Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện pháp luật M&A ngân hàng ở Việt Nam - Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích hoàn thiện pháp luật về mua lại và sáp nhập hợp nhất ngân hàng ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Dũng Sỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn Thiện Pháp Luật Về Mua Lại Và Sáp Nhập, Hợp Nhất Ngân Hàng Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP, HỢP NHẤT NGÂN HÀNG
• 1.1. Hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất
• 1.2. Các hình thức mua lại, sáp nhập và hợp nhất
• 1.3. Các phương thức thực hiện sáp nhập, hợp nhất và mua lại ngân hàng
• 1.4. Nội dung của quá trình mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng
• 1.5. Lợi ích và hạn chế của hoạt động sáp nhập, hợp nhất và mua lại ngân hàng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LÝ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP, HỢP NHẤT NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng và xu hướng mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng
• 2.2. Thực trạng và xu hướng mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng trên thế giới
• 2.3. Thực trạng và xu hướng sáp nhập, hợp nhất và mua lại các ngân hàng tại Việt Nam
• 2.4. Thực trạng pháp lý của Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất ngân hàng
• 2.5. Thực trạng pháp lý của Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất với tư cách là một doanh nghiệp
• 2.6. Quy định đặc thù cho hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất ngân hàng tại Việt Nam
• 2.7. Kinh nghiệm của pháp luật Mỹ và Hàn Quốc về mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng
• 2.7.1. Mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng theo quy định của pháp luật Mỹ
• 2.7.2. Pháp luật điều chỉnh hoạt động mua lại và sáp nhập ngân hàng tại Hàn Quốc
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP, HỢP NHẤT NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải tiếp tục xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ điều chỉnh hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất các ngân hàng ở Việt Nam
• 3.2. Xuất phát từ vai trò của Ngân hàng đối với nền kinh tế
• 3.3. Xuất phát từ thực trạng yếu kém của hệ thống các Ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay
• 3.4. Những cơ hội và thách thức của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.5. Ngân hàng nhỏ khó đứng vững trước xu thế hội nhập
• 3.6. Khoảng trống pháp lý trong hoạt động mua lại, sáp nhập và hợp nhất các ngân hàng tại Việt Nam hiện nay
• 3.7. Hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất ngân hàng
• 3.8. Cần làm rõ khái niệm về M&A phù hợp với thông lệ quốc tế và thích hợp với điều kiện của Việt Nam
• 3.9. Chuẩn hóa, xây dựng nội dung quy định hoạt động sáp nhập, hợp nhất, mua bán và phá sản ngân hàng bổ sung vào Luật các TCTD
• 3.10. Xây dựng, hoàn thiện và ban hành Thông tư thay thế Thông tư số 04/2010/TT-NHNN ngày 11 tháng 02 năm 2010 của Ngân hàng Nhà nước
• 3.11. Cần có các quy định cụ thể về định giá tài sản khi M&A
• 3.12. Cần minh bạch và công khai thông tin tài chính của các tổ chức tín dụng
• 3.13. Cần có văn bản hướng dẫn về quy trình, thủ tục mua bán và sáp nhập
• 3.14. Cần hướng dẫn chi tiết về thủ tục sau hợp nhất và sáp nhập để bảo vệ quyền lợi của các cổ đông
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật M A ngân hàng tại Việt Nam

Hoạt động mua lại và sáp nhập (M&A) ngân hàng tại Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Pháp luật M&A ngân hàng không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của các tổ chức tín dụng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Việc hoàn thiện pháp luật M&A ngân hàng là cần thiết để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của M A trong ngân hàng

M&A trong ngân hàng được hiểu là quá trình hợp nhất hoặc mua lại giữa các tổ chức tín dụng. Hoạt động này không chỉ giúp củng cố vị thế của ngân hàng mà còn tạo ra những cơ hội mới trong việc mở rộng thị phần và tối ưu hóa chi phí.

1.2. Lịch sử phát triển của pháp luật M A ngân hàng tại Việt Nam

Pháp luật M&A ngân hàng tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển. Từ những năm 1990, khi nền kinh tế chuyển mình sang cơ chế thị trường, các quy định về M&A đã dần được hình thành và hoàn thiện, tạo điều kiện cho các ngân hàng thực hiện các thương vụ M&A.

II. Thách thức trong việc hoàn thiện pháp luật M A ngân hàng

Mặc dù đã có những bước tiến trong việc xây dựng khung pháp lý cho M&A ngân hàng, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các quy định hiện hành còn thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng kịp thời với sự phát triển của thị trường.

2.1. Thiếu sót trong quy định pháp lý hiện hành

Nhiều quy định pháp lý liên quan đến M&A ngân hàng còn thiếu rõ ràng, dẫn đến sự khó khăn trong việc thực hiện các thương vụ. Điều này gây ra sự lúng túng cho các ngân hàng trong quá trình thực hiện M&A.

2.2. Rủi ro và thách thức trong quá trình M A

Các ngân hàng thường phải đối mặt với nhiều rủi ro trong quá trình M&A, bao gồm rủi ro tài chính, rủi ro pháp lý và rủi ro về quản lý. Những rủi ro này có thể ảnh hưởng đến sự thành công của các thương vụ M&A.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật M A ngân hàng tại Việt Nam

Để hoàn thiện pháp luật M&A ngân hàng, cần có những phương pháp cụ thể nhằm nâng cao tính hiệu quả và minh bạch trong hoạt động này. Việc xây dựng một khung pháp lý đồng bộ và rõ ràng là rất quan trọng.

3.1. Cần có quy định rõ ràng về M A

Việc xây dựng các quy định rõ ràng về quy trình M&A sẽ giúp các ngân hàng dễ dàng thực hiện các thương vụ mà không gặp phải những rào cản pháp lý không cần thiết.

3.2. Tăng cường minh bạch thông tin tài chính

Minh bạch thông tin tài chính của các tổ chức tín dụng là yếu tố quan trọng giúp các bên tham gia M&A có thể đưa ra quyết định chính xác và kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn của pháp luật M A ngân hàng

Việc áp dụng pháp luật M&A ngân hàng trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều thương vụ M&A thành công đã giúp các ngân hàng củng cố vị thế và nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.1. Các thương vụ M A tiêu biểu tại Việt Nam

Một số thương vụ M&A nổi bật tại Việt Nam đã chứng minh được hiệu quả của việc hợp nhất và mua lại, từ đó tạo ra những ngân hàng lớn mạnh hơn, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4.2. Tác động của M A đến nền kinh tế

Hoạt động M&A không chỉ ảnh hưởng đến các ngân hàng mà còn tác động tích cực đến nền kinh tế, giúp tăng cường sự ổn định và phát triển bền vững.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật M A ngân hàng

Việc hoàn thiện pháp luật M&A ngân hàng tại Việt Nam là một quá trình cần thiết và cấp bách. Cần có những giải pháp đồng bộ để tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động M&A, từ đó thúc đẩy sự phát triển của ngành ngân hàng.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật M A ngân hàng

Cần xây dựng một khung pháp lý linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển của thị trường tài chính ngân hàng.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của các ngân hàng trong M A

Khuyến khích các ngân hàng tham gia vào các thương vụ M&A một cách tự nguyện, bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan và tạo ra một hệ thống ngân hàng vững mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng (M&A) là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển kinh tế thị trường. Từ năm 2000 đến nay, hệ thống ngân hàng Việt Nam đã trải qua nhiều đợt tái cơ cấu thông qua các thương vụ M&A nhằm nâng cao năng lực tài chính, mở rộng quy mô và tăng cường khả năng cạnh tranh. Theo ước tính, đến năm 2015, tổng số ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam đã giảm đáng kể do các hoạt động sáp nhập, hợp nhất, đồng thời vốn điều lệ và tổng tài sản của các ngân hàng sau M&A tăng lên rõ rệt, góp phần củng cố hệ thống tài chính quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng pháp lý và hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm thúc đẩy hoạt động này phát triển hiệu quả, bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2015, với trọng tâm là các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng nhà nước và các tổ chức tín dụng hiểu rõ hơn về cơ sở pháp lý, thực trạng và xu hướng M&A, từ đó xây dựng chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, góp phần ổn định và phát triển thị trường tài chính Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về M&A, bao gồm:

• Lý thuyết tập trung kinh tế: Giải thích bản chất của hoạt động mua lại, sáp nhập và hợp nhất như một hình thức tập trung kinh tế nhằm tăng quy mô, giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh.
• Mô hình quản trị doanh nghiệp: Phân tích tác động của M&A đến cấu trúc sở hữu, quyền kiểm soát và quản trị ngân hàng sau sáp nhập.
• Khái niệm M&A ngân hàng: Được hiểu là hoạt động giành quyền kiểm soát một ngân hàng thông qua việc sở hữu toàn bộ hoặc một phần cổ phần, tạo ra giá trị mới cho cổ đông và nâng cao hiệu quả hoạt động.
• Các hình thức M&A: Bao gồm sáp nhập, hợp nhất và mua lại với các phương thức thực hiện như thương lượng, thu gom cổ phiếu, chào mua công khai, lôi kéo cổ đông bất mãn và mua lại tài sản.
• Khung pháp lý điều chỉnh M&A: Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật Chứng khoán, Luật Ngân hàng Nhà nước và các văn bản hướng dẫn liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học kết hợp:

• Phương pháp duy vật biện chứng và hệ thống: Để phân tích tổng thể các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động M&A ngân hàng.
• Phương pháp tổng hợp, thống kê và phân tích: Thu thập số liệu từ các báo cáo tài chính, văn bản pháp luật và các thương vụ M&A điển hình trong nước và quốc tế.
• Phương pháp so sánh: Đánh giá sự khác biệt giữa pháp luật Việt Nam và các nước phát triển như Mỹ, Hàn Quốc nhằm rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp dự báo: Đưa ra xu hướng phát triển và các giải pháp hoàn thiện pháp luật trong tương lai.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật, báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các nghiên cứu học thuật, số liệu thống kê về các thương vụ M&A ngân hàng từ năm 2000 đến 2015. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng thương mại cổ phần đã thực hiện M&A trong giai đoạn này, với phương pháp chọn mẫu theo tiêu chí đại diện và tính điển hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam: Từ năm 2000 đến 2015, có khoảng 25 ngân hàng thương mại cổ phần tiến hành tăng vốn và thực hiện các thương vụ M&A. Ví dụ điển hình là việc sáp nhập MHB vào BIDV năm 2015, hoàn thành trong vòng 55 ngày, nâng tổng tài sản BIDV lên trên 700 nghìn tỷ đồng và vốn điều lệ trên 34 nghìn tỷ đồng. Tỷ lệ nợ xấu giảm, lợi nhuận tăng, mạng lưới chi nhánh mở rộng là những chỉ số tích cực sau M&A.

2. Pháp luật điều chỉnh hoạt động M&A còn phân tán và thiếu đồng bộ: Hoạt động M&A ngân hàng bị điều chỉnh bởi nhiều luật khác nhau như Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật Chứng khoán, Luật Ngân hàng Nhà nước và các thông tư hướng dẫn. Điều này gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc áp dụng pháp luật một cách thống nhất và hiệu quả.

3. Lợi ích và hạn chế của hoạt động M&A: M&A giúp ngân hàng tăng quy mô vốn, mở rộng mạng lưới, tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả quản trị và cạnh tranh. Tuy nhiên, cũng tồn tại các rủi ro như quyền lợi cổ đông thiểu số bị ảnh hưởng, xung đột nội bộ, pha trộn văn hóa doanh nghiệp và nguy cơ tập trung độc quyền.

4. Xu hướng M&A ngân hàng trên thế giới và Việt Nam: Hoạt động M&A ngân hàng trên thế giới đã trải qua nhiều làn sóng với quy mô và giá trị ngày càng lớn, đặc biệt là các thương vụ xuyên quốc gia. Ở Việt Nam, M&A chủ yếu diễn ra dưới hình thức hợp tác chiến lược, mua bán cổ phần với sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài, chưa có nhiều thương vụ thù địch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự phát triển M&A ngân hàng tại Việt Nam là do nhu cầu tái cấu trúc hệ thống ngân hàng yếu kém, nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các thương vụ M&A thành công như BIDV-MHB, SHB-HBB cho thấy hiệu quả rõ rệt về tài chính và hoạt động. Tuy nhiên, sự phân tán trong hệ thống pháp luật và thiếu các quy định chi tiết về quy trình, định giá, bảo vệ quyền lợi cổ đông nhỏ làm hạn chế tính chủ động và hiệu quả của các thương vụ.

So sánh với các nước phát triển như Mỹ và Hàn Quốc, Việt Nam còn thiếu các quy định cụ thể về định giá tài sản, minh bạch thông tin và thủ tục hậu M&A. Việc hoàn thiện pháp luật cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước để tạo môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch và công bằng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng và giá trị các thương vụ M&A theo năm, bảng so sánh các quy định pháp luật Việt Nam và quốc tế, cũng như biểu đồ thể hiện tác động của M&A đến các chỉ số tài chính của ngân hàng sau sáp nhập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ về M&A ngân hàng: Xây dựng luật chuyên biệt hoặc sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, bổ sung quy định chi tiết về khái niệm, quy trình, thủ tục, định giá tài sản và bảo vệ quyền lợi cổ đông trong hoạt động M&A. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Tư pháp phối hợp với Ngân hàng Nhà nước chủ trì.

2. Minh bạch và công khai thông tin tài chính của các tổ chức tín dụng: Áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế, yêu cầu công bố thông tin định kỳ và đột xuất liên quan đến hoạt động M&A nhằm tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và cổ đông. Chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại, thời gian 1 năm.

3. Xây dựng hướng dẫn chi tiết về quy trình, thủ tục mua bán, sáp nhập và hậu M&A: Ban hành các thông tư hướng dẫn cụ thể về các bước thực hiện, trách nhiệm các bên liên quan, xử lý các vấn đề phát sinh sau M&A nhằm bảo vệ quyền lợi cổ đông và đảm bảo hoạt động ổn định. Thời gian 6-12 tháng, do Ngân hàng Nhà nước chủ trì.

4. Khuyến khích M&A tự nguyện và nâng cao năng lực quản trị ngân hàng: Tổ chức các chương trình đào tạo, tư vấn về M&A, quản trị rủi ro, định giá tài sản cho các ngân hàng nhỏ và vừa nhằm nâng cao nhận thức và khả năng tham gia M&A hiệu quả. Chủ thể thực hiện là Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các tổ chức tài chính quốc tế, thời gian liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng và tài chính: Giúp xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và giám sát hoạt động M&A nhằm đảm bảo sự phát triển lành mạnh của hệ thống ngân hàng.

2. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Là cơ quan chủ trì tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, luận văn cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách, hướng dẫn và kiểm soát hoạt động M&A.

3. Các ngân hàng thương mại cổ phần trong nước: Hỗ trợ hiểu rõ về quy trình, lợi ích, rủi ro và pháp luật liên quan đến M&A, từ đó nâng cao năng lực tham gia các thương vụ M&A hiệu quả.

4. Các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và công ty tư vấn M&A: Cung cấp thông tin pháp lý, thực trạng và xu hướng M&A ngân hàng tại Việt Nam, giúp xây dựng chiến lược đầu tư và tư vấn phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. M&A ngân hàng là gì và có những hình thức nào?
   M&A ngân hàng là hoạt động giành quyền kiểm soát một ngân hàng thông qua việc sở hữu cổ phần. Các hình thức chính gồm sáp nhập, hợp nhất và mua lại, được thực hiện qua thương lượng, thu gom cổ phiếu, chào mua công khai hoặc mua lại tài sản.

2. Tại sao hoạt động M&A ngân hàng lại quan trọng đối với Việt Nam?
   M&A giúp củng cố hệ thống ngân hàng, nâng cao năng lực tài chính, mở rộng mạng lưới, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và tái cấu trúc ngành ngân hàng.

3. Pháp luật Việt Nam hiện nay điều chỉnh hoạt động M&A ngân hàng như thế nào?
   Hoạt động M&A bị điều chỉnh bởi nhiều luật như Luật Doanh nghiệp, Luật Cạnh tranh, Luật Chứng khoán, Luật Ngân hàng Nhà nước và các thông tư hướng dẫn, nhưng còn phân tán và thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho việc áp dụng.

4. Những rủi ro phổ biến khi thực hiện M&A ngân hàng là gì?
   Bao gồm quyền lợi cổ đông thiểu số bị ảnh hưởng, xung đột nội bộ, pha trộn văn hóa doanh nghiệp, mất nhân sự chủ chốt và nguy cơ tập trung độc quyền trên thị trường.

5. Làm thế nào để hoàn thiện pháp luật về M&A ngân hàng tại Việt Nam?
   Cần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch thông tin, hướng dẫn chi tiết quy trình M&A, bảo vệ quyền lợi cổ đông và khuyến khích M&A tự nguyện, đồng thời nâng cao năng lực quản trị ngân hàng.

Kết luận

• Hoạt động mua lại, sáp nhập và hợp nhất ngân hàng là xu hướng tất yếu nhằm tái cấu trúc và nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
• Pháp luật hiện hành còn phân tán, thiếu đồng bộ và chưa có quy định chi tiết về nhiều khía cạnh quan trọng của M&A ngân hàng.
• Các thương vụ M&A điển hình như BIDV-MHB, SHB-HBB đã chứng minh hiệu quả tích cực về tài chính và hoạt động sau sáp nhập.
• Luận văn đề xuất hoàn thiện pháp luật, minh bạch thông tin, hướng dẫn quy trình và khuyến khích M&A tự nguyện nhằm phát triển hoạt động này bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng dự thảo luật chuyên biệt, ban hành thông tư hướng dẫn và tổ chức đào tạo nâng cao năng lực cho các bên liên quan.

Hành động ngay hôm nay: Các cơ quan quản lý và ngân hàng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để tận dụng tối đa lợi ích của hoạt động M&A, góp phần xây dựng hệ thống ngân hàng Việt Nam vững mạnh, cạnh tranh hiệu quả trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính đƣợc trình bày gồm 03 chƣơng với các nội dung cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về hoạt động mua bán và sáp nhập, hợp nhất ngân hàng Chƣơng 2: Thực trạng pháp lý về hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất ngân hàng ở Việt Nam Chƣơng 3: Hoàn thiện pháp luật về mua lại và sáp nhập, hợp nhất ngân hàng ở Việt Nam 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG MUA LẠI VÀ SÁP NHẬP, HỢP NHẤT NGÂN HÀNG 1. Hoạt động mua lại và sáp nhập, hợp nhất 1. Khái niệm Mua lại, sáp nhập hay hợp nhất có tên tiếng anh là Mergers and Acquisitions (gọi tắt là M&A). Cụm từ tiếng Anh này đƣợc dịch ra nghĩa tiếng Việt là “sáp nhập và mua bán” hoặc “mua lại và sáp nhập” [27], “mua bán và sáp nhập” [35], hay “thâu tóm và hợp nhất” [8], để chỉ hoạt động sáp nhập, hợp nhất, mua bán doanh nghiệp.

Thuật ngữ chƣa đồng nhất này mới xuất hiện ở Việt Nam từ những năm 1990, tuy nhiên đối với thế giới nó có một lịch sử ra đời khá lâu dài, tồn tại và phát triển mạnh mẽ cho đến ngày nay. Theo quan điểm của Andrew J.Sherman và Milledge A.Hart [4], hoạt động mua bán và sáp nhập sẽ bao gồm hoạt động sáp nhập/hợp nhất và hoạt động mua lại/thâu tóm. Từ điển Oxford (2012), “hoạt động sáp nhập là sự kết hợp của hai tổ chức, đặc biệt là các công ty, doanh nghiệp thành một tổ chức, trong khi hoạt động mua lại là việc một công ty tiến hành mua một phần doanh nghiệp khác và nhận được tài sản của đối tượng đó”[60]. Bách khoa toàn thƣ – Encyclopedia, EB (2012) lại cho rằng “việc sáp nhập có thể được thực hiện bởi một công ty, thực hiện mua tài sản hoặc cổ phần của công ty khác bằng tiền mặt hoặc cổ phiếu”[93].

Gaughan (2011) [74] định nghĩa “việc sáp nhập là một sự kết hợp của hai công ty trong đó chỉ có một công ty tồn tại và các công ty còn lại chấm dứt sự tồn tại”.Sherman xem xét “sáp nhập là một sự kết hợp của hai tổ chức có sự tương đồng với nhau, trong khi đó mua lại là một quá trình một công ty nhỏ hơn bị một công ty lớn hơn thâu tóm, chi phối”[4].Scott (2003) [72] cũng đề cập tới thuật ngữ mua bán và sáp nhập, cụ thể: “Sáp nhập hay hợp nhất công ty là khái niệm để chỉ hai hoặc một số công ty cùng thỏa thuận chia sẻ tài sản, thị phần, thương hiệu với nhau để hình thành một công ty hoàn toàn mới, với tên gọi mới (có thể gộp tên của hai công ty 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cũ), trong khi đó chấm dứt sự tồn tại của các công ty cũ”. “Mua lại được hiểu là việc một công ty mua lại hoặc thôn tính một công ty khác và không hình thành nên một pháp nhân mới. Mua lại xảy ra khi công ty mua lại giành được quyền kiểm soát công ty mục tiêu. Đó có thể là quyền kiểm soát cổ phiếu của công ty mục tiêu, hoặc dành được quyền kinh doanh hoặc tài sản của công ty mục tiêu”.

Các quan điểm về M&A trên thế giới có thể tồn tại những khác biệt nhất định nhƣng vẫn có những điểm chung về nội dung, cụ thể: Sáp nhập là hình thức kết hợp của hai hay nhiều tổ chức để lập nên một tổ chức mới có quy mô lớn hơn. Kết quả của sự sáp nhập này là còn lại một công ty (công ty nhận sáp nhập), vẫn giữ đƣợc tên tuổi và đặc thù của mình, công ty còn lại (công ty bị sáp nhập) ngƣng tồn tại hoặc trở thành công ty con của công ty nhận sáp nhập. Hợp nhất là việc cộng dồn tất cả tài sản, quyền lợi và nghĩa vụ của hai hoặc nhiều hơn hai công ty lại với nhau để hình thành nên một công ty mới. Công ty mới sẽ thừa hƣởng toàn bộ tài sản, quyền lợi và nghĩa vụ của các công ty tham gia hợp nhất, đồng thời sau hợp nhất, các công ty tham gia hợp nhất sẽ chấm dứt hoàn toàn sự tồn tại của từng thực thể trƣớc đó.

Mua lại là hành động giao dịch nhằm trở thành chủ sở hữu của một tài sản nhất định. Công ty mua lại gọi là công ty đi mua, công ty đƣợc mua lại gọi là công ty mục tiêu. Sau khi mua lại, công ty mục tiêu trở thành tài sản của công ty mua lại (tài sản tham gia mua cổ phần, gom cổ phiếu trên thị trƣờng để giành quyền sở hữu, mua lại tài sản công ty…). Tại Việt Nam, hoạt động mua lại, sáp nhập và hợp nhất đƣợc quy định trong một số văn bản Luật cụ thể nhƣ sau: Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, khái niệm sáp nhập, hợp nhất đƣợc định nghĩa nhƣ sau [47]: Sáp nhập doanh nghiệp là “Một hoặc một số công ty (sau đây gọi là công ty bị sáp nhập) có thể sáp nhập vào một công ty khác (sau đây gọi là công ty nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang công ty nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của công ty bị sáp nhập”.

9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hợp nhất doanh nghiệp là “Hai hoặc một số công ty (sau đây gọi là công ty bị hợp nhất) có thể hợp nhất thành một công ty mới (sau đây gọi là công ty hợp nhất), đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất”. Luật Doanh nghiệp năm 2005 quy định việc hợp nhất, chia, tách, sáp nhập chỉ áp dụng đối với các công ty cùng loại. Quy định nêu trên đã không còn phù hợp với thực tế, làm hạn chế và cản trở việc tổ chức lại hay mở rộng kinh doanh theo cách thức hợp nhất, chia, tách, sáp nhập công ty, làm giảm cơ hội đầu tƣ của doanh nghiệp. Do vậy, Luật Doanh nghiệp năm 2014 đã cho phép các công ty khác loại hình có thể hợp nhất, chia, tách, sáp nhập.

Tuy nhiên, cũng nhƣ Luật Doanh nghiệp 2005, Luật năm 2014 không nhắc đến khái niệm mua lại doanh nghiệp. Tại Điều 17 Luật cạnh tranh năm 2004 các khái niệm này đƣợc định nghĩa nhƣ sau [48]: Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập. Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hay nhiều doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình để hình thành một doanh nghiệp mới, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập. Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp mua toàn bộ hoặc một phần tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối toàn bộ hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại.

Theo Quyết định số 241/1998/QĐ-NHNN ngày 15/7/1998 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nƣớc ban hành Quy chế sáp nhập, hợp nhất, mua lại các ngân hàng TMCP, Công ty Tài chính cổ phần Việt Nam (gọi tắt là TCTD cổ phần) nhằm tạo cơ sở pháp lý để các TCTD cổ phần thực hiện trong quá trình củng cố, sắp xếp lại quy định [39]: Sáp nhập là việc một hoặc một số TCTD cổ phần được nhập (gọi là TCTD cổ phần được sáp nhập) vào một TCTD cổ phần khác (gọi là TCTD sáp nhập). Sau khi sáp nhập, toàn bộ hoạt động của TCTD được sáp nhập chấm dứt hoạt động, toàn bộ các quyền và nghĩa vụ trong hoạt động của TCTD cổ phần được sáp nhập (bao gồm tiền gửi, tiền vay, các khoản đầu tư, cho vay, công nợ các khoản phải thu phải trả…) 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được chuyển giao cho TCTD cổ phần sáp nhập thực hiện. Việc giải quyết quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của các cổ đông của TCTD cổ phần được sáp nhập do các TCTD cổ phần tự thỏa thuận. Hợp nhất là việc hai hay nhiều TCTD cổ phần hợp nhất với nhau (gọi là TCTD cổ phần xin hợp nhất) thành một TCTD cổ phần mới (gọi là TCTD cổ phần hợp nhất).

Sau khi hợp nhất, toàn bộ hoạt động của các TCTD cổ phần xin hợp nhất đƣợc nhập vào TCTD cổ phần hợp nhất và các TCTD cổ phần xin hợp nhất chấm dứt hoạt động; toàn bộ các quyền và nghĩa vụ trong hoạt động của các TCTD cổ phần xin hợp nhất (bao gồm tiền gửi, tiền vay, các khoản đầu tƣ, cho vay, công nợ, các khoản phải thu phải…) đƣợc chuyển giao cho TCTD cổ phần hợp nhất thực hiện. Việc giải quyết quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của các cổ đông TCTD cổ phần xin hợp nhất do các TCTD cổ phần tự thỏa thuận. Thông tƣ 04/2010/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nƣớc ban hành lại có cách định nghĩa khác về hoạt động sáp nhập, hợp nhất, mua lại ngân hàng, cụ thể [40]: Sáp nhập tổ chức tín dụng là hình thức một hoặc một số tổ chức tín dụng (sau đây gọi là tổ chức tín dụng bị sáp nhập) sáp nhập vào một tổ chức tín dụng khác (sau đây gọi là tổ chức tín dụng nhận sáp nhập) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị sáp nhập. Hợp nhất tổ chức tín dụng là hình thức hai hoặc một số tổ chức tín dụng (tổ chức tín dụng bị hợp nhất) hợp nhất thành một tổ chức tín dụng mới (tổ chức tín dụng bị hợp nhất) bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang tổ chức tín dụng hợp nhất, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của tổ chức tín dụng bị hợp nhất.

Mua lại tổ chức tín dụng là hình thức một tổ chức tín dụng (tổ chức tín dụng mua lại) mua toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của tổ chức tín dụng khác (tổ chức tín dụng bị mua lại). Sau khi mua lại, tổ chức tín dụng bị mua lại trở thành công ty trực thuộc của tổ chức tín dụng mua”. Điểm chung của hoạt động mua lại, sáp nhập, hợp nhất là tạo cho doanh nghiệp mới hình thành có giá trị lớn hơn nhiều lần giá trị riêng lẻ của một doanh nghiệp ban đầu. Đó chính là kết quả của sự thành công hay thất bại của một thƣơng vụ M&A 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mang lại.