phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về dịch vụ và quản lý dịch vụ kiều hối tại các NHTM. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng quản lý dịch vụ kiều hối tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thông Việt Nam. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý dịch vụ kiều hối trong hệ thống Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHTM - DỊCH VỤ VÀ QUẢN LÝ DỊCH VỤ KIỀU HỐI TẠI CÁC NHTM 1. Hoạt động cơ bản của NHTM 1. Khái niệm NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động thƣờng xuyên và chủ yếu của nó là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và đƣợc phép sử dụng số tiền đó để cho vay và thực hiện nghiệp vụ thanh toán, chiết khấu. Với các chức năng là trung gian tài chính tín dụng, chức năng trung gian thanh toán, trung gian trong việc thực hiện các chính sách của quốc gia và đặc biệt cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng điển hình là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán; NHTM thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế.
Luật tín dụng do Quốc hội X thông qua ngày 12 tháng 12 năm 2007, định nghĩa: “NHTM là một loại hình tổ chức tín dụng đƣợc thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan”. Luật này còn định nghĩa: “Tổ chức tín dụng là loại hình doanh nghiệp đƣợc thành lập theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật để hoạt động kinh doanh tiền tệ, làm dịch vụ ngân hàng với nội dung nhận tiền gửi và sử dụng tiền gửi để cấp tín dụng, cung ứng các dịch vụ thanh toán”. Luật NHNN do Quốc hội khóa X thông qua cùng ngày định nghĩa: “Hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng với nội dung là thƣờng xuyên nhận tiền gửi và sử dụng số tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán”. Các hoạt động cơ bản của NHTM - Hoạt động huy động vốn.
- Hoạt động tín dụng. - Hoạt động dịch vụ thanh toán và ngân quỹ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 - Các hoạt động khác. Khái niệm kiều hối, quản lý kiều hối và yếu tố hình thành kiều hối 1.
Khái niệm kiều hối Mặc dù kiều hối đƣợc nhắc đến khá nhiều trong các báo chí, các phƣơng tiện thông tin đại chúng nhƣng cho đến nay, vẫn chƣa có một định nghĩa thống nhất về kiều hối trong các văn bản pháp lý của Việt Nam. Theo Ngân Hàng Nhà Nƣớc, khi xác định cán cân thanh toán vãng lai của một quốc gia, bên cạnh cán cân xuất nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ còn một hạng mục cán cân di chuyển đơn phƣơng (chuyển tiền ròng). Hạng mục này liệt kê các khoản di chuyển một chiều của ngoại hối từ các đối tƣợng cƣ trú ở nƣớc ngoài chuyển vào Việt Nam. Đối tƣợng cƣ trú đƣợc xác định là những ngƣời nƣớc ngoài hoặc ngƣời Việt Nam có thời gian làm việc, lao động ở nƣớc ngoài trên 1 năm.
Nhƣ vậy, đối tƣợng này sẽ bao gồm 2 nhóm (1) những ngƣời nƣớc ngoài, chủ yếu là kiều bào ở nƣớc ngoài và (2) ngƣời Việt Nam đi lao động ở nƣớc ngoài (phần lớn có thời hạn trên 1 năm). Thực tế, theo các ngân hàng thƣơng mại, chuyển tiền kiều hối cũng bao gồm tất cả các khoản ngoại tệ chuyển từ nƣớc ngoài về Việt Nam của cả hai nhóm đối tƣợng trên. Theo quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) thì: “Kiều hối là những khoản tiền đƣợc ngƣời lao động di cƣ gửi từ nƣớc mà họ đang làm việc cho những ngƣời (chủ yếu là ngƣời thân) ở quê hƣơng họ”. Nhƣ vậy có thể hiểu:“Kiều hối là dòng tài chính do cá nhân là người Việt Nam hay người nước ngoài đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài chuyển về Việt Nam”.
Kiều hối đƣợc chuyển về Việt Nam thông qua Công ty kiều hối, chuyển qua Ngân hàng, chuyển qua tài khoản cá nhân mở tại ngân hàng. Khái niệm và nội dung quản lý kiều hối Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 Khái niệm quản lý kiều hối: Quản lý kiều hối làm một bộ phận của chính sách tiền tệ Quốc gia, là công cụ vĩ mô của Nhà nƣớc đối với nền kinh tế, nhất là kinh tế đối ngoại. Đó là việc Nhà nƣớc áp dụng các chính sách, biện pháp tác động vào quá trình thu hút nguồn kiều hối về Việt Nam. Nội dung của công tác quản lý kiều hối: Nội dung của hoạt động quản lý kiều hối là quản lý và kiểm soát các luồng vận động về kiều hối từ nƣớc ngoài có liên quan tới hệ ngoại thƣơng cũng nhƣ những quan hệ khác bằng ngoại tệ, góp phần phát triển ngoại thƣơng, tạo sự cân bằng cho cán cân thanh toán quốc tế, ổn định giá trị đồng tiền.
- Chính sách phát triển kiều hối của Chính phủ Để tạo điều kiện thúc đẩy thị trƣờng kiều hối qua kênh chính thức phát triển mạnh hơn, thu hẹp kiều hối chuyển qua kênh phi chính thức, chính Phủ Việt Nam đã có chủ trƣơng thu hút kiều hối bằng cách bãi bỏ nhiều quy định về thuế và không giới hạn số lƣợng ngoại tệ đƣợc chuyển về Việt Nam đối với ngƣời nhận và ngƣời gửi. Ngƣời nhận không phải chịu thuế thu nhập đối với các khoản ngoại tệ từ nƣớc ngoài chuyển về hoặc bắt buộc phải bán ngoại tệ cho Ngân hàng nhƣ trƣớc đây, quyền lợi của ngƣời nhận và ngƣời gửi đƣợc đảm bảo, đồng thời các hình thức chuyển tiền đƣợc mở rộng để thủ hút nguồn ngoại tệ kiều hối từ nƣớc ngoài về VN. Chính sách thông thoáng này của Chính phủ đã hạn chế việc chuyển tiền “ngoài luồng”, tức là không thông qua kênh chính thức. Bên cạnh đó, sự tham gia đúng luật của nhiều thành phần kinh tế vào dịch vụ kiều hối đã giúp nhà nƣớc quản lý và kiểm soát số lƣợng ngoại tệ quốc gia, đồng thời có thêm một nguồn thu, trong khi với chính sách cũ nguồn ngân sách này dễ dàng bị tứ tán theo kênh “ngoài luồng”.
Trong những năm gần đây, chính sách kiều hối đƣợc điều chỉnh theo hƣớng ngày càng cởi mở hơn, tạo thêm thuận lợi cho cả ngƣời gửi và ngƣời nhận. Nếu trƣớc đây lƣợng ngoại tệ gửi về bị kiểm soát, ngƣời nhận phải chịu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 thuế thu nhập, cơ chế thành lập dịch vụ kiều hối khá ngặt nghèo thì nay lƣợng ngoại tệ gửi về không bị hạn chế số lƣợng, ngƣời nhận cũng không cần phải đến ngân hàng, không phải đóng thuế, không phải mất phí. Cuối tháng 9/2005, Thủ tƣớng cũng đã ký quyết định nâng tỷ lệ sở hữu cổ phiếu trong các công ty cổ phần cho nhà đầu tƣ nƣớc ngoài (trong đó có Việt kiều) lên 49%, thay vì mức 30% trƣớc. Đây là một cơ chế mới đƣợc nhiều nhà đầu tƣ, đặc biệt là nhà đầu tƣ Việt kiều đánh giá cao sau nhiều kiến nghị và thời gian chờ đợi.
Ngoài ra, việc cho phép Việt kiều trở về nƣớc mua nhà, mua đất cũng đã bƣớc đầu đƣợc triển khai, tạo thêm kênh dẫn vốn chính thống với khối lƣợng lớn. Chính sách cởi mở, dịch vụ kiều hối có điều kiện phát triển mạnh trong vòng 3 năm qua. Số đơn vị thực hiện dịch vụ này đang ngày càng tăng cả trong và ngoài nƣớc. - Chính sách thu hút kiều hối của Ngân hàng và các tổ chức kiều hối khác.
Từ tháng 8/2003, Ngân hàng Nhà nƣớc cho phép các Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần đƣợc thành lập công ty kiều hối trực thuộc, có tƣ cách pháp nhân, hạch toán độc lập bằng vốn tự có; điều kiện thành lập các văn phòng đại diện ở nƣớc ngoài để xúc tiến các kênh kiều hối cũng thuận lợi hơn. Hiện các ngân hàng trong nƣớc đang liên kết với các ngân hàng và công ty kiều hối ở nƣớc ngoài để thiết lập mạng lƣới thu nhận kiều hối.HCM là khu vực có lƣợng kiều hối “chảy” về nhiều nhất và Công ty kiều hối Đông Á (thuộc Ngân hàng Đông Á) là một trong những kênh chính cho dòng chảy đó. Để giúp khách hàng chuyển tiền, nhận tiền từ nƣớc ngoài gửi về VN đƣợc nhanh chống, an toàn và chi phí thấp các NH đã thiết lập nhiều kênh chuyển tiền trực tiếp từ nƣớc ngoài về VN, đặc biệt từ các quốc gia có nhiều kiều bào và lao động xuất khẩu của VN. Các NH đã phối hợp với nhiều đối tác nƣớc ngoài triển khai nhiều sản phẩm kiều hối mang lại tiện ích tối đa cho Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 khách hàng nhƣ dịch vụ chuyển tiền nhanh Western Union, Moneygram, dịch vụ chuyển tiền trong ngày từ Mỹ về VN nhƣ Wells Fargo ExpressSend, dịch vụ chuyển tiền kiều hối online, dịch vụ chuyển tiền qua điện thoại di động mobile phone… Hầu nhƣ NH nào cũng triển khai công nghệ kiều hối hiện đại cho phép xử lý giao dịch kiều hối tập trung với mức độ tự động cao.Hệ thống cho phép ngƣời nhận tiền có thể lĩnh tiền tại bất cứ điểm giao dịch nào của NH trên toàn quốc.Những NH chƣa có điều kiện về công nghệ và đối tác để mở rộng dịch vụ kiều hối thì làm các đại lý phụ cho các NH lớn.
Các NH và công ty chuyển tiền đối tác cung cấp một danh mục đa dạng các dịch vụ chuyển tiền kiều hối: Chi trả tại quầy, chi trả vào tài khoản và chi trả tại nhà. Hiện nay, khách hàng có thể nhận tiền chuyển về tại bất cứ chi nhánh hoặc phòng giao dịch nào của các NH làm kiều hối hoặc sử dụng dịch vụ chi trả tại nhà ngƣời thụ hƣởng với thời gian nhận kiều hối rất nhanh trong vòng 10 phút đến 3 ngày làm việc kể từ khi món tiền đƣợc chuyển. Để tăng thêm lợi nhuận từ dịch vụ kiều hối, các NH tiếp tục tăng cƣờng hợp tác với các công ty xuất khẩu lao động cung ứng gói sản phẩm trọn gói cho ngƣời lao động nhƣ: cho vay vốn, mở tài khoản, quản lý tiền ký quỹ, chuyển thu nhập về nƣớc, gửi tiết kiệm kiều hối… Sự ra đời của các đơn vị kiều hối cũng nhƣ sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống chi trả đang tạo ra một cuộc cạnh tranh, đó là phí dịch vụ kiều hối.
