CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY NGÂN HÀNG 1.1 Cơ sở lý luận về phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp nói chung và trong hoạt động tín dụng nói riêng đã không còn quá xa lạ trong công tác đánh giá tài chính của các tổ chức tài chính hay NHTM để đánh giá tình hình tài chính của một DN. Thời điểm hiện nay khi nhu cầu về đầu tư, phân tích, nhu cầu về vốn khá lớn thì hoạt động này đã trở nên không thể thiếu trong giới tài chính. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại đối với khách hàng 6 doanh nghiệp là một trong số những hoạt động chính, tạo ra doanh thu lớn cho các NHTM. Đồng thời, hoạt động cho vay doanh nghiệp có ý nghĩa lớn trong việc tạo động lực giúp cho doanh nghiệp phát triển.
a, Điều kiện cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp Căn cứ theo điều 7, Quyết định về việc ban hành quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ( số 1627/2001/QĐ-NHNN), tổ chức tín dụng xem xét và quyết định cho vay với khách hàng có đủ điều kiện sau: - Có đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật. - Mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp. - Có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ trong thời gian cam kết. - Có dự án đầu tư, phương án sản xuất, kinh doanh, dịch vụ khả thi và có hiệu quả; hoặc có dự án đầu tư, phương án phục vụ đời sống khả thi và phù hợp với quy định của pháp luật.
- Thực hiện các quy định về bảo đảm tiền vay theo quy định của Chính phủ và hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. b, Nguyên tắc cấp tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp Khách hàng vay vốn của tổ chức tín dụng phải đảm bảo: - Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Khi khách hàng thay đổi mục đích sử dụng vốn thì ngân hàng sẽ không thể đánh giá đúng được tính hiệu quả và khả thi của phương án đã đề ra. Việc thay đổi mục đích sử dụng vốn sẽ khiến các chỉ tiêu không phù hợp gây ảnh hưởng đến quyền lợi của ngân hàng và khách hàng.Vì vậy, vốn vay phải được sử dụng đúng mục đích.
- Hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng 7 Nguồn vốn của ngân hàng chủ yếu là vốn đi vay từ bên ngoài. Vì vậy, khách hàng sẽ phải cam kết hoàn trả gốc và lãi đúng hạn để ngăn ngừa các trường hợp rủi ro xảy ra đối với ngân hàng.2 Nội dung phân tích TCDN trong hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp của NHTM 1. Khái niệm về phân tích tài chính KHDN ( KN doanh nghiệp, KN phân tích tài chính doanh nghiệp) 1.1 Khái niệm doanh nghiệp Doanh nghiệp là chủ thể kinh tế độc lập, có tư cách pháp nhân, hoạt động kinh doanh trên thị trường nhằm làm tăng giá trị của chủ sở hữu. Doanh nghiệp là một cách tổ chức hoạt động kinh tế của nhiều cá nhân.
Có nhiều hoạt động kinh tế chỉ có thể thực hiện được bởi các doanh nghiệp chứ không phải các cá nhân. Ở Việt Nam, Theo Luật doanh nghiệp (2005): Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh – tức là thực hiện một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lời.2 Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp (DN), trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong DN đó. 8 Theo tác giả Nguyễn Quỳnh Chi (2015), phân tích tài chính doanh nghiệp là việc phân tích các các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị gắn liền với việc tạo lập, sử dụng các quỹ tiền tệ của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh và vận dụng tổng thể các phương pháp phân tích khoa học để đánh giá chính xác tình hình tài chính của doanh nghiệp, giúp cho các đối tượng quan tâm nắm được thực trạng tài chính và an ninh tài chính của doanh nghiệp, dự đoán được chính xác các chỉ tiêu tài chính trong tương lai cũng như rủi ro tài chính mà doanh nghiệp có thể gặp phải”. Phân tích TCDN trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong các BCTC của doanh nghiệp, kết hợp với các thông tin bổ sung từ các nguồn khác nhau, làm rõ tình hình TCDN trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong các hoạt động tài chính, phát hiện trong những quy luật của các hoạt động, làm cơ sở cho các quyết định hiện tại và những dự báo trong tương lai.2 Vai trò, mục tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp của NHTM Phân tích tài chính doanh nghiệp là công cụ của nhận thức các vấn đề liên quan đến tài chính doanh nghiệp, trong quá trình tiến hành, phân tích sẽ thực hiện chức năng: đánh giá, dự đoán và điều chỉnh tài chính doanh nghiệp.
Có rất nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin kinh tế tài chính của doanh nghiệp như các nhà quản lý, nhà đầu tư tài chính, các ngân hàng, người lao động…để có nhận thức đúng đắn và đầy đủ, các đối tượng tuỳ mục tiêu quan tâm mà lựa chọn những nội dung phân tích phù hợp. Đối với các nhà quản trị tài chính: đảm bảo nhìn nhận một cách toàn diện, thường xuyên, gắn với từng quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, từ đánh giá cơ cấu vốn hiện có, hiệu quả của việc thực hiện các chính sách tài chính trong quá khứ, khả năng sinh lời của hoạt động kinh doanh đến đánh giá khả năng thanh toán cho các chủ nợ, phát hiện những rủi ro tài chính tiềm ẩn. trên cơ sở đó xác định rõ mặt mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp. 9 Đối với các nhà đầu tư: đánh giá cơ cấu vốn hiện tại và các chính sách nhằm duy trì cơ cấu vốn, đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp, các yếu tố tác động làm gia tăng giá trị các cổ phiếu trên thị trường cũng như triển vọng, khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp trong tương lai.
Các nhà đầu tư cũng quan tâm đến việc điều hành các hoạt động và tính hiệu quả của công tác quản lý trong doanh nghiệp. Đối với người cho vay: đánh giá khả năng sinh lời, mức độ rủi ro, khả năng hoàn trả… của công ty từ đó quyết định có nên cho doanh nghiệp vay vốn không? Ngoài ra, phân tích tài chính doanh nghiệp cũng rất cần thiết đối với những người hưởng lương trong doanh nghiệp, đối với các cơ quan chủ quản của doanh nghiệp, cơ quan thuế, cơ quan thanh tra. Phân tích tín dụng là vô cùng quan trọng, đặc biệt là phân tích BCTC của khách hàng doanh nghiệp. Khi ngân hàng quyết định cấp tín dụng cho doanh nghiệp, điều mà ngân hàng quan tâm nhất chính là khả năng hoàn trả nợ vay của khách hàng tại thời điểm hiện tại và trong tương lai.
Và để đánh giá được khả năng hoàn trả nợ vay đó của khách hàng, ngân hàng phải thông qua việc phân tích BCTC của doanh nghiệp một cách cẩn trọng và khách quan nhất. Tuy nhiên, đứng trước các quyết định cho vay khác nhau thì nội dung và kỹ thuật phân tích có thể khác nhau. Nếu trước quyết định cho vay ngắn hạn, ngân hàng sẽ đặc biệt quan tâm đến khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp, thì trước quyết định cho vay dài hạn, ngân hàng lại đặc biệt quan tâm đến khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Như vậy, phân tích BCTC được coi là bước quan trọng nhất, vì nhờ vậy mà ngân hàng đánh giá được khả năng trả nợ của doanh nghiệp tại thời điểm hiện tại và tương lai, qua đó hạn chế được những rủi ro trong quá trình cấp tín dụng.3 Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp ( lập kế hoạch và thu thập hồ sơ, kiểm tra tài liệu được cung cấp, phân tích tài chính) Phân tích tài chính doanh nghiệp là hoạt động hết sức phức tạp, liên quan đến nhiều người, nhiều bộ phận bên trong và ngoài doanh nghiệp.
Để có được thông tin hữu ích 10 cho việc ra các quyết định tài chính, công tác phân tích tài chính cần được tổ chức một khách khoa học. Sau đây là một số bước chủ yếu trong một quy trình phân tích chung: Lập kế hoạch phân tích, thu thập và xử lý thông tin, xác định những biểu hiện đặc trưng, phân tích và cuối cùng là bước tổng hợp, dự đoán.1 Lập kế hoạch phân tích Lập kế hoạch phân tích là xác định trước về nội dung, phạm vi, thời gian và cách tổ chức phân tích. Nội dung phân tích cần xác định rõ các vấn đề cần được phân tích: có thể toàn bộ hoạt động tài chính hoặc chỉ một số vấn đề cụ thể nào đó cơ cấu vốn, khả năng thanh toán. Đây là cơ sở để xây dựng đề cương cụ thể để tiến hành phân tích.
Phạm vi phân tích có thể là toàn đơn vị hoặc một số đơn vị được chọn làm điểm để phân tích, tuỳ yêu cầu và thực tiễn quản lý mà xác định nội dung và phạm vi phân tích thích hợp. Thời gian ấn định trong kế hoạch phân tích bao gồm cả thời gian chuẩn bị và thời gian tiến hành công tác phân tích. Trong kế hoạch phân tích cần phân công trách nhiệm cho các bộ phận trực tiếp thực hiện và bộ phận phục vụ công tác phân tích; cũng như các hình thức hội nghị phân tích nhằm thu thập nhiều ý kiến, đánh giá đúng thực trạng và phát hiện đầy đủ tiềm năng giúp doanh nghiệp phấn đấu đạt kết quả cao trong kinh doanh.