Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU XĂNG DẦU 1. Những vấn đề chung về thuế xuất nhập khẩu xăng dầu 1. Xăng dầu và đặc điểm của xăng dầu xuất nhập khẩu - Xăng dầu và đặc điểm của xăng dầu, là loại hàng hóa đặc biệt mang tính chiến lƣợc không thể thiếu và liên quan mật thiết đến đời sống kinh tế xã hội, an ninh năng lƣợng quốc gia. Sản phẩm xăng dầu có những đặc điểm quan trọng sau: Thứ nhất, xăng dầu là chất lỏng, nguy cơ cháy nổ cao.
Do đặc tính lý hóa, xăng dầu dễ bắt lửa, thậm chí những va chạm mạnh cũng có thể gây cháy nổ. Thứ hai, xăng dầu là loại sản phẩm dễ bị hao hụt do khả năng bốc hơi rất mạnh. Đồng thời, việc đo lƣờng, tính toán khối lƣợng sản phẩm qua thời gian cần có phƣơng pháp khoa học. Thứ ba, xăng dầu là loại sản phẩm độc hại.
Quá trình khai thác, chế biến cũng nhƣ vận chuyển, phân phối, bảo quản có thể gây rò rỉ hoặc tai nạn, ảnh hƣởng xấu đến môi trƣờng, đến sức khỏe con ngƣời. Thứ tư, xăng dầu là nguồn nhiên liệu của nhiều ngành kinh tế, tức là đầu vào không thể thiếu đƣợc của nhiều ngành kinh tế. Khi lƣợng xăng dầu không đáp ứng đƣợc nhu cầu, đƣơng nhiên, quy mô các hoạt động kinh tế bị suy giảm. Khi giá xăng dầu tăng cao, chi phí sản xuất nhiều loại hàng hoá, dịch vụ khác cũng tăng lên.
- Đặc điểm của xăng dầu trong hoạt động xuất nhâp khẩu. + Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu chỉ đánh vào xăng dầu đƣợc phép xuất khẩu, nhập khẩu qua biên giới của một nƣớc. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 6 - Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu là một loại thuế gián thu bởi vì thuế đƣợc cấu thành trong giá cả xăng dầu xuất khẩu, nhập khẩu, ngƣời chịu thuế là ngƣời tiêu dùng hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu đó, Nhà nƣớc thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu của ngƣời tiêu dùng gián tiếp thông qua ngƣời cung cấp hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu. - Trong điều kiện nền kinh tế của các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam, nguồn thu ngân sách nhà nƣớc từ các sắc thuế nội địa chƣa đảm bảo, nhu cầu tiêu dùng hàng nhập khẩu lớn, thì thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu cũng là một nguồn thu lớn và tƣơng đối ổn định cho ngân sách Nhà nƣớc.
Do thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu nằm trong giá cả hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu nên số thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu thu đƣợc tăng tỷ lệ thuận với quy mô tiêu dùng hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu của xã hội. - Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu không phân biệt đối tƣợng chịu thuế là ngƣời giàu hay nghèo, nếu tiêu dùng một loại hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu nhƣ nhau thì số thuế phải nộp cũng nhƣ nhau. Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu 1. Khái niệm, đặc điểm, bản chất của thuế xuất nhập khẩu xăng dầu - Khái niệm: Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu thƣờng đƣợc gọi chung là thuế quan, là loại thuế mà các nƣớc dùng để đánh vào xăng dầu xuất nhập khẩu tại cửa khẩu nhằm huy động nguồn thu cho ngân sách nhà nƣớc, bảo hộ sản xuất và can thiệp vào quá trình hoạt động buôn bán, trao đổi xăng dầu giữa các quốc gia.
- Bản chất thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu: là một loại thuế gián thu, do các tổ chức, cá nhân xuất nhập khẩu xăng dầu thuộc đối tƣợng chịu thuế, thực hiện nghĩa vụ và quyền lợi đóng góp theo luật định của nhà nƣớc. Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu xăng dầu là một bộ phận quan trọng trong hệ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 7 thống chính sách kinh tế tài chính, thƣơng mại, gắn liền với cơ chế quản lý xuất nhập khẩu và chính sách đối ngoại của một quốc gia. Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu gắn chặt với hoạt động trao đổi thƣơng mại quốc tế của mỗi nƣớc trong từng thời kỳ. Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu do cơ quan Hải quan quản lý thu, cơ quan thuế các cấp không thu, nhằm gắn công tác quản lý thu thuế xuất nhập khẩu với công tác quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động xuất nhập khẩu xăng dầu.
- Bản chất của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu Về mặt kinh tế: Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là một phần của cải xã hội đƣợc tập trung vào ngân sách Nhà nƣớc để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nƣớc, cơ sở kinh tế hay nền tảng của thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là một bộ phận thu nhập đƣợc tạo ra từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá của tổ chức, cá nhân trong xã hội. Về mặt xã hội: Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu phản ánh mối quan hệ giữa Nhà nƣớc và các pháp nhân, thể nhân tham gia hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá. Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là một công cụ đƣợc Nhà nƣớc sử dụng để thực hiện chức năng quản lý của mình đối với các hoạt động kinh tế đối ngoại, điều chỉnh các quan hệ phân phối, phân phối lại thu nhập xã hội giữa các tổ chức, cá nhân và Nhà nƣớc do đó thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu mang tính xã hội cao. Phân loại thuế xuất nhập khẩu xăng dầu a.
Theo xu hướng vận động của hàng hóa - Thuế xuất khẩu xăng dầu: đánh vào giá trị xăng dầu xuất khẩu nhằm mục đích hạn chế xuất khẩu xăng dầu ở dạng thô vì xăng dầu thuộc nguyên vật liệu quý hiếm để phát triển nền kinh tế quốc dân trong nƣớc, thoả mãn nhu cầu thị trƣờng hoặc bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Trong Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 8 nhiều trƣờng hợp, thuế này còn đƣợc sử dụng để điều chỉnh hoạt động kinh tế đối ngoại. Ở những nƣớc có nền kinh tế hƣớng ngoại, do chủ trƣơng gia tăng mặt hàng xuất khẩu nên thƣờng không đánh thuế xuất khẩu hoặc đánh thuế hay hạn chế nhằm mục tiêu chủ yếu là quản lý. Tuy nhiên, ở một số nƣớc đang phát triển, thuế xuất khẩu xăng dầu còn đƣợc sử dụng nhằm bổ sung thu nhập cho Ngân sách Nhà nƣớc.
- Thuế nhập khẩu xăng dầu: đánh vào giá trị của xăng dầu vào trong nƣớc, thuế này có mục đích ngăn chặn sự xâm nhập của xăng dầu nƣớc ngoài vào thị trƣờng trong nƣớc, thúc đẩy sự phát triển của sản xuất nội địa. Hiện nay, với xu hƣớng hội nhập, mục tiêu bảo hộ ít đƣợc chú ý nên thuế nhập khẩu xăng dầu có chiều hƣớng giảm nhẹ. Song, không có nghĩa là các quốc gia sẽ không sử dụng thuế nhập khẩu xăng dầu. Với nhiều lý do kinh tế, chính trị, xã hội khác, thuế nhập khẩu xăng dầu vẫn đƣợc sử dụng để làm hàng rào che chắn trong hoạt động ngoại thƣơng và gia tăng các khoản thu nhập tài chính cho Chính phủ.
- Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu quá cảnh qua lãnh Thổ Việt Nam: đánh vào xăng dầu nƣớc ngoài đƣa qua lãnh thổ quốc gia đến nƣớc thứ ba, nhằm mục đích tăng nguồn thu ngân sách. Nhƣng loại thuế này hiện nay ít đƣợc áp dụng trong hoạt động ngoại thƣơng do những quy định của thế giới. Theo mục đích đánh thuế, gồm: - Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu có mục đích thu ngân sách: đánh vào xăng dầu nhập khẩu mà trong nƣớc chƣa sản xuất hoặc thế giới có nhu cầu tiêu dùng cao để tăng nguồn thu cho Ngân sách Nhà nƣớc. - Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu bảo hộ: loại thuế này có tác dụng là bảo vệ thị trƣờng nội địa khỏi sự xâm nhập của xăng dầu nƣớc ngoài, tăng cƣờng tính cạnh tranh của xăng dầu sản xuất trong nƣớc.
Hiện nay, trong quá trình hội nhập thì loại thuế này đang dần đƣợc loại bỏ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 9 - Thuế đặc biệt xuất nhập khẩu xăng dầu, đƣợc áp dụng với tƣ cách: Bảo vệ thị trƣờng nội địa nếu nhập khẩu xăng dầu với một số lƣợng nhất định mà gây thiệt hại cho sản xuất trong nƣớc. - Thuế ƣu đãi xuất nhập khẩu xăng dầu: là những ƣu đãi thuế áp dụng trong quan hệ với một hoặc một vài nƣớc để khuyến khích nhập khẩu những hàng hoá nhất định. Theo phạm vi tác dụng, gồm: - Thuế tƣ quản xuất nhập khẩu xăng dầu: là một loại thuế dựa trên chủ quyền quốc gia quy định, không phụ thuộc vào yếu tố chi phối của bên ngoài.
Tuỳ theo quan hệ với đối tác mà ngƣời ta có sự phân biệt đối xử bằng hệ thống thuế suất cao thấp khác nhau (thuế suất tối đa, thuế suất tối thiểu). - Thuế xuất nhập khẩu xăng dầu theo hiệp định: trong đàm phán thƣơng mại quốc tế, thuế xuất nhập khẩu xăng dầu là một yếu tố thƣờng đƣợc đƣa ra đàm phán; nội dung đàm phán về thuế ở nhiều khía cạnh song không thể không đề cập đến vấn đề thuế suất đối với nhập khẩu, xuất khẩu xăng dầu Khi các hiệp định về thuế xuất nhập khẩu, xăng dầu đã đƣợc thông qua, các nƣớc tham gia hiệp định phải từ bỏ tính chất chủ quyền trong đánh thuế xuất nhập khẩu xăng dầu và phải tuân thủ theo hiệp định thuế xuất nhập khẩu xăng dầu đã ký kết. Nội dung của thuế xuất, nhập khẩu xăng dầu a. Chủ thể nộp thuế xuất nhập khẩu xăng dầu Theo quy định tại điều 4 Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu 2005, ngƣời nộp thuế nhập khẩu xăng dầu là tổ chức, cá nhân có xăng dầu nhập khẩu thuộc đối tƣợng chịu thuế nhập khẩu.
Taị nghị định số 87/2010/ NĐ-CP cũng đã có quy định chi tiết đối tƣợng nộp thuế nhập khẩu xăng dầu tại Điều 4, theo đó, chủ thể nộp thuế bao gồm có: Doanh nghiệp có xăng dầu nhập khẩu; tổ chức nhận ủy thác nhập khẩu xăng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 10 dầu; cá nhân có xăng dầu nhập khẩu khi nhập cảnh, nhận hàng qua cửa khẩu biên giới Việt Nam. Về nguyên tắc, một tổ chức hay cá nhân chỉ đƣợc xem là đối tƣợng nộp thuế nhập khẩu xăng dầu khi chủ thể đó thoả mãn những điều kiện sau: + Là ngƣời đại diện pháp luật trực tiếp đứng tên làm thủ tục nhập khẩu xăng dầu với nƣớc ngoài. + Xăng dầu do chủ thể đó nhập khẩu với nƣớc ngoài theo quy định của pháp luật về thuế nhập khẩu. Đối tư ng nộp thuế Là các tổ chức, cá nhân có hành vi xuất khẩu, nhập khẩu xăng dầu thuộc diện chịu thuế (Điều 4 Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu 2005, Điều 3 Nghị định 87).