I. Toàn cảnh công tác quản lý thu chi ngân sách phường Ngọc Sơn
Quản lý thu chi ngân sách nhà nước là một nhiệm vụ trọng tâm, quyết định đến hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương. Tại phường Ngọc Sơn, quận Kiến An, công tác này không chỉ đảm bảo nguồn lực cho các hoạt động thường xuyên mà còn là công cụ điều tiết, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Quản lý ngân sách nhà nước cấp phường là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát các khoản thu, chi nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước tại cơ sở. Hoạt động này đòi hỏi sự minh bạch, hiệu quả và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Một hệ thống quản lý tài chính công vững mạnh tại phường sẽ góp phần củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả ngân sách và tài sản nhà nước. Đồng thời, nó giúp tăng tích lũy để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao đời sống nhân dân và đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn quận Kiến An. Luận văn của tác giả Vũ Văn Cường (2022) đã chỉ ra rằng, việc hoàn thiện công tác này là yêu cầu cấp thiết, giúp ổn định và làm lành mạnh nền tài chính cơ sở, giảm thiểu các hiện tượng tiêu cực, lãng phí.
1.1. Vai trò cốt lõi của thu chi ngân sách cấp phường
Công tác thu chi ngân sách cấp phường đóng vai trò là huyết mạch tài chính, đảm bảo cho mọi hoạt động của chính quyền cơ sở được vận hành thông suốt. Các nguồn thu ngân sách phường Ngọc Sơn chủ yếu đến từ các khoản thu được phân cấp và nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên. Việc quản lý tốt nguồn thu giúp địa phương chủ động hơn trong việc triển khai các nhiệm vụ. Mặt khác, các khoản chi ngân sách phường được phân bổ cho các lĩnh vực trọng yếu như chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên cho giáo dục, y tế, văn hóa và quản lý hành chính. Quản lý chi hiệu quả không chỉ là việc tuân thủ định mức, tiêu chuẩn mà còn là nghệ thuật phân bổ nguồn lực hợp lý, ưu tiên cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an sinh và giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn. Do đó, việc hoàn thiện quản lý thu chi là nền tảng để nâng cao năng lực điều hành của UBND phường và thực hiện thắng lợi các nghị quyết của HĐND phường Ngọc Sơn.
1.2. Chu trình quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương
Chu trình quản lý ngân sách tại phường Ngọc Sơn tuân thủ theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, bao gồm ba khâu chính: lập dự toán ngân sách, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách. Giai đoạn lập dự toán yêu cầu tính toán khoa học, bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và các chính sách tài chính. Giai đoạn chấp hành ngân sách là quá trình tổ chức thu và kiểm soát chi, đảm bảo mọi khoản chi đều đúng mục đích, đúng chế độ và được Kho bạc nhà nước Kiến An kiểm soát chặt chẽ. Cuối cùng, khâu quyết toán ngân sách đòi hỏi sự chính xác, trung thực để tổng kết, đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách trong một năm. Mỗi khâu trong chu trình đều có mối liên hệ mật thiết, tác động trực tiếp đến tính hiệu quả và minh bạch ngân sách chung của toàn hệ thống.
II. Phân tích hạn chế trong quản lý thu chi ngân sách Ngọc Sơn
Thực trạng quản lý ngân sách tại phường Ngọc Sơn giai đoạn 2013-2017 cho thấy nhiều kết quả tích cực, tổng thu ngân sách liên tục tăng, đáp ứng cơ bản các nhiệm vụ chi. Tuy nhiên, công tác này vẫn còn tồn tại những hạn chế và thách thức đáng kể. Theo số liệu từ luận văn, nguồn thu của phường còn phụ thuộc lớn vào trợ cấp từ cấp trên (chiếm trên 85%), trong khi các nguồn thu tại chỗ chưa được khai thác triệt để. Tình trạng thất thu thuế, đặc biệt từ khu vực kinh doanh ngoài quốc doanh, vẫn còn diễn ra. Công tác quản lý chi còn bộc lộ sự lãng phí, nhất là trong chi hội nghị, tiếp khách và mua sắm tài sản công. Việc đầu tư xây dựng cơ bản còn dàn trải, gây nợ đọng. Những hạn chế này không chỉ làm giảm hiệu quả quản lý tài chính công mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối ngân sách, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của địa phương. Việc nhận diện rõ các nguyên nhân khách quan và chủ quan là bước đầu tiên để tìm ra giải pháp nâng cao hiệu quả thu chi.
2.1. Thách thức trong công tác khai thác nguồn thu tại chỗ
Hoạt động quản lý thu ngân sách tại phường Ngọc Sơn chưa khai thác hết tiềm năng sẵn có. Một số khoản thu được giao còn bị buông lỏng quản lý, gây lãng phí. Luận văn chỉ rõ tình trạng chống thất thoát, lãng phí ngân sách trong khâu thu chưa thực sự quyết liệt. Cụ thể, việc quản lý thu thuế từ các hộ kinh doanh cá thể, dịch vụ còn hạn chế do các hộ chưa thực hiện đầy đủ chế độ sổ sách, hóa đơn. Nguồn thu từ tiền sử dụng đất thiếu bền vững, biến động lớn qua các năm, gây khó khăn cho việc lập dự toán. Hơn nữa, các quy định về thu phí, lệ phí và các khoản đóng góp tự nguyện của nhân dân chưa thực sự rõ ràng, gây khó khăn trong quá trình triển khai. Tình trạng này đòi hỏi phải có cơ chế quản lý và kiểm tra, giám sát tài chính chặt chẽ hơn.
2.2. Bất cập trong việc quản lý và điều hành chi ngân sách
Công tác quản lý chi ngân sách còn nhiều bất cập. Định mức chi cho một số lĩnh vực như quản lý nhà nước, vệ sinh môi trường, quốc phòng-an ninh còn thấp, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Tình trạng chi vượt dự toán, đặc biệt là chi quản lý hành chính, vẫn xảy ra do các chính sách thay đổi và giá cả thị trường biến động. Theo nghiên cứu, công tác kiểm tra, giám sát tài chính đối với chi thường xuyên chưa được thực hiện nghiêm túc, vẫn còn tình trạng lãng phí trong chi hội họp, tiếp khách. Trong chi đầu tư xây dựng cơ bản, việc đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm dẫn đến nợ đọng kéo dài. Năng lực giám sát của cán bộ phường trong lĩnh vực xây dựng còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát vốn ngân sách nhà nước.
2.3. Vướng mắc trong quy trình lập dự toán và quyết toán
Quy trình lập dự toán ngân sách còn mang tính hình thức, chưa sát với thực tế. Thời gian lập dự toán quá sớm (trước ngày 15/10) khiến các đơn vị không dự báo hết các nhiệm vụ phát sinh, dẫn đến việc phải điều chỉnh, bổ sung dự toán nhiều lần trong năm. Công tác quyết toán ngân sách cũng gặp khó khăn do năng lực chuyên môn của một số cán bộ kế toán còn hạn chế, báo cáo quyết toán còn chậm và chưa chính xác. Việc thẩm tra, xét duyệt quyết toán đôi khi chỉ là thủ tục hợp thức hóa số liệu, chưa thực sự đánh giá được hiệu quả sử dụng ngân sách. Điều này làm giảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý ngân sách nhà nước.
III. Giải pháp hoàn thiện quản lý nguồn thu ngân sách phường
Để khắc phục những hạn chế và nâng cao hiệu quả thu ngân sách, việc triển khai đồng bộ các giải pháp là yêu cầu cấp thiết. Trọng tâm là phải tăng cường khai thác các nguồn thu tiềm năng tại địa phương, đồng thời quản lý chặt chẽ để chống thất thoát, lãng phí ngân sách. Phường Ngọc Sơn cần rà soát lại toàn bộ các đối tượng nộp thuế trên địa bàn, đặc biệt là các hộ kinh doanh cá thể, dịch vụ thương mại để đưa vào diện quản lý. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách thuế để nâng cao ý thức tự giác của người nộp thuế. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý thu sẽ giúp quá trình kê khai, nộp thuế trở nên minh bạch và thuận tiện hơn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận tài chính phường, đội thuế và các tổ dân phố là yếu tố then chốt để nắm bắt kịp thời các nguồn thu phát sinh, đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời vào ngân sách nhà nước. Đây là nền tảng để từng bước tiến tới cơ chế tự chủ tài chính cấp phường.
3.1. Tăng cường khai thác các nguồn thu tại chỗ một cách bền vững
Phường cần xây dựng kế hoạch khai thác các nguồn thu ngân sách phường Ngọc Sơn một cách bền vững, giảm sự phụ thuộc vào trợ cấp. Cần tập trung vào việc quản lý và khai thác hiệu quả quỹ đất công, tài sản công. Rà soát, điều chỉnh các loại phí, lệ phí cho phù hợp với tình hình thực tế và quy định của pháp luật. Đồng thời, chính quyền cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi để thu hút các doanh nghiệp nhỏ và vừa, khuyến khích các hộ kinh doanh phát triển. Khi kinh tế địa phương tăng trưởng, các nguồn thu từ thuế ngoài quốc doanh, lệ phí trước bạ sẽ ổn định và tăng lên, tạo nền tảng tài chính vững chắc cho địa phương. Phân cấp quản lý ngân sách hợp lý sẽ tạo động lực cho phường chủ động tìm kiếm và nuôi dưỡng nguồn thu.
3.2. Hiện đại hóa công tác thu và tăng cường thanh tra thuế
Để quản lý hiệu quả và chống thất thu, cần hiện đại hóa công tác quản lý. Việc ứng dụng phần mềm quản lý thuế, liên thông dữ liệu với Kho bạc Nhà nước Kiến An và cơ quan thuế cấp trên sẽ giúp theo dõi nghĩa vụ thuế của từng đối tượng một cách chính xác. Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đột xuất và định kỳ đối với các hộ kinh doanh có dấu hiệu rủi ro cao về thuế. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về thuế để tạo tính răn đe. Việc công khai tài chính về danh sách các cá nhân, tổ chức nợ thuế cũng là một biện pháp hiệu quả để đôn đốc thu hồi nợ đọng, đảm bảo công bằng cho những người thực hiện tốt nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.
IV. Phương pháp siết chặt quản lý chi ngân sách hiệu quả hơn
Hoàn thiện công tác quản lý chi là nhiệm vụ song hành với quản lý thu, nhằm đảm bảo nguồn lực ngân sách được sử dụng một cách tiết kiệm và hiệu quả nhất. Nguyên tắc quản lý chi phải dựa trên dự toán đã được phê duyệt, tuân thủ các tiêu chuẩn, định mức do nhà nước ban hành. Mọi khoản chi phải được kiểm soát chặt chẽ qua Kho bạc nhà nước Kiến An. Để siết chặt quản lý, phường Ngọc Sơn cần thực hiện công khai tài chính, minh bạch hóa tất cả các khoản chi, đặc biệt là chi đầu tư xây dựng cơ bản và mua sắm công. Việc công khai kế hoạch phân bổ ngân sách và báo cáo quyết toán sẽ giúp người dân và các tổ chức xã hội tham gia giám sát. Đây là giải pháp nâng cao hiệu quả thu chi mang tính căn cơ, giúp ngăn ngừa tham nhũng, lãng phí và nâng cao trách nhiệm của các đơn vị sử dụng ngân sách.
4.1. Quản lý chặt chẽ chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển
Đối với chi thường xuyên, cần rà soát lại toàn bộ các định mức chi tiêu, đặc biệt là chi cho hội nghị, công tác phí, tiếp khách để cắt giảm những khoản không cần thiết. Thực hiện khoán chi hành chính một cách triệt để đối với các đơn vị. Đối với chi đầu tư phát triển, cần khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu hiệu quả. Các dự án phải được thẩm định kỹ lưỡng về sự cần thiết và khả năng cân đối vốn trước khi phê duyệt. Tăng cường công tác giám sát cộng đồng và nâng cao chất lượng thẩm định, đấu thầu để lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực, tránh thất thoát trong xây dựng cơ bản. Trách nhiệm của UBND phường trong việc quản lý và quyết toán vốn đầu tư phải được đề cao.
4.2. Tăng cường công tác kiểm tra giám sát và công khai ngân sách
Hoạt động kiểm tra, giám sát tài chính phải được thực hiện thường xuyên và thực chất, không mang tính hình thức. HĐND phường Ngọc Sơn cần phát huy vai trò giám sát tối cao đối với việc chấp hành ngân sách của UBND phường. Cần thành lập các đoàn giám sát chuyên đề về các lĩnh vực chi tiêu nhạy cảm. Quan trọng hơn, phải thực hiện nghiêm túc quy chế công khai tài chính, minh bạch ngân sách. Mọi thông tin về dự toán, phân bổ và quyết toán ngân sách cần được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin của phường, tại trụ sở UBND để người dân biết và giám sát. Sự giám sát từ cộng đồng là công cụ hữu hiệu nhất để đảm bảo hiệu quả quản lý tài chính công.
V. Nâng cao năng lực bộ máy quản lý ngân sách phường Ngọc Sơn
Con người và cơ chế phối hợp là yếu tố quyết định sự thành công của công tác quản lý tài chính. Dù có các quy định chặt chẽ, nếu đội ngũ cán bộ thực thi yếu về chuyên môn, thiếu trách nhiệm và sự phối hợp giữa các cơ quan không đồng bộ thì hiệu quả sẽ không cao. Vì vậy, một trong những giải pháp nền tảng là phải tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm công tác tài chính – kế toán tại phường. Bên cạnh đó, cần xây dựng một quy chế phối hợp rõ ràng, hiệu quả giữa UBND phường, bộ phận tài chính, cơ quan thuế, Kho bạc Nhà nước Kiến An và các đơn vị liên quan. Sự phối hợp nhịp nhàng sẽ giúp giải quyết các vướng mắc một cách nhanh chóng, đảm bảo luồng thông tin thông suốt, từ đó nâng cao chất lượng từ khâu lập dự toán ngân sách đến quyết toán ngân sách.
5.1. Bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ tài chính
Đội ngũ cán bộ tài chính - kế toán của phường cần được đào tạo, bồi dưỡng định kỳ để cập nhật các chính sách, chế độ mới của nhà nước. Cần tổ chức các lớp tập huấn về nghiệp vụ quản lý ngân sách, kỹ năng sử dụng các phần mềm kế toán, quản lý tài sản công. Nâng cao đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và tính chuyên nghiệp cho đội ngũ này là yếu tố then chốt. Một cán bộ có năng lực chuyên môn vững vàng và liêm chính sẽ là “người gác cổng” tin cậy cho ngân sách địa phương, góp phần quan trọng vào việc chống thất thoát, lãng phí ngân sách.
5.2. Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan
Sự phối hợp giữa các cơ quan trong bộ máy quản lý ngân sách cần được cải thiện. Cần có quy chế phối hợp cụ thể giữa UBND phường, bộ phận tài chính, đội thuế quận và Kho bạc Nhà nước Kiến An. Quy chế này phải xác định rõ trách nhiệm, quyền hạn và thời gian xử lý công việc của mỗi bên trong chu trình ngân sách. Việc trao đổi thông tin thường xuyên sẽ giúp các bên nắm bắt kịp thời tình hình thu chi, phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh, đặc biệt là trong công tác đôn đốc thu nợ thuế và kiểm soát các khoản chi lớn. Sự đồng bộ trong hành động là chìa khóa để nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công trên địa bàn.
