CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG, CUNG CẤP DỊCH VỤ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả hoạt động kinh doanh 1. Đặc điểm hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và xác định kết quả hoạt động kinh doanh Một số đặc điểm chủ yếu trong hoạt động kinh doanh thương mại: Đặc điểm về hoạt động: Hoạt động kinh tế cơ bản của bán hàng và cung cấp dịch vụ chính là sự lưu chuyển hàng hóa và trao đổi dịch vụ giữa các bên với nhau Đặc điểm về hàng hóa: Hàng hóa trong kinh doanh gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất cụ thể hoặc không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Lưu chuyển hàng hóa trong các doanh nghiệp hiện nay thường theo hai phương thức chính là bán buôn và bán lẻ Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: hiện nay các doanh nghiệp có thể theo nhiều mô hình khác nhau như tổ chức các công ty bán buôn bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty môi giới, hoặc mô hình công ty xúc tiến thương mại… Trong khi thực hiện quá trình bán hàng và cung cấp dịch vụ, đơn vị xuất giao cho khách hàng một số hàng hóa, dịch vụ theo thỏa thuận hợp đồng đã kí kết và nhận lại từ khách hàng một khoản tiền tương ứng với giá của hàng hóa, dịch vụ đó. Từ đó doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ được hình thành bù đắp cho chi phí và hình thành kết quả hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp.
Các khái niệm liên quan đến hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và kết quả hoạt động kinh doanh Bán hàng là khâu hoạt động cuối cùng trong kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho người mua để từ đó thu được tiền hoặc có quyền thu tiền từ bên mua. Khoản tiền bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán cho doanh nghiệp chính là doanh thu bán hàng của doanh nghiệp. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả bán hàng trong kì. Sinh viên: Đồng Phương Dung Lớp K20-CLCH Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng Cung cấp dịch vụ là doanh nghiệp thực hiện các nghĩa vụ theo một kì hoặc nhiều kì kế toán đã thỏa thuận theo hợp đồng giữa hai bên như cung cấp dịch vụ vận tải, du lịch, cho thuê TSCĐ theo phương thức cho thuê hoạt động… Xác định kết quả hoạt động kinh doanh là xác định chênh lệch giữa lợi ích (doanh thu) mà doanh nghiệp đã thu được trong quá trình bán hàng và cung cấp dịch vụ với giá vốn hàng bán và toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra tương ứng để thu được lợi ích đó 1.
Các phương thức bán hàng và cung cấp dịch vụ Phương thức bán hàng là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc doanh thu hút được khách hàng, gây dựng được doanh thu và việc sử dụng tài khoản kế toán trong quá trình phản ánh doanh thu, giá vốn, tình hình sản xuất hàng hóa dịch vụ. Đồng thời nó cũng có tính quyết định đối với việc doanh nghiệp xác định thời điểm bán hàng hóa cũng như dịch vụ, hình thành doanh thu và tiết kiệm các chi phí liên quan để đạt được lợi nhuận cao nhất. Hiện nay, các doanh nghiệp thường vận dụng các phương thức bán hàng sau đây: a. Phương thức bán buôn hàng hóa Khái niệm: Là phương thức bán hàng hóa cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất với khối lượng lớn và giá bán buôn sẽ tùy thuộc vào khối lượng hàng bán và phương thức thanh toán.
Trong hình thức bán buôn thường có 2 phương thức sau: bán buôn qua kho và bán buôn vận chuyển thẳng. * Hình thức bán buôn qua kho: Là phương thức bán hàng truyền thống, trong đó doanh nghiệp phải xuất bán hàng hóa từ kho bảo quản của mình. Bán buôn qua kho lại gồm hai hình thức sau: Bán buôn qua kho trực tiếp: là bên mua sẽ nhận hàng tại kho của người bán sau đó doanh nghiệp sẽ xuất kho hàng hóa, giao hàng trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng (gửi hàng cho bên mua): Căn cứ vào hợp đồng đã ký kết, hoặc theo đơn hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó do bên mua quy định trong hợp đồng. Tuy nhiên Sinh viên: Đồng Phương Dung Lớp K20-CLCH Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng hàng chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. * Hình thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng Là phương thức bán hàng mà sau khi doanh nghiệp mua hàng, nhận hàng mua nhưng không đem về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Bán buôn vận chuyển thẳng cũng có 2 hình thức khác Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (hình thức giao tay ba): Doanh nghiệp sau khi mua hàng, giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán.
Sau khi giao nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Sau khi mua hàng, nhận hàng mua, doanh nghiệp sẽ dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm theo thỏa thuận hợp đồng b. Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc cho các đơn vị kinh tế mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Thông thường khối lượng mua mang tính đơn lẻ, khối lượng nhỏ, giá bán ổn định và hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện.
Bán lẻ bao gồm các hình thức sau: Bán lẻ thu tiền tập trung: là hình thức bán hàng trong đó có sự tách rời giữa việc thu tiền và việc giao hàng. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền khách hàng, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách hàng để khách hàng nhận ở quầy do người bán giao. Ưu điểm của hình thức này là doanh nghiệp sẽ ít xảy ra sai sót giữa tiền và hàng, nhưng khách hàng sẽ mất nhiều thời gian. Vì vậy hình thức bán hàng này chỉ áp dụng đối với những mặt hàng có giá trị cao.
Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Là hình thức bán hàng phổ biến ở nước ta, người bán hàng đồng thời là người thu tiền. Cuối buổi nhân viên bán hàng sẽ làm giấy nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng Bán lẻ tự phục vụ: Khách hàng tự chọn hàng với sự hướng dẫn của nhân viên bán hàng rồi đưa đến thanh toán ở quầy thu ngân. Tại đây nhân viên thu tiền sẽ iểm hàng tính tiền, lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách Sinh viên: Đồng Phương Dung Lớp K20-CLCH Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân hàng Bán hàng tự động: Là hình thức bán lẻ hàng hóa mà các doanh nghiệp sử dụng máy bán hàng tự động chuyên dụng cho một số loại hàng hóa đặt ở nơi công cộng c. Phương thức bán hàng đại lý Doanh nghiệp giao hàng cho các cơ sở đại lý, bên nhận làm đại lý trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp và hưởng hoa hồng bán hàng đại lý.
Số hàng chuyển giao cho cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi cơ sở đại lý thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán được d. Phương thức bán hàng trả chậm trả góp Theo phương thức này, người mua được thanh toán tiền mua làm nhiều lần, ngoài thu tiền theo giá bán thông thường, doanh nghiệp còn thu thêm lãi trả chậm. Người bán chỉ mất quyền sở hữu hàng hóa khi người mua thanh toán tiền xong, nhưng khi giao hàng cho người mua thì về phương diện kế toán hàng hóa được coi là tiêu thụ và được ghi nhận doanh thu bán hàng. Doanh thu được ghi nhận theo giá bán trả tiền ngay, còn lãi trả chậm, trả góp ghi nhận vào doanh thu chưa thực hiện và định kỳ phân bổ vào doanh thu hoạt động tài chính e.
Các hình thức khác Hàng đổi hàng: Đây là hình thức hai bên tiến hành trao đổi hàng hóa cho nhau trên cơ sở ngang giá. Khi đó hàng gửi đi coi như bán và hàng nhận về cơi như mua. Chênh lệch về giá trị sẽ được các bên thanh toán cho nhau Bán hàng nội bộ: Là việc mua bán hàng hóa, dịch vụ diễn ra giữa các đơn vị trực thuộc hạch toán độc lập với đơn vị cấp trên hoặc đơn vị cấp trên xuất hàng bán cho các đơn vị cấp dưới hạch toán phụ thuộc. Các phương thức thanh toán Trong hoạt động bán hàng, phương thức thanh toán đóng vai trò quan trọng bởi vì chỉ khi doanh nghiệp quản lý tốt các nghiệp vụ liên quan đến thanh toán mới có thể tránh được tối đa những tổn thất về tiền hàng, giúp doanh nghiệp không bị chiếm dụng vốn đồng thời tạo điều kiện tăng thêm thu nhập.
Hiện nay, các doanh nghiệp thường áp dụng một số phương thức thanh toán hàng hóa, dịch vụ như sau: * Phương thức thanh toán ngay Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu hàng hóa và tiền tệ được thực hiện đồng thời. Sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. Khách Sinh viên: Đồng Phương Dung Lớp K20-CLCH Khóa luận tốt nghiệp 8 Học viện Ngân hàng hàng sẽ thanh toán ngay khi nhận được hàng. Thanh toán ngay có thể dùng tiền mặt, séc, chuyển khoản qua ngân hàng, hoặc hàng đổi hàng.
* Phương thức trả sau, trả chậm Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu tiền tệ được chuyển giao so với thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa. Do đó hình thành khoản nợ phải thu. Việc thanh toán trả chậm có thể thực hiện theo thỏa thuận. Nếu có bằng chứng đáng tin cậy về khách hàng không có khả năng thanh toán thì phải trích lập dự phòng cho khoản phải thu khó đòi vào cuối niên độ kế toán.