CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG CỦA TỔ CHỨC KẾ TOÁN THU - CHI NGÂN SÁCH XÃ. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC KẾ TOÁN NGÂN SÁCH VÀ TÀI CHÍNH XÃ. Quản lý Ngân sách và vai trò của kế toán Ngân sách. Ngân sách nhà nước là một công cụ điều chỉnh vĩ mô cực kỳ quan trọng của nhà nước.
Trong quá trình phát triển nền kinh tế, NSNN không được ngừng đổi mới, tăng cường và hoàn thiện để thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Đổi mới NSNN không chỉ là đổi mới quy trình, phương pháp cân đối, phương thức quản lý thu chi, mà còn phải đổi mới cả cơ chế phân cấp NSNN, các vấn đề này đòi hỏi phải được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống. Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Thu NSNN bao gồm các khoản thu từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật.
Chi NSNN bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế- xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh; bảo đảm hoạt động của bộ máy Nhà nước, chi trả nợ của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo qui định của pháp luật. Ngân sách Nhà nước gồm có ngân sách trung ương và ngân sách các cấp chính quyền địa phương. Ngân sách Nhà nước được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm. Bộ máy quản lý tài chính Nhà nước được tổ chức như sau: 1 Sơ đồ 1.
Tổ chức bộ máy quản lý tài chính Nhà nước Hệ thống Ngân sách nhà nước Ngân sách Trung ương Ngân sách địa phương Ngân sách tỉnh, TP, trực thuộc Trung ương Ngân sách quận, huyện, thị xã Ngân sách xã, phường, thị trấn Kế toán ngân sách Nhà nước là một trong những công cụ quan trọng phục vụ cho quá trình quản lý ngân sách Nhà nước. Kế toán ngân sách thực hiện việc ghi chép, phản ánh và giám đốc mọi khoản thu, chi ngân sách, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý Ngân sách ở từng cấp. Ngân sách cấp nào thì cơ quan tài chính trực thuộc là cơ quan chức năng quản lý và điều hành ngân sách cấp đó. Cơ quan tài chính các cấp ở địa phương có trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán ngân sách thuộc phạm vi quản lý, lập quyết toán thu chi ngân sách cấp mình, tổng hợp báo cáo quyết toán thu chi ngân sách địa phương.
Bộ máy kế toán Ngân sách Nhà nước được tổ chức như sau: 2 Sơ đồ 1. Bộ máy kế toán NSNN Bộ Tài chính UBND cấp tỉnh, TP Vụ NSNN Sở Tài chính UBND cấp huyện Phòng kế toán Phòng kế hoạch Phòng Tài chính ngân sách ngân sách kế hoạch Bộ phận kế toán Bộ phận kế toán ngân sách ngân sách xã - Phòng kế toán ngân sách trực thuộc Vụ Ngân sách Nhà nước - Bộ Tài chính: Phòng này có nhiệm vụ ghi chép, phản ánh và giám đốc tổng hợp số thu, chi ngân sách Nhà nước phát sinh trên địa bàn cả nước căn cứ vào báo cáo kế toán định kỳ của các Bộ, các ngành ở trung ương, của các sở Tài chính và của Kho bạc Nhà nước Trung ương gửi đến. - Bộ phận kế toán ngân sách trực thuộc phòng Kế hoạch ngân sách của các Sở Tài chính: Có nhiệm vụ ghi chép, phản ánh, tổng hợp và giám đốc số thu, chi ngân sách Nhà nước phát sinh trên địa bàn của tỉnh, thành phố căn cứ vào báo cáo kế toán của các sở, ban, ngành trực thuộc tỉnh, thành phố; của các phòng Tài chính kế hoạch huyện, quận, thị xã, thành phố (gọi chung là phòng Tài chính kế hoạch huyện) và của Kho bạc Nhà nước tỉnh gửi đến. - Bộ phận kế toán ngân sách tại các Phòng Tài chính kế hoạch huyện: Có nhiệm vụ ghi chép, phản ánh, tổng hợp và giám đốc số thu, chi ngân sách Nhà nước phát sinh trên địa bàn của huyện, quận, thị xã căn cứ vào các chứng từ do Kho bạc Nhà nước huyện gửi đến.
3 - Cán bộ kế toán ngân sách xã: Có nhiệm vụ ghi chép, phản ánh và giám đốc một cách tổng hợp số thu, chi ngân sách Nhà nước phát sinh trên địa bàn của xã, phường. Bộ máy kế toán Ngân sách xã được tổ chức như sau: Sơ đồ 1. Các phần hành kế toán NSX Kế toán trưởng - Phụ trách kế toán Kế Kế Kế toán Kế Kế Kế toán toán các quỹ toán toán toán thu chi công tiền thanh vật tư NSX NSX khác mặt toán tài sản 1. Yêu cầu và nhiệm vụ của tổ chức kế toán ngân sách xã.
- Phản ánh đầy đủ, kịp thời, chính xác, trung thực và có hệ thống các khoản thu, chi ngân sách; thu, chi hoạt động tài chính khác và thu, chi các quỹ công chuyên dùng của xã; các khoản thu đóng góp của dân. - Chỉ tiêu do kế toán thu thập, phản ánh phải thống nhất với chỉ tiêu trong dự toán ngân sách về nội dung và phương pháp tính toán. - Kế toán thu, chi ngân sách phải phản ánh theo Mục lục ngân sách. - Số liệu trong báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách xã phải rõ ràng, dễ hiểu, cung cấp đầy đủ những thông tin cần thiết cho UBND và HĐND xã.
- Việc ghi chép kế toán phải dùng bút mực, số và chữ viết phải rõ ràng, liên tục, có hệ thống. Không được viết tắt, không được ghi xen kẽ, ghi chồng lên nhau, không được bỏ cách dòng, nếu còn dòng ghi chưa hết phải gạch bỏ chỗ thừa. - Kế toán phải dùng Tiếng Việt làm chữ viết và ghi chép bằng chữ số Ả rập: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. - Kế toán giá trị phải dùng đơn vị tiền tệ là Đồng Việt Nam làm đơn vị tính và ghi sổ.
Trường hợp là ngoại tệ phải ghi theo nguyên tệ và quy đổi ra 4 Đồng Việt Nam và theo tỷ giá hối đoái thực tế hoặc tỷ giá hối đoái do cơ quan có thẩm quyền quy định. - Kế toán hiện vật phải dùng đơn vị đo lường chính thức của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. - Niên độ kế toán tính theo năm dương lịch, bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 đến hết ngày 31 tháng 12. Kỳ kế toán tháng tính từ ngày 01 đến hết ngày cuối cùng của tháng.
Kỳ kế toán quý tính từ ngày 01 tháng đầu quý đến hết ngày cuối cùng của tháng cuối quý. - Thu thập, ghi chép mọi khoản thu, chi ngân sách, các quỹ công chuyên dùng của xã; các khoản thu đóng góp của dân; tài sản do xã quản lý, sử dụng và các hoạt động tài chính khác của xã. - Kiểm tra tình hình thực hiện dự toán thu, chi ngân sách xã, tình hình chấp hành các tiêu chuẩn định mức, tình hình quản lý, sử dụng các quỹ chuyên dùng của xã, các khoản thu đóng góp của dân, tình hình sử dụng kinh phí của các bộ phận trực thuộc và các hoạt động tài chính khác của xã. - Lập các báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách xã để trình ra HĐND xã phê duyệt, phục vụ công khai tài chính trước nhân dân theo quy định của pháp luật và gửi phòng Tài chính kế hoạch huyện để tổng hợp vào ngân sách nhà nước địa phương.
Lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách xã. Lập dư toán ngân sách xã: Dự toán ngân sách xã, phường thông thường do kế toán trưởng hoặc kế toán ngân sách xã thực hiện theo luật ngân sách. Các bước chủ yếu để hoàn thành xong dự toán năm là: - Kế toán và ban tài chính xã phối hợp với cơ quan thuế tính toán các khoản thu ngân sách Nhà nước dự kiến phát sinh trên địa bàn xã (trong phạm vi phân cấp cho xã quản lý). - Kế toán căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức tiêu chuẩn chi, lập dự toán chi của đơn vị, tổ chức mình.
Thông thường phải theo chỉ tiêu phát triển của Phòng Tài chính - Kế hoạch đề ra. Năm 2016, dự toán phu 5 phải tăng 16 - 18% so với ước thực hiện năm 2015. - Bộ phận kế toán xã lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách xã trình UBND, báo cáo Thường trực HĐND xã để xem xét gửi UBND và phòng TC- KH. Thời gian báo cáo dự toán ngân sách xã do UBND tỉnh quy định.
- Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng TC-KH làm việc với UBND xã về cân đối thu, chi ngân sách xã. Đối với năm tiếp theo, Phòng TC- KH chỉ làm việc với UBND xã khi có yêu cầu thay đổi quan trọng trong dự toán năm trước. - HĐND xã, phường quyết định dự toán ngân sách trước ngày 31/12/2015. - Dự toán ngân sách xã sau khi được HĐND xã, phường quyết định, UBND xã, phương báo cáo UBND huyện và phòng tài chính huyện; đồng thời thông báo công khai dự toán ngân sách xã theo chế độ công khai tài chính và ngân sách do Thủ tướng Chính phủ quy định.
Sơ đồ quy trình lập dự toán ngân sách xã, phường, thị trấn 1. Chấp hành dự toán ngân sách xã: - Căn cứ dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã cả năm đã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Uỷ ban nhân dân xã phân bổ chi tiết dự toán chi ngân sách xã theo Mục lục ngân sách nhà nước (mẫu biểu theo phụ 6 lục số 6 kèm theo Thông tư này) gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để làm căn cứ thanh toán và kiểm soát chi. - Căn cứ vào dự toán cả năm và khả năng thu, nhu cầu chi của từng quý, Uỷ ban nhân dân xã lập dự toán thu, chi quý (có chia ra tháng) gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch. Đối với những xã có các nguồn thu chủ yếu theo mùa vụ, Uỷ ban nhân dân xã đề nghị cơ quan tài chính cấp trên thực hiện tiến độ cấp số bổ sung cân đối trong dự toán đã được giao (nếu có) cho phù hợp để điều hành chi theo tiến độ công việc.