CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ THỦY ĐIỆN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại 1. Dự án đầu tư Theo Luật đầu tư năm 2014: “Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”.
Các dự án đầu tư đều có ba giai đoạn chính: Giai đoạn chuẩn bị dự án, giai đoạn thực hiện dự án và giai đoạn kết thúc xây dựng, đưa công trình của dự án vào khai thác sử dụng. Cụ thể: - Giai đoạn chuẩn bị dự án: Nghiên cứu Báo cáo Thẩm định Lập dự án cơ hội đầu nghiên cứu dự án đầu đầu tư tư tiền khả thi tư - Giai đoạn thực hiện dự án: Đàm phán, ký Lắp đặt Xây dựng Vận hành kết hợp đồng máy móc công trình chạy thử thi công dự án thiết bị - Giai đoạn kết thúc xây dựng, đưa công trình của dự án vào khai thác sử dụng: Quyết toán Bảo hành Vận hành hợp đồng xây công trình sản xuất dựng xây dựng 1. Thẩm định dự án đầu tư “ Thẩm định dự án đầu tư được định nghĩa là việc tổ chức xem xét một cách khách quan và toàn diện các nội dung cơ bản ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của dự án được dùng làm cơ sở để ra quyết định đầu tư, cấp phép đầu tư hoặc tài trợ vốn cho dự án. 8 Cùng với sự phát triển của nền kinh tế đất nước, đặc biệt là các hoạt động đầu tư được coi là động lực của sự phát triển.
Công tác thẩm định dự án cũng ngày càng được coi trọng và hoàn thiện. Các nhà đầu tư, các tổ chức đều hướng đến mục tiêu lợi nhuận, do đó thẩm định dự án được coi là một trong những công cụ hữu hiệu nhất giúp cho việc ra quyết định đầu tư. Để thực hiện một dự án đầu tư thì nguồn vốn đầu tư là một trong những yếu tố then chốt. Và phương án vay vốn các Ngân hàng thương mại đều được các doanh nghiệp, tổ chức lựa chọn.
Đối với các ngân hàng, việc tài trợ vốn cho các dự án đầu tư hiệu quả sẽ giúp ngân hàng đạt được quy mô dư nợ lớn và thu được nhiều lợi nhuận. Tuy nhiên, nếu dự án đầu tư hoạt động không hiệu quả sẽ khiến ngân hàng có rủi ro mất vốn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới uy tín và hoạt động của ngân hàng. Vì vậy, công tác thẩm định dự án đầu tư tốt sẽ là một trong những công cụ hữu hiệu nhất giúp ngân hàng ra quyết định có nên tài trợ dự án đó hay không.” Khái niệm thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động của Ngân hàng thương mại có thể hiểu như sau: “Thẩm định dự án đầu tư là việc ngân hàng kiểm tra một cách thực tế, khoa học và toàn diện các nội dung của dự án nhằm khẳng định tính hiệu quả, tính khả thi của các dự án trước khi đưa ra quyết định tài trợ vốn, nhằm đảm bảo dự án được tài trợ có hiệu quả kinh tế và có khả năng trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Sự cần thiết thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại Ngân hàng là định chế tài chính với đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với các nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán.
Trong quá trình cho vay, không phải bất kỳ nhu cầu tín dụng nào cũng được ngân hàng đáp ứng, các phương án vay vốn sẽ chỉ được cho vay khi ngân hàng đánh giá chắc chắn nguồn vốn vay được sử dụng đúng mục đích, khách hàng có khả năng trả nợ gốc và lãi. Đối với các hoạt động tài trợ dự án đầu tư, là một hoạt động mang lại quy mô dư nợ lớn và nhiều lợi ích cho ngân hàng tuy nhiên cũng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Ngân hàng sẽ tiến hành thẩm định dự án căn cứ trên cơ sở hồ sơ dự án đầu tư mà doanh nghiệp cung cấp, cùng với các nguồn thông tin 9 khác do ngân hàng tự chủ động thu thập. Việc thẩm định dự án đầu tư giúp cho ngân hàng xác định chính xác hơn số tiền vay, thời gian cho vay, thời điểm bỏ vốn hợp lý và lịch trả nợ dự kiến cho dự án, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động thuận lợi và hiệu quả trong tương lai.
Ngân hàng đưa ra quyết định cho vay hoặc từ chối cho vay căn cứ trên các đánh giá thu được thông qua công tác thẩm định, từ đó kiểm soát được các rủi ro có thể xảy ra đối với phương án vay vốn. Vì vây, thẩm định dự án là một hoạt động hết sức quan trọng và cần thiết tại các Ngân hàng thương mại. Mục đích và yêu cầu của công tác thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại “ Đối với Ngân hàng thương mại, thẩm định dự án đầu tư có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong hoạt động tín dụng, công tác thẩm định giúp lựa chọn những dự án hiệu quả và bác bỏ những dự án không hiệu quả. Dự án đầu tư có đặc thù là diễn ra trong một thời gian dài nên có thể gặp nhiều rủi ro.
Do đó, việc thẩm định dự án là cần thiết để có thể cho vay dự án một cách an toàn, đảm bảo khả năng thu hồi vốn vay và lãi. Các chủ đầu tư cũng có thể sử dụng kết quả thẩm định dự án để làm cơ sở xác định số tiền cho vay và trả nợ hợp lý, làm căn cứ để cân đối giữa các nguồn vốn phục vụ cho dự án đầu tư. ” Vì tầm quan trọng và những lợi ích mang lại, công tác thẩm định phải tuân thủ những điều kiện riêng trong quá trình thực hiện, cụ thể quá trình thẩm định dự án đầu tư phải đảm bảo được tính chính xác, toàn diện, khách quan và kịp thời. Mỗi ngân hàng sẽ có quan điểm và quy trình thẩm định khác nhau tùy theo khẩu vị rủi ro, tuy nhiên việc thẩm định dự án phải tuân thủ các quy định của pháp luật, phù hợp với định hướng phát triển chung của nền kinh tế.
Các phương pháp thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại Khi tiến hành thẩm định một dự án đầu tư, các cán bộ thường sử dụng một số phương pháp sau: 1. Phương pháp thẩm định theo trình tự “ Phương pháp thẩm định theo trình tự là phương pháp thẩm định từ tổng quát 10 đến chi tiết dự án. Khi tiếp nhận một dự án, ta sẽ tiến hành thẩm định dự án một cách tổng quát. Từ những kết luận của quá trình thẩm định tổng quát sẽ làm tiền đề để thẩm định chi tiết nội dung của dự án đó.” - “ Thẩm định tổng quát là xem xét một cách khái quát các nội dung cần thẩm định, từ đó đưa ra những nhận định chung nhất về mọi mặt của dự án như tính đầy đủ của hồ sơ, pháp lý của dự án đặc biệt là các các quyết định phê duyệt của cơ quan ban ngành về việc cấp phép thực hiện dự án, năng lực của chủ đầu tư.
Do chỉ xem xét tổng quát nên giai đoạn này khó có thể phát hiện được các vấn đề chưa ổn của dự án.” - “ Thẩm định chi tiết là xem xét một cách kỹ lưỡng, thận trọng từng nội dung của dự án sau khi đã tiến hành thẩm định tổng quát. Tuy nhiên, mức độ chú trọng của mỗi nội dung sẽ khác nhau tùy thuộc vào tính chất của từng dự án. Đối với dự án thủy điện, khi thẩm định chi tiết sẽ phải chú trọng đến nội dung kỹ thuật và tài chính dự án do đặc thù dự án có quy mô lớn và tính chất kỹ thuật phức tạp. Phương pháp phân tích so sánh, đối chiếu các chỉ tiêu Đây là phương pháp đang được sử dụng phổ biến nhất trong công tác thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng thương mại nói chung và công tác thẩm định dự án thủy điện nói riêng.
Với phương pháp này, người thẩm định sẽ thu thập thông tin và “ tài liệu liên quan đến dự án để làm cơ sở đánh giá dự án đầu tư. Điều này rất hữu ích đối với những cán bộ thẩm định không có nhiều kiến thức chuyên sâu về thủy điện hoặc không am hiểu về kỹ thuật. Các dữ liệu làm căn cứ đánh giá thường là những quy định của Nhà nước, tiêu chuẩn của ngành, định mức quốc tế,…Ngoài ra người thẩm định cũng có thể sử dụng một dự án tương tự đã được thực hiện làm căn cứ để đánh giá. Thông qua quá trình thẩm định lặp lại, người thẩm định sẽ nhận thức sâu sắc hơn về dự án, có cái nhìn khách quan về dự án và đưa ra được những quyết định đúng đắn.
Phương pháp phân tích độ nhạy “ Phân tích độ nhạy là một trong những phương pháp thẩm định hiện đại đang được áp dụng ngày càng nhiều. Khi thẩm định dự án, sử dụng phương pháp phân 11 tích độ nhạy để xem xét mức độ nhạy cảm của dự án đối với các yếu tố xung quanh. Bằng cách sử dụng các công cụ tin học hỗ trợ, chúng ta nhận biết được yếu tố nào tác động đến các chỉ tiêu hiệu quả của dự án, đánh giá khi một yếu tố thay đổi sẽ ảnh hưởng đến dự án ra sao, từ đó dự báo được những rủi ro có thể xảy ra. Đối với dự án thủy điện, có thể dùng phương pháp này để đánh giá mức độ ảnh hưởng của giá điện, công suất thiết bị…đến hiệu quả của dự án.
Phương pháp này thường được sử dụng để xem xét tính ổn định, chắc chắn của dự án. Phương pháp dự báo Dự án đầu tư thường có thời gian vận hành kéo dài, nhưng quyết định tài trợ “ vốn lại là quyết định của thời điểm. Nếu có thể dự báo được một số tình huống xảy ra trong tương lai sẽ giúp ngân hàng đưa ra được quyết định đúng đắn hơn. Việc dự báo khi thẩm định dự án đầu tư thường căn cứ vào các chính sách vĩ mô của Nhà nước như định hướng ngành nghề hay quy hoạch vùng.
Cũng có thể căn cứ vào nhận định của các tổ chức hoặc ý kiến của các chuyên gia về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và các lĩnh vực liên quan đến dự án đầu tư.