Chương 1: Một số vấn đề lý luận về công tác lập, đọc và phân tích bảng cân đối kế toán trong doanh nghiệp. Chương 2: Thực tế tổ chức công tác lập, đọc và phân tích bảng cân đối kế toán tại công ty cổ phần Bê tông và phát triển hạ tầng Hải Phòng. Chương 3: Một số ý kiến nhằm hoàn thiện công tác lập, đọc và phân tích bảng cân đối kế toán tại công ty cổ phần Bê tông và phát triển hạ tầng Hải Phòng. CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC LẬP, ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN TRONG DOANH NGHIỆP 1.
Một số vấn đề chung về hệ thống báo cáo tài chính. Khái niệm báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính dùng để cung cấp thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu quản lý của chủ doanh nghiệp, cơ quan Nhà nƣớc và nhu cầu hữu ích của những ngƣời sử dụng trong việc đƣa ra các quyết định kinh tế. Sự cần thiết của báo cáo tài chính trong công tác quản lý kinh tế.
Các nhà lãnh đạo, nhà quản trị doanh nghiệp muốn đƣa ra những quyết định kinh doanh đúng đắn, đều căn cứ vào những điều kiện hiện tại và những dự đoán về tƣơng lai, dựa trên những thông tin có liên quan đến quá khứ và kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp đã đạt đƣợc. Những thông tin đáng tin cậy đó, các doanh nghiệp lập thành những bảng tóm lƣợc, đƣợc gọi tên là các “Báo cáo tài chính”. Xét trên tầm vi mô, những thông tin mang lại từ báo cáo tài chính giúp giảm thiểu rủi ro kinh tế cho các quyết định của lãnh đạo doanh nghiệp, của các nhà đầu tƣ, các cổ đông, chủ nợ hay khách hàng … Xét trên tầm vĩ mô, Nhà nƣớc sẽ không thể quản lý đƣợc hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, của các ngành nghề kinh tế … khi không có báo cáo tài chính. Điều này gây khó khăn cho Nhà nƣớc trong việc quản lý và điều tiết nền kinh tế thị trƣờng đa thành phần Có thể khẳng định rằng hệ thống báo cáo tài chính là thực sự cần thiết trong công tác quản lý kinh tế.
Mục đích và vai trò của báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về: a/ Tài sản b/ Nợ phải trả và vốn chủ sở hữu c/ Doanh thu, thu nhập khác, chi phí kinh doanh và chi phí khác d/ Lãi, lỗ và phân chia kết quả kinh doanh đ/ Thuế và các khoản nộp Nhà nƣớc e/ Tài sản khác có liên quan đến đơn vị kế toán g/ Các luồng tiền. Ngoài các thông tin này, doanh nghiệp còn phải cung cấp các thông tin khác trong “Bản thuyết minh báo cáo tài chính” nhằm giải trình thêm về các chỉ tiêu đã phản ánh trên các báo cáo tài chính tổng hợp và các chính sách kế toán đã áp dụng để ghi nhận các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, lập và trình bày báo cáo tài chính 1. Vai trò của báo cáo tài chính.
Báo cáo tài chính cung cấp nguồn thông tin quan trọng không chỉ đối với bản thân các đối tƣợng bên trong doanh nghiệp nhƣ lãnh đạo doanh nghiệp, cổ đông hay chủ sở hữu doanh nghiệp; mà còn phục vụ cả các đối tƣợng bên ngoài doanh nghiệp nhƣ các nhà đầu tƣ, khách hàng, những ngƣời cho vay … Đối với doanh nghiệp: - Lãnh đạo doanh nghiệp cần nắm đƣợc những thông tin tổng hợp về tình hình tài sản, nguồn vốn, tình hình sản xuất và kết quả kinh doanh, những ƣu nhƣợc điểm của chu kỳ hoạt động vừa qua … để có đƣợc những đánh giá chính xác về tình hình tài chính của doanh nghiệp mình, từ đó đƣa ra các quyết định kinh tế trong tƣơng lai. - Cổ đông (hoặc chủ sở hữu công ty) cần biết công ty của họ hoạt động thế nào, hiệu quả ra sao, qua đó xác định đƣợc giá trị đầu tƣ của họ trong doanh nghiệp tăng hay giảm … Đối với các đối tƣợng ngoài doanh nghiệp: - Các nhà đầu tƣ, ngân hàng và những ngƣời cho vay cần tìm hiểu về tình hình tài chính của doanh nghiệp, khả năng thanh toán, khả năng sinh lời, phát triển của doanh nghiệp, từ đó mà ra quyết định có cho vay hay không, có đầu tƣ hay không, đầu tƣ vào lĩnh vực hoạt động nào và đầu tƣ nhiều hay ít … - Khách hàng của doanh nghiệp cần đánh giá đƣợc năng lực sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, mức độ uy tín của doanh nghiệp … tiến tới quyết định có quan hệ mua bán sản phẩm hàng hóa với doanh nghiệp hay có ứng tiền trƣớc khi mua hàng hay không. - Các cơ quan hữu quan của Nhà nƣớc nhƣ cơ quan thuế, cơ quan kiểm toán … cần thông tin trong báo cáo tài chính doanh nghiệp phục vụ cho việc kiểm tra,kiểm toán, giám sát, tƣ vấn, hƣớng dẫn … cho các doanh nghiệp thực hiện các chính sách, các chế độ kế toán tài chính, thuế … - Cơ quan thống kê sử dụng thông tin từ báo cáo tài chính để thống kê, tổng hợp số liệu theo các chỉ tiêu kinh tế để từ đó tổng hợp số liệu báo cáo các mức độ tăng trƣởng và điều tra quản lý kinh tế vi mô, vĩ mô. Đối tượng áp dụng.
Hệ thống báo cáo tài chính năm đƣợc áp dụng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp thuộc các ngành và các thành phần kinh tế. Riêng các doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn tuân thủ các quy định chung tại phần này và những qui định, hƣớng dẫn cụ thể phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc lập và trình bày báo cáo tài chính của các ngân hàng và tổ chức tài chính tƣơng tự đƣợc quy định bổ sung ở Chuẩn mực kế toán số 22 "Trình bày bổ sung báo cáo tài chính của các ngân hàng và tổ chức tài chính tƣơng tự" và các văn bản quy định cụ thể. Việc lập và trình bày báo cáo tài chính của các doanh nghiệp ngành đặc thù tuân thủ theo quy định tại chế độ kế toán do Bộ Tài chính ban hành hoặc chấp thuận cho ngành ban hành.
Công ty mẹ và tập đoàn lập báo cáo tài chính hợp nhất phải tuân thủ quy định tại chuẩn mực kế toán “Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán khoản đầu tƣ vào công ty con”. Đơn vị kế toán cấp trên có các đơn vị kế toán trực thuộc hoặc Tổng công ty Nhà nƣớc hoạt động theo mô hình không có công ty con phải lập báo cáo tài chính tổng hợp theo quy định tại Thông tƣ hƣớng dẫn kế toán thực hiện Chuẩn mực kế toán số 25 “Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán khoản đầu tƣ vào công ty con”. Hệ thống báo cáo tài chính giữa niên độ (Báo cáo tài chính quý) đƣợc áp dụng cho các DNNN, các doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán và các doanh nghiệp khác khi tự nguyện lập báo cáo tài chính giữa niên độ. Yêu cầu và nguyên tắc lập, đọc báo cáo tài chính.
Yêu cầu và nguyên tắc lập báo cáo tài chính. Yêu cầu lập và trình bày báo cáo tài chính. Việc lập và trình bày báo cáo tài chính phải tuân thủ các yêu cầu qui định tại Chuẩn mực kế toán số 21 - Trình bày báo cáo tài chính, gồm: - Trung thực và hợp lý; - Lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán phù hợp với qui định của từng chuẩn mực kế toán nhằm đảm bảo cung cấp thông tin thích hợp với nhu cầu ra quyết định kinh tế của ngƣời sử dụng và cung cấp đƣợc các thông tin đáng tin cậy, khi: Trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp; Phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch và sự kiện không chỉ đơn thuần phản ánh hình thức hợp pháp của chúng; Trình bày khách quan, không thiên vị; Tuân thủ nguyên tắc thận trọng; Trình bày đầy đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu. Việc lập báo cáo tài chính phải căn cứ vào số liệu sau khi khoá sổ kế toán.
Báo cáo tài chính phải đƣợc lập đúng nội dung, phƣơng pháp và trình bày nhất quán giữa các kỳ kế toán. Báo cáo tài chính phải đƣợc ngƣời lập, kế toán trƣởng và ngƣời đại diện theo pháp luật của đơn vị kế toán ký, đóng dấu của đơn vị. Nguyên tắc lập và trình bày báo cáo tài chính. Việc lập và trình bày báo cáo tài chính phải tuân thủ sáu (06) nguyên tắc quy định tại Chuẩn mực kế toán số 21 – “Trình bày báo cáo tài chính”.
Bao gồm: hoạt động liên tục, cơ sở dồn tích, nhất quán, trọng yếu và tập hợp, bù trừ và có thể so sánh (1) Nguyên tắc hoạt động liên tục Báo cáo tài chính phải đƣợc lập trên cơ sở giả định là doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thƣờng trong tƣơng lai gần. Khi đó, BCTC đƣợc lập trên cơ sở giá gốc mà không quan tâm đến giá thị trƣờng. Trƣờng hợp doanh nghiệp có ý định cũng nhƣ buộc phải ngừng hoạt động, hoặc phải thu hẹp đáng kể qui mô hoạt động của mình và báo cáo tài chính không đƣợc lập trên cơ sở hoạt động liên tục, thì sự kiện này cần đƣợc nêu rõ, cùng với cơ sở dùng để lập báo cáo tài chính và lý do khiến cho doanh nghiệp không đƣợc coi là đang hoạt động liên tục. (2) Nguyên tắc cơ sở dồn tích Theo cơ sở kế toán dồn tích, các giao dịch và sự kiện đƣợc ghi nhận vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực thu, thực chi tiền và đƣợc ghi nhận vào sổ kế toán và báo cáo tài chính của các kỳ kế toán liên quan.
(3) Nguyên tắc nhất quán Việc trình bày và phân loại các khoản mục trong báo cáo tài chính phải nhất quán từ niên độ này sang niên độ khác, trừ khi: - Có sự thay đổi đáng kể về bản chất các hoạt động của doanh nghiệp hoặc khi xem xét lại việc trình bày báo cáo tài chính cho thấy rằng cần phải thay đổi để có thể trình bày một cách hợp lý hơn các giao dịch và các sự kiện - Một chuẩn mực kế toán khác yêu cầu có sự thay đổi trong việc trình bày. Việc thay đổi cách trình bày báo cáo tài chính chỉ đƣợc thực hiện khi cấu trúc trình bày mới sẽ đƣợc duy trì lâu dài trong tƣơng lai hoặc nếu lợi ích của cách trình bày mới đƣợc xác định rõ ràng.
