Nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích và hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.

• Tác giả: Nguyễn Thành Nam
• Người hướng dẫn: Lê Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. Các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 1.3. Các kết quả nghiên cứu thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam
• 1.4. Những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 2.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm và các loại hình bảo lãnh ngân hàng
• 2.1.2. Khái niệm, nội dung, vai trò của hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.1.3. Các rủi ro phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG
• 2.2.1. Khái niệm pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2.2. Đặc điểm của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2.3. Nội dung của pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.2.4. Những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 2.3. Kết luận
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.1.1. Giai đoạn từ năm 1990 đến năm 1996
• 3.1.2. Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2010
• 3.1.3. Giai đoạn từ năm 2010 đến nay
• 3.2. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 3.2.1. Các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.2. Các quy định về chủ thể thực hiện hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.3. Các quy định về hợp đồng cấp bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.4. Các quy định về hợp đồng bảo lãnh ngân hàng
• 3.2.5. Các quy định về giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 3.3. Kết luận
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.1. ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.1.1. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống ngân hàng
• 4.1.2. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải đáp ứng được các tiêu chí hoàn thiện pháp luật nhằm đảm bảo tính toàn diện, tính đồng bộ, tính thống nhất, tính phù hợp, tính khả thi của hệ thống pháp luật
• 4.1.3. Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng phải khắc phục được những bất cập trong pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam hiện nay
• 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG BẢO LÃNH NGÂN HÀNG Ở VIỆT NAM
• 4.2.1. Sửa đổi khái niệm bảo lãnh ngân hàng, bổ sung khái niệm hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.2. Quy định nguyên tắc bảo đảm tính độc lập của BLNH thành một điều khoản riêng biệt trong nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH
• 4.2.3. Hoàn thiện nội dung các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.4. Thay đổi tên gọi và cấu trúc văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động bảo lãnh ngân hàng
• 4.2.5. Một số giải pháp khác
• 4.3. Kết luận
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam

Hoạt động bảo lãnh ngân hàng (BLNH) đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Từ khi được quy định chính thức trong Quyết định số 192/NH-QĐ năm 1992, pháp luật về BLNH đã trải qua nhiều thay đổi và phát triển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để hoàn thiện khung pháp lý này.

1.1. Khái niệm và vai trò của bảo lãnh ngân hàng

Bảo lãnh ngân hàng là một cam kết của ngân hàng nhằm đảm bảo nghĩa vụ tài chính của bên thứ ba. Vai trò của BLNH không chỉ giúp tăng cường niềm tin giữa các bên giao dịch mà còn thúc đẩy hoạt động kinh tế.

1.2. Lịch sử phát triển pháp luật về bảo lãnh ngân hàng

Pháp luật về BLNH tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định sơ khai đến các văn bản pháp luật hiện hành. Sự phát triển này phản ánh nhu cầu ngày càng cao của thị trường và các doanh nghiệp.

II. Những thách thức trong pháp luật bảo lãnh ngân hàng hiện nay

Mặc dù pháp luật về BLNH đã có những bước tiến, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các quy định hiện hành còn thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

2.1. Các bất cập trong quy định pháp luật

Nhiều quy định về BLNH còn thiếu rõ ràng, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Điều này gây ra rủi ro cho các ngân hàng và các bên liên quan.

2.2. Rủi ro trong hoạt động bảo lãnh ngân hàng

Hoạt động BLNH tiềm ẩn nhiều rủi ro, từ việc không thu hồi được khoản vay đến việc mất uy tín của ngân hàng. Các rủi ro này cần được quản lý và giảm thiểu hiệu quả.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam

Để hoàn thiện pháp luật về BLNH, cần có những phương pháp cụ thể nhằm khắc phục các bất cập hiện tại. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn nâng cao tính minh bạch trong hoạt động ngân hàng.

3.1. Sửa đổi và bổ sung quy định pháp luật

Cần sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng. Việc bổ sung các quy định mới cũng cần được thực hiện để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức

Đào tạo cho các cán bộ ngân hàng và doanh nghiệp về pháp luật BLNH là rất cần thiết. Điều này giúp nâng cao nhận thức và giảm thiểu rủi ro trong hoạt động bảo lãnh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của pháp luật bảo lãnh ngân hàng

Pháp luật về BLNH không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các ngân hàng và doanh nghiệp cần hiểu rõ các quy định để áp dụng hiệu quả trong hoạt động của mình.

4.1. Các trường hợp thực tiễn về bảo lãnh ngân hàng

Nhiều doanh nghiệp đã thành công nhờ vào việc sử dụng dịch vụ BLNH. Các trường hợp này minh chứng cho vai trò quan trọng của BLNH trong việc thúc đẩy kinh tế.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của bảo lãnh ngân hàng

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có quy định rõ ràng về BLNH thường có tỷ lệ rủi ro thấp hơn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho pháp luật bảo lãnh ngân hàng

Việc hoàn thiện pháp luật về BLNH là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Cần có những định hướng rõ ràng để phát triển hệ thống pháp luật này trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển pháp luật bảo lãnh ngân hàng

Cần xây dựng một khung pháp lý hoàn chỉnh, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

5.2. Tương lai của hoạt động bảo lãnh ngân hàng tại Việt Nam

Với sự phát triển của nền kinh tế, hoạt động BLNH sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Cần có sự chú ý đặc biệt để phát triển lĩnh vực này một cách bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận án gồm có 04 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 2. Những vấn đề lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng Chƣơng 3. Thực trạng pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam Chƣơng 4.

Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Đề tài “Hoàn thiện pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng ở Việt Nam” chƣa từng đƣợc nghiên cứu ở cấp độ tiến sĩ luật học. Tuy nhiên, cho đến nay các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài cũng tƣơng đối đa dạng, có thể tạm chia thành các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc và công trình nghiên cứu trong nƣớc. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc thƣờng nghiên cứu về hoạt động BLNH dƣới góc độ kinh tế học hoặc trên cơ sở pháp luật nƣớc ngoài, hầu nhƣ không có công trình nào đề cập đến hoạt động BLNH ở Việt Nam hoặc pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam, tuy nhiên những nội dung về lý luận về hoạt động BLNH tại các công trình này cũng có nhiều giá trị tham khảo.

Đối với công trình nghiên cứu trong nƣớc, các tác giả cũng thƣờng nghiên cứu hoạt động BLNH dƣới góc độ kinh tế học hoặc tổng hợp, nghiên cứu một số khía cạnh pháp lý về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Những tài liệu này có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu lý luận và thực trạng pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. Tại Chƣơng 1 này, nghiên cứu sinh sẽ trình bày khái quát các kết quả nghiên cứu đã đƣợc công bố liên quan đến đề tài, đồng thời đánh giá về giá trị tham khảo của các công trình đó trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài. Từ những đánh giá về kết quả nghiên cứu tại các công trình khoa học đó, nghiên cứu sinh sẽ đƣa ra các giả thuyết nghiên cứu, kết quả nghiên cứu dự kiến đạt đƣợc và các phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc sử dụng để thực hiện đề tài.

Để thuận lợi cho việc nghiên cứu và phù hợp với mục tiêu nghiên cứu đề tài, việc đánh giá các công trình đã công bố liên quan đến luận án đƣợc thực hiện theo các vấn đề nghiên cứu nhƣ sau: các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động BLNH và pháp luật về hoạt động BLNH, các kết quả nghiên cứu thực trạng pháp luật về hoạt động BLNH và những đề xuất trong các công trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động BLNH ở Việt Nam. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các kết quả nghiên cứu lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng và pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng 1. Lý luận về hoạt động bảo lãnh ngân hàng - Về khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH Ở Việt Nam, có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH nhƣng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này cũng không nhiều.

Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu về vấn đề này có thể kể đến nhƣ: Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Quốc gia Hà Nội (2005) [10]; Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội (2012) [8], Giáo trình tín dụng ngân hàng của Học viện Ngân hàng (2001) [16]. Tại một số công trình khoa học khác có đề cập đến khái niệm BLNH thông qua khái niệm “bảo lãnh” nhƣ: bài viết Một số vấn đề về quan hệ BLNH ở nước ta hiện nay của Võ Đình Toàn (2002) [58], tác phẩm Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) [37]. Ở nƣớc ngoài, cũng có một số công trình khoa học đề cập đến khái niệm, đặc điểm, phân loại BLNH có thể kể đến nhƣ: cuốn sách Bank Guarantees in International Trade (dịch là: bảo lãnh ngân hàng trong thƣơng mại quốc tế) của Roland F. Một số công trình khoa học khác nghiên cứu về BLNH dƣới khái niệm “Guarantee” (bảo lãnh) và “Demand Guarantee” hay “Bank Demand Guarantee” (dịch là: bảo lãnh trả tiền ngay/bảo lãnh ngân hàng trả tiền ngay) nhƣ: cuốn sách Guide to the ICC Uniform Rules for Demand Guarantees (dịch là: Hƣớng dẫn bộ quy tắc thống nhất của ICC về bảo lãnh trả tiền ngay) của Roy Goode (1992) [83]; Luận án tiến sĩ luật học “Selective Legal Aspects of Bank Demand Guarantees” (dịch là: Một số khía cạnh pháp lý lựa chọn về bảo lãnh ngân hàng trả tiền ngay) của Michelle Kelly-Louw (2008) [111].

Từ các khái niệm về BLNH đƣợc đề cập trong các công trình nghiên cứu nêu trên, nghiên cứu sinh có thể đánh giá nhƣ sau: Một là, cho đến nay chƣa có khái niệm thống nhất về BLNH. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Hai là, các khái niệm về BLNH thƣờng đƣợc trình bày theo hƣớng mô tả kỹ thuật bảo lãnh (phản ánh đối tƣợng bảo lãnh, trách nhiệm bảo lãnh) chứ không đề cập dƣới khía cạnh pháp lý là một quan hệ hợp đồng giữa bên bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh thể hiện dƣới dạng quyền và nghĩa vụ của hai bên đối với nhau. Ba là, các khái niệm chƣa nêu rõ đƣợc bản chất của BLNH là một hợp đồng bảo đảm nhằm bảo đảm cho nghĩa vụ của bên đƣợc bảo lãnh đối với bên nhận bảo lãnh. - Về khái niệm, đặc điểm, nội dung hoạt động BLNH Hiện nay, các công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài thƣờng ít đề cập đến các vấn đề về khái niệm, đặc điểm, nội dung hoạt động BLNH.

Một số công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu bản chất của cam kết bảo lãnh hoặc bản chất của quan hệ bảo lãnh nhƣ: cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) [37], bài viết “Một số vấn đề về quan hệ BLNH ở nƣớc ta hiện nay” của Võ Đình Toàn (2002) [58], bài viết “Xác định lại bản chất quan hệ bảo lãnh ngân hàng trong các quy định của pháp luật” của Nguyễn Thành Nam (2013) [19]. Mặc dù các công trình này đã chỉ ra đƣợc bản chất của bảo lãnh là một quan hệ hợp đồng giữa hai bên, một bên là ngƣời phát hành bảo lãnh (bên bảo lãnh) và một bên là ngƣời thụ hƣởng bảo lãnh (bên nhận bảo lãnh). Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nêu trên chƣa lý giải đƣợc bản chất của hoạt động BLNH, cũng nhƣ xác định các nội dung cụ thể của hoạt động BLNH. Nhƣ vậy, có thể kết luận rằng hiện nay còn thiếu vắng các nghiên cứu về hoạt động BLNH trong các công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nƣớc.

Vì vậy, trong thực tế hiện còn nhiều cách hiểu khác nhau về hoạt động BLNH. - Về các rủi ro phát sinh trong hoạt động BLNH Hoạt động BLNH đem lại nguồn thu không nhỏ từ phí bảo lãnh nhƣng hoạt động này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tuy nhiên, đến nay cũng không nhiều công trình nghiên cứu cụ thể về các rủi ro mà TCTD phải đối mặt trong hoạt động BLNH và phƣơng thức nào để hạn chế các rủi ro đó. Chẳng hạn: trong cuốn sách Bảo lãnh ngân hàng và tín dụng dự phòng của Lê Nguyên (1996) 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] [37], mặc dù tác giả đã dành hẳn một phần (phần III) nghiên cứu về những rủi ro của bảo lãnh và tín dụng dự phòng nhƣng mới nhìn nhận rủi ro dƣới góc độ của bên đƣợc bảo lãnh và bên nhận bảo lãnh.

Tại một số công trình khoa học khác thì không trực tiếp nghiên cứu các rủi ro trong hoạt động BLNH mà chỉ nghiên cứu chung về các rủi ro trong hoạt động tín dụng ngân hàng và các biện pháp để quản trị các loại rủi ro này, cụ thể nhƣ: cuốn sách Rủi ro tín dụng thương mại ngân hàng – Lý luận và thực tiễn của Trƣơng Quốc Cƣờng, Đào Minh Phúc, Nguyễn Đức Thắng (2010) [5], bài viết "Quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng thƣơng mại trong quá trình hội nhập quốc tế" của Lê Văn Dũng (2007) [6], bài viết “Xây dựng khung quản lý rủi ro hoạt động hƣớng tới giám sát ngân hàng trên cơ sở rủi ro” của Nhóm nghiên cứu quản trị rủi ro hoạt động Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam (2013) [38], bài viết: “Triển khai Basel II: khi nào và tiếp cận nhƣ thế nào?” của Phạm Đỗ Nhật Vinh (2013) [68]. Các công trình này cũng có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu cách thức nhận diện rủi ro và các phƣơng thức quản lý rủi ro hiện đại theo tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích và phạm vi nghiên cứu của luận án, nội dung các công trình nêu trên chƣa đề cập đầy đủ và toàn diện các rủi ro phát sinh trong hoạt động BLNH. Lý luận pháp luật về hoạt động bảo lãnh ngân hàng Nội dung lý luận pháp luật về hoạt động BLNH bao gồm 3 vấn đề cơ bản là: Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH, nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH và những yếu tố chi phối pháp luật về hoạt động BLNH.

- Về khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH Hiện nay, các công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ nƣớc ngoài nghiên cứu chƣa đầy đủ các vấn đề lý luận về pháp luật hoạt động BLNH nhƣ khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH trong khi việc làm rõ khái niệm và đặc điểm của pháp luật có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tƣợng áp dụng, phƣơng pháp điều chỉnh và nội dung của pháp luật về hoạt động BLNH. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tuy nhiên, ở từng giác độ cụ thể thì đến nay cũng có một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến các nội dung nêu trên, cụ thể tại các công trình sau đây: Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Quốc gia Hà Nội (2005) [10]; Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam của Đại học Luật Hà Nội (2012) [8]. Qua nghiên cứu các công trình nêu trên có thể đánh giá nhƣ sau: + Đến nay, chƣa công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện các vấn đề về khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hoạt động BLNH.