CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC. KHÁI QUÁT VỀ KHOẢN MỤC TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG. Khái niệm, vai trò của tiền lương và các khoản trích theo lương. Tiền lương là một hình thức của thù lao lao động.
Đó là số tiền mà các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đã đóng góp. Về bản chất, tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động. Tiền lương là mối quan tâm của người lao động, là động lực kích thích giúp người lao động làm việc hăng say, là lợi ích mà người lao động được hưởng đối với thành quả mà họ làm ra. Bên cạnh tiền lương còn có các khoản trích theo lương đó là: Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT), Kinh phí công đoàn (KPCĐ), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
Theo quy định của Luật BHXH (2006) và văn bản pháp luật khác có liên quan hiện hành, tỷ lệ trích các khoản này như sau: - Bảo hiểm xã hội (BHXH): Được tính theo tỷ lệ 24% trên lương cơ bản. Trong đó, người sử dụng lao động phải chịu 17% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh, người lao động chịu 7% (trừ trực tiếp vào thu nhập của người lao động). Quỹ BHXH dùng để trợ cấp cho người lao động tham gia đóng góp quỹ trong các trường hợp bị mất khả năng lao động như: ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, hưu trí, mất sức… - Bảo hiểm y tế (BHYT): Tính theo tỷ lệ 4,5% trên lương cơ bản. Trong đó, người sử dụng lao động chịu 3% tính vào chi phí sản xuất kinh doanh, người lao động chịu 1,5% (trừ trực tiếp vào thu nhập của người lao động).
Quỹ BHYT được sử dụng để trợ cấp cho lao động tham gia đóng góp quỹ trong hoạt động khám chữa bệnh. - Kinh phí công đoàn (KPCĐ): Tính theo tỷ lệ 2% trên lương thực tế tại đơn vị. Khoản này do người sử dụng lao động chịu toàn bộ và tính vào chi phí sản xuất SV: Đoàn Thị Lý Lớp:CQ48/22.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 5 Học viện tài chính kinh doanh. Số KPCĐ này một phần nộp lên cơ quan quản lý công đoàn cấp trên, một phần để lại doanh nghiệp chi tiêu cho hoạt động công đoàn tại doanh nghiệp.
- Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN): Theo quy định, tỷ lệ trích BHTN là 2% trên lương cơ bản; Trong đó, người sử dụng lao động chịu 1% và người lao động chịu 1% (trừ trực tiếp vào thu nhập của người lao động). Tiền lương có vai trò đặc biệt quan trọng. Nó vừa mang ý nghĩa về mặt kinh tế vừa mang ý nghĩa về mặt xã hội. Về mặt kinh tế, tiền lương là một khoản cấu thành trong chi phí của doanh nghiệp, nó liên quan trực tiếp tới kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Mặt khác, tiền lương có ý nghĩa về mặt xã hội, nó là thu nhập chính của người lao động, là mối quan tâm hàng đầu của người lao động, ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống vật chất của người lao động.Tiền lương liên quan chặt chẽ tới sự cống hiến, lòng trung thành của người lao động đối với công ty. Do vậy, các nhà quản lý luôn phải cân nhắc hai vấn đề: Thứ nhất, tiền lương phải đảm bảo lợi ích của người lao động; Thứ hai, chi phí tiền lương phải phù hợp với chi phí sản xuất và tương ứng với sự đóng góp của người lao động cho công ty. Đặc điểm của khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương ảnh hưởng tới quá trình kiểm toán. Thứ nhất: Tiền lương và các khoản trích theo lương là một bộ phận quan trọng cấu thành nên chi phí của doanh nghiệp, trực tiếp ảnh hưởng tới kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Do vậy nếu tính toán, phân loại và phân bổ chi phí lương và các khoản trích theo lương không đúng đắn cho các đối tượng chịu chi phí thì sẽ ảnh hưởng tới các chỉ tiêu chi phí và lợi nhuận trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ hai: Tiền lương của đơn vị là một lĩnh vực có thể xảy ra gian lận dưới nhiều hình thức như là tiền lương khống, sai phạm trong việc phân bổ tiền lương cho các đối tượng chịu chi phí, sai phạm trong việc tính toán, trả lương thực tế cho người lao động…Do vậy, KTV cần hiểu biết các tình huống, sai phạm đặc thù đối với khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương để thực hiện cuộc kiểm toán có trọng tâm và hiệu quả. SV: Đoàn Thị Lý Lớp:CQ48/22.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 6 Học viện tài chính Thứ ba: Mỗi doanh nghiệp được phép tự xây dựng một cách tính lương, chính sách lương khác nhau. Vì thế dễ xảy ra sai sót, gian lận trong khoản mục này làm ảnh hưởng trọng yếu đến các thông tin trong báo cáo tài chính.
Kiểm soát nội bộ đối với khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp. Hoạt động kiểm soát nội bộ đối với khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương là thực sự cần thiết, nó đảm bảo cho các bước công việc được thực thi đúng đắn và có hiệu quả. Đảm bảo độ tin cậy của các thông tin tài chính có liên quan. Kiểm soát nội bộ đối với khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương bao gồm các bước công việc chủ yếu sau: Bước 1: Tiếp nhận và quản lý lao động Bước 2: Theo dõi và ghi nhận thời gian lao động, khối lượng công việc, sản phẩm, lao vụ hoàn thành Bước 3: Tính lương, lập bảng tính lương và ghi chép sổ sách Bước 4: Thanh toán lương và các khoản khác cho công nhân viên Bước 5: Giải quyết chế độ về lương, các khoản trích theo lương và chấm dứt hợp đồng lao động Để kiểm soát đơn vị phải tiến hành các công việc kiểm soát cụ thể gắn liền với từng khâu công việc nói trên.
Nội dung công việc kiểm soát nội bộ cụ thể là không như nhau đối với việc kiểm soát từng khâu hoạt động nhưng đều có thể khái quát ở những việc chính sau: Thứ nhất: Đơn vị xây dựng và ban hành các quy định về quản lý nói chung và KSNB nói riêng cho khâu công việc cụ thể. Những quy định này có thể chia làm 2 loại: SV: Đoàn Thị Lý Lớp:CQ48/22.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 7 Học viện tài chính - Quy định về chức năng, trách nhiệm, quyền hạn và nghĩa vụ của người hay bộ phận có liên quan đến xử lý công việc như: quy định về chức năng, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của người được giao nhiệm vụ theo dõi và quản lý lao động; theo dõi chấm công; tính lương.Những quy định này vừa thể hiện được trách nhiệm công việc chuyên môn đồng thời cũng thể hiện trách nhiệm về góc độ kiểm soát: kiểm soát khi tiếp nhận lao động; kiểm soát việc chấm công, kiểm soát việc tính lương. - Quy định về trình tự, thủ tục kiểm soát nội bộ thông qua trình tự, thủ tục thực hiện xử lý công việc như: trình tự, thủ tục tuyển dụng, tiếp nhận lao động, chấm dứt hợp đồng lao động.; thẩm quyền xét duyệt quy định rõ cấp nào, bộ phận nào của doanh nghiệp thực hiện. Thứ hai: Đơn vị tổ chức triển khai thực hiện các quy định về quản lý và kiểm soát nói trên gắn với từng khâu công việc: tổ chức phân công, bố trí nhân sự; phổ biến quán triệt về chức năng, nhiệm vụ, kiểm tra đôn đốc thực hiện các quy định.
QUY TRÌNH KIỂM TOÁN KHOẢN MỤC TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG KIỂM TOÁN BCTC. Ý nghĩa quy trình kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương trong kiểm toán báo cáo tài chính. Kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương có ý nghĩa quan trọng trong cuộc kiểm toán báo cáo tài chính. Kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương không những xác nhận sự trung thực, hợp lý của các chỉ tiêu phản ánh tiền lương và các khoản trích theo lương trên BCTC mà còn đóng góp một phần trong sự xác định mức độ tin cậy của các chỉ tiêu có liên quan như chi phí, giá thành, lợi nhuận.
Do vậy, kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương sẽ giúp kiểm toán viên phát hiện ra những sai sót trọng yếu nếu có đối với các chỉ tiêu có liên quan. Đồng thời cũng phát hiện ra những lãng phí hay sai phạm trong quản lý và sử dụng lao động, trong chi phí tiền lương và các khoản trích theo lương gây ảnh hưởng tới lợi ích của doanh nghiệp và người lao động, việc không tuân thủ đúng SV: Đoàn Thị Lý Lớp:CQ48/22.03 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp 8 Học viện tài chính quy định của pháp luật hiện hành về quản lý tiền lương, lao động cũng như tính toán không đúng khoản thuế và các khoản phải nộp liên quan đến lương và các khoản thu nhập khác của người lao động, việc không tuân thủ đúng luật lao động của doanh nghiệp… 1. Mục tiêu và căn cứ kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương 1. Mục tiêu kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương Mục tiêu chung: Mục tiêu kiểm toán khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương là nhằm thu thập đầy đủ bằng chứng kiểm toán thích hợp làm cơ sở xác nhận độ tin cậy cho khoản mục tiền lương và các khoản trích theo lương.
Đồng thời làm cơ sở tham chiếu để kết luận về các chỉ tiêu có liên quan khác như: Chi phí nhân công trực tiếp, chi phí nhân viên phân xưởng, chi phí nhân viên quản lý, nợ phải trả công nhân viên…khi kiểm toán các chu kỳ có liên quan khác. Mục tiêu kiểm toán cụ thể là việc KTV đi thu thập đầy đủ bằng chứng kiểm toán thích hợp về mọi khía cạnh làm cơ sở xác nhận cho các nghiệp vụ và số dư tài khoản tiền lương và các khoản trích theo lương. Cụ thể: - Đánh giá mức độ hiệu lực và yếu kém của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với các hoạt động thuộc tiền lương, nhân sự, bao gồm: Đánh giá việc xây dựng (thiết kế) HTKSNB trên các khía cạnh tồn tại, đầy đủ, phù hợp; Đánh giá việc thực hiện (vận hành) HTKSNB trên các khía cạnh hiệu lực và liên tục.