụ đƣợc giao. Đơn vị dự toán cấp III nhận kinh phí ngân sách từ đơn vị cấp II hoặc cấp I (trong trƣờng hợp không có đơn vị cấp II).
- Đơn vị cấp dƣới của đơn vị dự toán cấp III đƣợc nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện tổ chức kế toán và quyết toán với đơn vị dự toán cấp trên nhƣ quy định đối với đơn vị dự toán cấp III với cấp II và cấp II với cấp I e 14 Thủ tƣớng hay Chủ tịch UBND Tỉnh, Thành phố trực thuộc trung ƣơng Đơn vị dự toán cấp 1 Đơn vị dự toán cấp 2 Đơn vị dự toán cấp 3 Hình 1.1: Quá trình phân bổ dự toán qua các cấp (Nguồn: [15], [7], [9]) Nhƣ vậy, đặc điểm của đơn vị sự nghiệp công lập có thu chi phối đến cơ chế quản lý tài chính của các đơn vị, do đó sẽ ảnh hƣởng đến việc tổ chức quản lý hoạt động của đơn vị cũng nhƣ ảnh hƣởng đến tổ chức công tác kế toán của các đơn vị sự nghiệp công lập có thu. * Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động kinh doanh, ĐVSN có thu bao gồm - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực y tế - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực văn hóa thông tin nghệ thuật - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực thể dục thể thao - Đơn vị sự nghiệp thuộc lĩnh vực kinh tế * Căn cứ vào khả năng tự đảm bảo nguồn kinh phí chi hoạt động thƣờng xuyên, ĐVSN có thu gồm: - Đơn vị SNCT tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thƣờng xuyên - Đơn vị SNCT tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên e 15 - Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nƣớc đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động. Mức tự đảm bảo chi phí hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị xác định bằng công thức: Mức tự đảm bảo Tổng số nguồn thu sự nghiệp chi phí hoạt động thƣờng = × 100 xuyên của đơn vị Tổng số chi hoạt động thƣờng xuyên Việc phân loại các đơn vị sự nghiệp với căn cứ là mức độ tự chủ tài chính này đƣợc ổn định trong 3 năm. Sau thời hạn đó cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền sẽ tiến hành xem xét và phân loại lại cho phù hợp với đặc điểm quy mô hoạt động của đơn vị tại mỗi thời điểm.
Tổ chức công tác kế toán tại đơn vị sự nghiệp có thu 1. Kế toán và vai trò kế toán trong việc quản lý tài chính của đơn vị sự nghiệp có thu 1.