CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG LẬP 1.1 Tổng quan về đơn vị sự nghiệp công lập 1.Khái niệm về đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước; Là một bộ phận cấu thành cơ cấu tổ chức của các cơ quan hành chính nhà nước; Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập, có tư cách pháp nhân, có tài khoản, con dấu riêng, thực hiện chức năng phục vụ quản lý nhà nước hoặc cung cấp sản phẩm, dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực theo quy định của pháp luật. Các đơn vị sự nghiệp công lập đều sử dụng ngân sách nhà nước nên hệ thống kế toán phải tuân theo Chế độ kế toán hành chính sự nghiệp và Hệ thống mục lục ngân sách nhà nước để phục vụ công tác quản lý và thống kê. Nhà nước cho phép tạo lập nguồn thu (phí, lệ phí, sản xuất, dịch vụ) để trang trải một phần hoặc toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên. Mức thu, nội dung thu thực hiện theo các quy định của Nhà nước.
Nguồn thu sự nghiệp được bổ sung vào nguồn kinh phí hoạt động của đơn vị và được quản lý theo các quy định của Nhà nước về thu, chi sự nghiệp. Theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ quy định nội dung tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập. Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức công việc, sắp xếp lại bộ máy tổ chức, sử dụng lao động và nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm vụ được giao, phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội và tăng nguồn thu nhằm từng bước giải quyết thu nhập cho người lao động. 4 Theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập, các đơn vị sự nghiệp được giao quyền tự chủ về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và nhân sự, giá, phí dịch vụ sự nghiệp công, tự chủ về tài chính, lập, chấp hành dự toán thu chi.
Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Đặc trưng cơ bản nhất của các đơn vị sự nghiệp công lập là được bổ sung kinh phí đáp ứng chi phí trong quá trình hoạt động và thực hiện những nhiệm vụ chính trị được giao bằng nguồn kinh phí từ Ngân sách Nhà nước theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp. Theo Điều 9 Nghị định số 43/2006/NĐ-Cp ngày 25/4/2006 của Chính phủ hướng dẫn phân loại đơn vị sự nghiệp như sau: + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động); Ngân sách Nhà nước không cấp kinh phí hoạt động thường xuyên cho đơn vị); + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động); + Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp, đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động). Vậy, đơn vị sự nghiệp có thu là những đơn vị sự nghiệp mà trong quá trình hoạt động sự nghiệp được phép thu phí để bù đắp một phần hay toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị. Cách xác định để phân loại đơn vị sự nghiệp có thu: Tổng số nguồn thu sự nghiệp Mức độ đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên của đơn vị (%) = x 100 Tổng số chi hoạt động thường xuyên Đơn vị sự nghiệp có thu tự bảo đảm toàn bộ chi phí thường xuyên là đơn vị 5 có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên tính theo công thức trên bằng hoặc lớn hơn 100%; còn đơn vị sự nghiệp có thu tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên là đơn vị có mức tự bảo đảm chi phí hoạt động thường xuyên nhỏ hơn 100%.
Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động cụ thể, đơn vị sự nghiệp có thu bao gồm: + Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Giáo dục đào tạo; + Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Y tế, đảm bảo xã hội; + Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Văn hóa thông tin; + Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Thể dục thể thao; + Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực Nông lâm ngư nghiệp, Thủy lợi; + Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sự nghiệp kinh tế khác. Riêng trong lĩnh vực GD&ĐT, các đơn vị SNCT có các loại hình như sau: + Các cơ sở giáo dục mầm non; + Các trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông; + Các trung tâm kỹ thuật tổng hợp hướng nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục từ xa, các trung tâm đào tạo khác; + Các trường học chuyên nghiệp, trường dạy nghề; + Các trường Đại học, Cao đẳng, Học viện. Như vậy trường cao đẳng công lập nằm trong hệ thống các đơn vị sự nghiệp có thu thuộc lĩnh vực giáo dục đào tạo. Vì thế, trường cao đẳng công lập vừa mang những đặc điểm chung của đơn vị sự nghiệp có thu, vừa mang những đặc điểm riêng về các hoạt động chính cũng như cơ cấu tổ chức do đặc thù của lĩnh vực hoạt động quy định.
Các đơn vị này có trách nhiệm đào tạo và nghiên cứu khoa học, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ trí thức, đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, nghiệp vụ và quản lý, phù hợp với quy mô phát triển của quốc gia, có trình độ chuyên môn giỏi, đủ sức giải quyết những vấn đề khoa học kỹ thuật và quản lý kinh tế, quản lý nhà nước do thực tiễn đất nước đặt ra. Theo phân cấp quản lý ngân sách thì đơn vị sự nghiệp công lập được chia 6 thành: + Đơn vị dự toán cấp I: Đơn vị dự toán cấp I là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách hàng năm do Thủ tướng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân giao, thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho các đơn vị cấp dưới trực thuộc; + Đơn vị dự toán cấp II là đơn vị cấp dưới đơn vị dự toán cấp I, được đơn vị dự toán cấp I giao dự toán và phân bổ dự toán được giao cho đơn vị dự toán cấp III (trường hợp được ủy quyền của đơn vị dự toán cấp I); + Đơn vị dự toán cấp III là đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách (đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước), được đơn vị dự toán cấp I hoặc cấp II giao dự toán ngân sách; + Đơn vị cấp dưới của đơn vị dự toán cấp III được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện công tác kế toán và quyết toán theo quy định (đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước). Theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập hướng dẫn tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí, được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá, phí chưa tính đủ chi phí) như sau: - Nguồn tài chính của đơn vị + Nguồn thu từ hoạt động dịch vụ sự nghiệp công; + Nguồn thu phí theo pháp luật về phí, lệ phí được để lại chi theo quy định (phần được để lại chi hoạt động thường xuyên và chi mua sắm, sửa chữa lớn trang thiết bị, tài sản phục vụ công tác thu phí); + Nguồn ngân sách nhà nước hỗ trợ phần chi phí chưa kết cấu trong giá, phí dịch vụ sự nghiệp công; + Nguồn thu khác theo quy định của pháp luật (nếu có); + Ngân sách nhà nước cấp kinh phí thực hiện các nhiệm vụ không thường xuyên; 7 + Nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật. Mục đích của cách phân loại này nhằm sử dụng và quản lý nguồn kinh phí của Nhà nước một cách chặt chẽ, có hiệu quả.
Đặc điểm hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập Cùng với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, sự tồn tại của các đơn vị sự nghiệp là một tất yếu khách. Qua các đơn vị sự nghiệp, Nhà nước cung ứng những sản phẩm, dịch vụ đặc thù mang tính định hướng, chiến lược quốc gia, đảm bảo cho việc tổ chức, duy trì các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nước được thực thi hiệu quả, thực hiện các chính sách phúc lợi công cộng, hỗ trợ cho các ngành, lĩnh vực kinh doanh hoạt động bình thường, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đảm bảo nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế, đảm bảo không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, văn hóa, sức khỏe của nhân dân. Đơn vị sự nghiệp công lập có bốn đặc trưng cơ bản: - Các đơn vị sự nghiệp hoạt động theo nguyên tắc phục vụ xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận; - Sản phẩm của các đơn vị sự nghiệp là sản phẩm mang lại lợi ích chung, có tính bền vững và gắn bó hữu cơ với quá trình tạo ra của cải vật chất, giá trị tinh thần, xã hội và có thể sử dụng chung cho nhiều người, nhiều đối tượng trên phạm vi rộng; - Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước; - Các đơn vị sự nghiệp dù hoạt động trong lĩnh vực nào, có nguồn thu hay không đều giữ vai trò rất quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế quốc dân và thực thi các chính sách xã hội của Nhà nước.