Chương 1 : Cơ sở lý luận về mô hình TTQT tại Ngân hàng thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chương 2: Thực trạng mô hình TTQT tập trung tại Ngân hàng TMCP Á Châu Chương 3: Giải pháp hoàn thiện mô hình xử lý TTQT tập trung tại Ngân hàng TMCP Á Châu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH TTQT TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Từ lâu con người đã biết đến hoạt động trao đổi mua bán hàng hóa. Thế giới ngày càng phát triển, hoạt động trao đổi mua bán này cũng phát triển theo. Không chỉ dừng lại trong khuôn khổ một quốc gia, nay hoạt động trao đổi mua bán đã vươn xa đến nhiều quốc gia khác nhau hình thành nên thuật ngữ “ngoại thương” trong kinh tế. Chính vì hoạt động ngoại thương ngày một phát triển dẫn đến việc thanh toán tiền cho các hoạt động này cũng phát triển theo.
Thanh toán quốc tế ra đời nhằm giúp cho hoạt động ngoại thương diễn ra suôn sẻ hơn. Có thể nói “Thanh toán quốc tế là quá trình thực hiện các khoản phải thu chi tiền tệ quốc tế thông qua hệ thống ngân hàng thế giới nhằm phục vụ cho các mối quan hệ trao đổi quốc tế phát sinh giữa các nước với nhau”. Đó là xét về khía cạnh nền kinh tế Xét trên khía cạnh ngân hàng, thanh toán quốc tế là nghiệp vụ của các ngân hàng thương mại. Hoạt động này đem lại không ít lợi nhuận cho ngân hàng.
Cùng với sự phát triển của hoạt động xuất nhập khẩu, hoạt động thanh toán quốc tế ngày càng trở thành nghiệp vụ quan trọng trong các ngân hàng thương mại. Đây là mắt xích quan trọng thúc đẩy sự phát triển các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng như : tài trợ xuất nhập khẩu, bảo lãnh, bao thanh toán… 1.1 Vai trò của hoạt động TTQT 1.1 Đối với nền kinh tế Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới thì hoạt động thanh toán quốc tế đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế của đất nước. Trong bối cảnh hiện nay, khi các quốc gia đều đặt kinh tế đối ngoại lên hàng đầu, coi hoạt động kinh tế đối ngoại là con đường tất yếu trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước thì vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế ngày càng được khẳng định. Thanh toán quốc tế là mắt xích không thể thiếu trong dây chuyền hoạt động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 kinh tế quốc dân.
Thanh toán quốc tế góp phần giải quyết mối quan hệ hàng hóa tiền tệ, tạo nên sự liên tục của quá trình sản suất và đẩy nhanh quá trình lưu thông hàng hóa trên phạm vi quốc tế. Thanh toán quốc tế làm tăng cường các mối quan hệ giao lưu kinh tế giữa các quốc gia, giúp cho quá trình thanh toán được an toàn, nhanh chóng, tiện lợi và giảm bớt chi phí cho các chủ thể tham gia. Như vậy thanh toán quốc tế là hoạt động tất yếu của một nền kinh tế phát triển 1.2 Đối với ngân hàng Hoạt động thanh toán quốc tế giúp ngân hàng đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của khách hàng về các dịch vụ tài chính có liên quan tới thanh toán quốc tế. Trên cơ sở đó giúp ngân hàng tăng doanh thu, nâng cao uy tín của ngân hàng và tạo dựng niềm tin cho khách hàng.
Điều đó không chỉ giúp ngân hàng mở rộng quy mô hoạt động mà còn là một ưu thế tạo nên sức cạnh tranh cho ngân hàng trong cơ chế thị trường. Đây không chỉ là một nghiệp vụ đơn thuần mà còn là một hoạt động nhằm hỗ trợ và bổ sung cho các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng. Hoạt động thanh toán được thực hiện tốt sẽ mở rộng hoạt động tín dụng xuất nhập khẩu, phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ, bảo lãnh ngân hàng trong ngoại thương, tài trợ thương mại và các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khác. Ngoài ra, hoạt động thanh toán quốc tế làm tăng tính thanh khoản cho ngân hàng bằng cách thu hút nguồn vốn ngoại tệ tạm thời nhàn rỗi của các doanh nghiệp có quan hệ thanh toán quốc tế với ngân hàng dưới hình thức các khoản ký quỹ chờ thanh toán.
Ngân hàng sẽ có điều kiện hiện đại hóa công nghệ. Vì với công nghệ tiên tiến, hoạt động thanh toán quốc tế sẽ được thực hiện nhanh chóng, kịp thời và chính xác, nhằm phân tán rủi ro, góp phần mở rộng quy mô và mạng lưới ngân hàng. Hoạt động thanh toán quốc tế giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với các ngân LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 hàng nước ngoài, nâng cao uy tín của mình trên trường quốc tế, trên cơ sở đó khai thác được nguồn tài trợ của các ngân hàng nước ngoài và nguồn vốn trên thị trường tài chính quốc tế để đáp ứng nhu cầu về vốn của ngân hàng.2 Các phƣơng thức chủ yếu trong TTQT Hiện nay có 3 phương thức TTQT chính được sử dụng trong quan hệ ngoại thương : chuyển tiền bằng điện, phương thức nhờ thu, phương thức tín dụng chứng từ 1.1 Phương thức chuyển tiền bằng điện 1 Người nhập khẩu Ký kết hợp đồng Người xuất khẩu ngoại thương Đề 2 nghị Báo 4 chuyển có tiền 3 Ngân hàng của Ngân hàng của Chuyển tiền Người nhập khẩu Người xuất khẩu Hình 1.1: Quy trình thanh toán theo phương thức chuyển tiền bằng điện Đây là phương thức thanh toán đơn giản và phổ biến nhất hiện nay. Có hai hình thức : thanh toán trước khi giao hàng và thanh toán sau khi giao hàng.
Theo đó thanh toán trước khi giao hàng có lợi cho người xuất khẩu hơn và thanh toán sau khi giao hàng thì có lợi cho người nhập khẩu. Trong phương thức thanh toán này, ngân hàng chỉ đóng vai trò trung gian thanh toán cho hai bên, không ràng buộc trách nhiệm thanh toán cho ngân hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phương thức nhờ thu Nhờ thu là phương thức thanh toán mà người xuất khẩu sau khi hoàn thành nghĩa vụ giao hàng sẽ giao các chứng từ thương mại và/hoặc chứng từ tài chính cho ngân hàng nhờ thu để đòi tiền người nhập khẩu. Phương thức nhờ thu có hai dạng : nhờ thu trả ngay và nhờ thu trả chậm. Trong phương thức này, có sự tham gia sâu hơn của các ngân hàng thương mại dù các ngân hàng không có trách nhiệm thanh toán.
Tuy nhiên, thiện chí thanh toán vẫn phụ thuộc vào người nhập khẩu. Đặc biệt, đối với nhờ thu trả chậm, mức độ rủi ro cao hơn do khách hàng chỉ chấp nhận thanh toán vào ngày đáo hạn bằng văn bản khi nhận bộ chứng từ mà không có bất kỳ hình thức ràng buộc nào khác. 1 Ký kết hợp đồng ngoại thương Người nhập khẩu Người xuất khẩu Giao 2 kết thanh toán và hàng Thanh toán/cam Báo có/thông báo báo BCT chấp nhận thanh Thông giao BCT Xuất trình toán 3 6 5 Gửi BCT 8 4 Ngân hàng thu hộ Ngân hàng nhờ thu Thanh 7 toán/chấp nhận thanh toán Hình 1.2 : Quy trình thanh toán theo phương thức nhờ thu 1.3 Phương thức tín dụng chứng từ Phương thức tín dụng thư là thỏa thuận không hủy ngang do ngân hàng phát hành theo đề nghị của người yêu cầu phát hành LC. Khi người thụ hưởng xuất trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 BCT phù hợp với các điều kiện và điều khoản của tín dụng thư, ngân hàng phát hành phải thanh toán ngay nếu tín dụng thư quy định trả ngay (at sight), cam kết thanh toán trả chậm và trả vào ngày đến hạn nếu tín dụng thư quy định trả chậm (deffered payment), chấp nhận hối phiếu do người thụ hưởng lập và thanh toán vào ngày đáo hạn nếu tín dụng thư quy định chấp nhận thanh toán (acceptance).
Phương thức thanh toán này ràng buộc trách nhiệm cho ngân hàng cao nhất. Tuy nhiên, đây là một phương thức phức tạp, đòi hỏi các bên phải nghiên cứu kỹ càng để tận dụng hết ưu thế do phương thức này đem lại. 1 Ký kết hợp đồng ngoại Người nhập khẩu Người xuất khẩu Giao hàng 5 Báo có/ Xuất Đề nghị Kiểm Thanh Thông phát tra và toán/chấp thông trình báo LC hành thông nhận thanh báo cam BCT kết thanh LC báo toán và giao 6 4 BCT BCT toán 2 8 10 9 Phát hành LC 3 Ngân hàng thông Ngân hàng phát hành báo Kiểm tra và gửi BCT 7 Hình 1.3 : Quy trình thanh toán theo phương thức tín dụng chứng từ 1.3 Mô hình TTQT hiện nay tại các Ngân hàng Thƣơng mại 1.1 Khái quát về Mô hình xử lý phân tán trong TTQT Mô hình xử lý phân tán trong TTQT là việc các chi nhánh trực tiếp thực hiện việc thanh toán và báo cáo, tập hợp kết quả về Hội sở của Ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Phòng giao dịch Phòng giao dịch Chi nhánh Phòng giao dịch Phòng giao dịch Phòng giao dịch Chi nhánh Phòng giao dịch Phòng giao dịch HỘI SỞ Chi nhánh Phòng giao dịch Phòng giao dịch Phòng giao dịch Sở giao dịch Phòng giao dịch Phòng giao dịch Hình 1.4 : Mô hình xử lý phân tán trong TTQT 1.2 Khái quát mô hình xử lý tập trung trong TTQT Mô hình xử lý tập trung trong TTQT có thể hiểu khái quát như sau : khi khách hàng có nhu cầu thanh toán ở các chi nhánh, chi nhánh thông báo về trung tâm và việc thanh toán được xử lý thông qua trung tâm.
Có thể hình dung các chi nhánh sẽ trở thành các vệ tinh, là các kênh phân phối sản phẩm, làm nhiệm vụ tư vấn tiếp thị, tìm kiếm khách hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Chi nhánh Phòng giao Sở giao dịch Trung tâm dịch xử lý Các phòng ban có liên quan Hình 1.5 Mô hình xử lý tập trung trong TTQT 1.4 Sự cần thiết phải áp dụng mô hình xử lý tập trung trong hoạt động TTQT 1.1 Tính tất yếu phải áp dụng mô hình xử lý tập trung trong hoạt động TTQT Trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay, thương mại quốc tế ngày càng phát triển làm cho hoạt động thanh toán quốc tế càng trở nên quan trọng, không thể thiếu trong các hoạt động của ngân hàng. Hoạt động thanh toán quốc tế không chỉ giúp Ngân hàng đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng mà còn là mảng dịch vụ đem lại nhiều lợi nhuận cho ngân hàng từ việc thu phí. Vì vậy, nâng cao chất lượng nghiệp vụ thanh toán quốc tế luôn là mục tiêu hàng đầu của các ngân hàng.