CHƯƠNG I : NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI , DỰ ÁN ĐẦU TƯ VÀ THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ I. NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ CÁC NGHIỆP VỤ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Ngân hàng thương mại là gì ? Ngân hàng thương mại là trung gian tài chính thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ với nội dung cơ bản là nhận tiền gửi, sử dụng tiền gửi đó để cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Chức năng của ngân hàng thương mại Hình1.
1 : Chức năng của ngân hàng thương mại: 2. Chức năng tạo tiền: Tạo tiền là một chức năng quan trọng, phản ánh rõ bản chất của ngân hàng thương mại. Với mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận như là một yêu cầu chính cho sự tồn tại và phát triển của mình, các ngân hàng thương mại với nghiệp vụ kinh doanh mang tính đặc thù của mình đã vô hình chung thực hiện chức năng tạo tiền cho nền kinh tế. Vũ Thị Thanh Nga Lớp : Kinh tế đầu tư 48B Khóa luận tốt nghiệp 13 GVHD: ThS.
Trần Mai Hoa các nghiệp vụ kinh doanh đặc thù ấy chính là nghiệp vụ tín dụng và đầu tư trong mối liên hệ chặt chẽ với ngân hàng trung ương. Chức năng tạo cơ chế thanh toán: Chức năng này có nghĩa là ngân hàng tiến hành nhập tiền vào tài khoản hay chi trả tiền theo lệnh của chủ tài khỏan. Khi các khách hàng gởi tiền vào ngân hàng, họ sẽ được đảm bảo an toàn trong việc cất giữ tiền và thực hiện thu chi một cách nhanh chóng tiện lợi, nhất là đối với các khoản thanh toán có giá trị lớn, ở mọi địa hương mà nếu khách hàng tự làm sẽ rất tốn kém khó khăn và không an toàn. Khi làm trung gian thanh toán, ngân hàng tạo ra những công cụ lưu thông và độc quyền quản lý các công cụ đó (sec, giấy chuyển ngân, thẻ thanh toán…) đã tiết kiệm cho xã hội rất nhiều vể chi phí lưu thông, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn, thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hóa.
Ở các nước phát triển phần lớn thanh toán được thực hiện qua sec và được thực hiện bằng việc bù trừ thông qua hệ thống ngân hàng thương mại. Ngoài ra việc thực hiện chức năng là thủ quỹ của các doanh nghiệp qua việc thực hiện các nghiệp vụ thanh toán đã tạo cơ sở cho ngân hàng thực hiện các nghiệp vụ cho vay. Hiện nay ở các nước công nghiệp phát triển việc sử dụng hình thức chuyển tiền bằng điện tử là chuyện bình thường và chính điều này đưa đến việc không sử dụng sec ngân hàng mà dùng thẻ như thẻ tín dụng. Họ thanh toán bằng cách nối mạng các máy vi tính của các ngân hàng thương mại trong nước nhằm thực hiện chuyển vốn từ tài khoản người này sang người khác một cách nhanh chóng.
Chức năng huy động tiết kiệm: Để có thể cho vay hoặc đầu tư các ngân hàng thương mại tiến hành huy động vốn tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế hình thành các quỹ tiền tệ tập trung, phương thức huy động vốn theo thể thức tự nguyện thông qua cơ chế lãi suất. Chức năng tín dụng: Các ngân hàng thương mại luôn tìm kiếm cơ hội để cho vay. Tín dụng ngân hàng tạo ra khả năng tài trợ cho các hoạt động công nghiệp, thương nghiệp và nông nghiệp. Nó chính là “sản phẩm gián tiếp” được sản xuất ra có sử dụng trực tiếp các yếu tố đầu vào như lao động, đất đai, nguồn tài nguyên… Tín Vũ Thị Thanh Nga Lớp : Kinh tế đầu tư 48B Khóa luận tốt nghiệp 14 GVHD: ThS.
Trần Mai Hoa dụng ngân hàng tạo ra khả năng chi phối toàn bộ quá trình kinh tế từ tay người sản xuất đến bán buôn đến người tiêu dùng. Các ngân hàng thương mại cung ứng vốn cho ngân sách bằng cách mua chứng khoán công cộng nhờ đó mà nguồn vốn tín dụng của các ngân hàng thương mại đã gián tiếp thực hiện các mục tiêu công cộng của chính phủ. Chức năng tài trợ ngoại thương: Trong hoạt động buôn bán quốc tế do có sự khác nhau về hệ thống tiền tệ mỗi nước, năng lực tài chính của người mua, người bán nên các ngân hàng thương mại cần thiết cung ứng các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế đối với hoạt động ngoại thương như: chiết khấu hối phiếu, bảo lãnh, tín dụng thư, mua bán séc du lịch. Chức năng ủy thác: Thu nhập tăng lên tạo khả năng tích lũy lành mạnh, mỗi cá nhân có thể tích lũy một khối lượng lớn tài sản.
Các văn phòng ủy thác cung cấp nhiều dịch vụ đối với các công ty, một trong các dịch vụ đó là công việc quản lý tiền hưu trí và việc thực hiện dịch vụ này phát triển nhanh chóng trong thời gian gần đây. Văn phòng ủy thác còn là đại diện phát hành và quản lý trái phiếu cho các công ty. Chức năng bảo quản an toàn vật có giá: Nhờ ưu thế của các ngân hàng thương mại là nơi kiên cố dùng để bảo quản tiền bạc và các vật có giá khác của bản thân ngân hàng, các ngân hàng thương mại có điều kiện thực hiện các chức năng bảo quản an toàn vật có giá của khách hàng. Công việc bảo quản vật có giá được phân thành hai bộ phân khác nhau trong một ngân hàng: cho thuê két sắt bảo quản, ký thác và trực tiếp bảo quản vật có giá của khách hàng.
Chức năng bảo quản chỉ diễn ra ở các ngân hàng lớn và các chứng khoán của các tổ chức tài chính và phi tài chính bao giờ cũng được bảo quản ở các ngân hàng thương mại. Ngoài ra, ngân hàng còn làm dịch vụ thu lãi chứng khoán và tự động chuyển lãi vào tài khoản của khách hàng có tại ngân hàng. Chức năng môi giới: Các ngân hàng đều thực hiện dịch vụ lưu ký chứng khoán, tức dịch vụ lưu giữ bảo quản và giúp khách hàng thực hiện quyền đối với chứng khoán do họ sở hữu. Vũ Thị Thanh Nga Lớp : Kinh tế đầu tư 48B Khóa luận tốt nghiệp 15 GVHD: ThS.
Trần Mai Hoa Do có nhiều kinh nghiệm tích lũy ngân hàng đã mua lại các công ty môi giới chứng khoán. Tuy nhiên để hạn chế rủi ro đầu cơ chứng khoán có thể gây ra khủng hoảng trong hệ thống ngân hàng mà chính phủ luôn luôn kiểm soát chặt chẽ sự tham gia và mức độ tham gia của các ngân hàng thương mại vào dịch vụ này. Các dịch vụ của ngân hàng Ngân hàng là loại hình tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực tạo lập và cung cấp các dịch vụ quản lý cho công chúng, đồng thời nó cũng thực hiện nhiều vai trò khác trong nền kinh tế. Thành công của ngân hàng hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực trong việc xác định các dịch vụ tài chính mà xã hội có nhu cầu, thực hiện các dịch vụ đó một cách có hiệu quả và bán chúng tại một mức giá cạnh tranh.
Vậy ngày nay xã hội đòi hỏi những dịch vụ gì từ phía các ngân hàng? 3. Các dịch vụ truyền thông của ngân hàng Thực hiện trao đổi ngoại tệ. Lịch sử cho thấy rằng một trong những dịch vụ ngân hàng đầu tiên được thực hiện là trao đổi ngoại tệ - một ngân hàng đứng ra mua, bán một loại tiền này, chẳng hạn USD lấy một lại tiền khác, chẳng hạn Euro hay Bảng Anh và hưởng phí dịch vụ. Trong thị trường tài chính ngày nay, mua bán ngoại tệ thường chỉ do các ngân hàng lớn nhất thực hiện bởi vì những giao dịch như vậy có mức độ rủi ro cao, đồng thời yêu cầu phải có trình độ chuyên môn cao.
Chiết khấu thương phiếu và cho vay thương mại. Ngay ở thời kỳ đầu, các ngân hàng đã chiết khấu thương phiếu mà thực tế là cho vay đối với các khách hàng những người bán các khoản nợ (khoản phải thu) của mình cho ngân hàng để lấy tiền mặt. Đó là bược chuyển tiếp từ chiết thương phiếu sang cho vay trực tiếp đối với các khách hàng, giúp họ có vốn để mua hàng dự trữ hoặc xây dựng văn phòng và thiết bị sản xuất. Nhận tiền gửi.
Cho vay được coi là hoạt động sinh lời cao, do đó các ngân hàng đã tìm kiếm mọi cách để huy động nguồn vốn cho vay. Một trong những nguồn vốn quan trọng là các khoản tiền gửi tiết kiệm của khách hàng Bảo quản vật có giá trị: Ngay từ thời Trung Cổ, các ngân hàng đã bắt đầu thực hiện việc lưu giữ vàng và các vật có giá khác cho khách hàng trong kho bảo quản. Một điều hấp hẫn là các giấy chứng nhận do ngân hàng ký phát cho khách hàng (ghi nhận về các tài sản đang được lưu giữ) có thể được lưu hành như tiền – đó là hình thức đầu Vũ Thị Thanh Nga Lớp : Kinh tế đầu tư 48B Khóa luận tốt nghiệp 16 GVHD: ThS. Trần Mai Hoa tiên của séc và thẻ tín dụng.
Ngày nay, nghiệp vụ bảo quản vật có giá trị cho khách hàng thường do phòng “Bảo quản” của ngân hàng thực hiện. Tài trợ các hoạt động của Chính phủ : Thông thường, ngân hàng được cấp giấy phép thành lập với điều kiện là họ phải mua trái phiếu Chính phủ theo một tỷ lệ nhất định trên tổng lượng tiền gửi mà ngân hàng huy động được. Cung cấp các tài khoản giao dịch :Tài khoản tiền gửi giao dịch (demand deposit) – một tài khoản tiền gửi cho phép người gửi tiền viết séc thanh toán cho việc mua hàng hóa và dịch vụ. Việc đưa ra loại tài khoản tiền gửi này được xem là một trong những bước đi quan trọng nhất trong công nghiệp ngân hàng bởi vì nó cải thiện đáng kể hiệu quả của quá trình thanh toán, làm cho các giao dịch kinh doanh trở nên dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn và an toàn hơn.
Cung cấp dịch vụ ủy thác. Từ nhiều năm nay, các ngân hàng đã thực hiện việc quản lý tài sản và quản lý hoạt động tài chính cho cá nhân và doanh nghiệp thương mại. Theo đó ngân hàng sẽ thu phí trên cơ sở giá trị của tài sản hay quy mô họ quản lý. Chức năng quản lý tài sản này được gọi là dịch vụ ủy thác (trust service).
Hầu hết các ngân hàng đều cung cấp cả hai loại: dịch vụ ủy thác thông thường cho cá nhân, hộ gia đình; và ủy thác thương mại cho các doanh nghiệp. Thông qua phòng Ủy thác cá nhân, các khách hàng có thể tiết kiệm các khoản tiền để cho con đi học. Ngân hàng sẽ quản lý và đầu tư khoản tiền đó cho đến khi khách hàng cần.