Chương 1. Tổng quan về các mô hình phê duyệt tín dụng - Mô hình phê duyệt tín dụng tập trung - Nợ xấu và hạn chế nợ xấu tại các NHTM 1. Các mô hình phê duyệt tín dụng Trong nền kinh tế thị trường, cung cấp tín dụng là hoạt động chủ lực của NHTM. Rủi ro trong ngân hàng có xu hướng tập trung chủ yếu vào danh mục tín dụng.
Đây là rủi ro lớn nhất và thường xuyên xảy ra. Khi ngân hàng rơi vào trạng thái tài chính khó khăn nghiêm trọng, thì nguyên nhân thường phát sinh từ hoạt động tín dụng của ngân hàng. Trong quy trình cấp tín dụng, thẩm định và phê duyệt tín dụng là khâu tối quan trọng, ảnh hưởng đến chất lượng và rủi ro tín dụng của một khoản vay. Trong bối cảnh đó, mỗi ngân hàng sẽ chọn cho mình một mô hình phê duyệt tín dụng phù hợp với từng thời kỳ, nhằm kiểm soát rủi ro tín dụng, đồng thời đảm bảo hoạt động kinh doanh hiệu quả.
Theo chuyên trang kinh tế, doanh nghiệp INC, được thành lập vào năm 1979 và có trụ sở tại thành phố New York, mô hình thẩm định và phê duyệt tín dụng là quá trình một doanh nghiệp hoặc một cá nhân phải trải qua để trở thành đủ điều kiện cho một khoản cấp tín dụng. Mô hình phê duyệt đề cập đến các quá trình tương tác và đánh giá nhu cầu vay khi đáp ứng yêu cầu cấp tín dụng. Việc phê duyệt tín dụng phụ thuộc vào sự sẵn sàng của các chủ thể cho vay trong nền kinh tế, đánh giá về các khả năng và thiện chí của bên vay trả lại tiền hoặc trả tiền cho các khoản vay, cộng thêm lãi suất một cách đúng thời hạn. Còn theo chuyên trang định giá và phân tích đầu tư phần mềm cho bất động sản thương mại Propertymetrics.com, tất cả các khoản vay đi qua một quá trình phê duyệt tín dụng.
Trong quá trình này, một ngân hàng xác định có hay không một khoản vay đề xuất có cơ hội đủ cao được hoàn trả đầy đủ và đúng hạn. Nếu một khoản cấp tín dụng không thực hiện đúng và đầy đủ, việc cắt giảm khoản vay sau đó hoặc bị từ chối, tái cơ cấu là để giảm thiểu rủi ro cho các ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Mô hình phê duyệt tín dụng là mô hình bao gồm các quy định về tổ chức bộ máy cấp tín dụng, các quy định về trình tự và thẩm quyền của bộ máy cấp tín dụng cũng như bộ máy giám sát hoạt động tín dụng. Mô hình phê duyệt tín dụng có thể có nhiều hình thức tùy thuộc vào quy mô của ngân hàng, khả năng chấp nhận rủi ro tín dụng và độ phức tạp trong tổ chức của ngân hàng.
Một mô hình phê duyệt tín dụng hiệu quả là phải gắn kết được mục tiêu kiểm soát rủi ro trong hoạt động tín dụng cũng như đảm bảo kết quả hoạt động kinh doanh. Có hai mô hình phê duyệt tín dụng thường được các NHTM lựa chọn: mô hình phê duyệt tín dụng phân tán và mô hình phê duyệt tín dụng tập trung. Mô hình phê duyệt tín dụng phân tán Là mô hình phê duyệt tín dụng trong đó từng cán bộ lãnh đạo, ban lãnh đạo các đơn vị kinh doanh được quy định các mức phán quyết tín dụng cụ thể. Khi giá trị cấp tín dụng vượt thẩm quyền, các ĐVKD phải trình hồ sơ lên các cấp cao hơn phê duyệt.
Mô hình này chưa có sự tách bạch giữa 3 chức năng quản trị rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp. Các phòng ban tín dụng của ngân hàng thực hiện đầy đủ 3 chức năng và chịu trách nhiệm đối với mọi khâu chuẩn bị cho một khoản cấp tín dụng. Mức phán quyết là mức tín dụng tối đa mà từng cán bộ lãnh đạo, ban lãnh đạo các đơn vị kinh doanh được quyền quyết định cho vay. Ở Việt Nam cách này phù hợp với Luật các tổ chức tín dụng về nguyên tắc phân định trách nhiệm ở các khâu trong quy trình.
Ưu điểm: - Phát huy tính độc lập và tự chịu trách nhiệm của CBNV, giảm sức ép lên nhà quản trị, giảm thời gian lưu trữ hồ sơ, tạo cơ sở kiểm soát và nâng cao chất lượng tín dụng. - Gọn nhẹ, cơ cấu tổ chức đơn giản. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Chủ động và tiết kiệm thời gian, bán hàng và chăm sóc khách hàng hiệu quả. Nhược điểm: - Nhiều công việc tập trung hết một nơi, thiếu chuyên sâu.
- Hoạt động tín dụng được quản lý từ xa, khó kiểm soát, sâu sát kỹ càng quy trình cấp tín dụng. - Không đảm bảo tính chính xác và khách quan. Vì vậy nhiều ngân hàng đã quy định trong những trường hợp vượt mức hoặc có mâu thuẫn trong kết quả ra quyết định tín dụng thì phải đưa ra Hội đồng tín dụng phán xét. - Khoản vay thuộc PGD phán xét sẽ được chuyển cho Hội đồng tín dụng/Ban tín dụng cấp chi nhánh; khoản vay vượt quyền phán xét của Ban Giám đốc chi nhánh sẽ do Hội đồng tín dụng khu vực phán quyết.
Trong mô hình này, nhà quản trị phải xác định rõ trình độ và kinh nghiệm của các bộ phận lãnh đạo ĐVKD trong quy trình cấp tín dụng. Từ đó quy định số tiền tối đa mà họ có quyền ra quyết định tín dụng. Mức phán quyết tăng lên theo trình độ và kinh nghiệm của nhân viên, cũng như quy mô của ĐVKD. Mô hình phê duyệt tín dụng tập trung Là mô hình trong đó quyền ra quyết định cấp tín dụng tập trung cho các cá nhân phê duyệt tín dụng độc lập hoặc một nhóm người (hội đồng tín dụng, ban tín dụng,…).
Mô hình này có sự tách biệt một cách độc lập giữa 3 chức năng: quản trị rủi ro, kinh doanh và tác nghiệp. Sự tách biệt giữa 3 chức năng nhằm mục tiêu hàng đầu là giảm thiểu rủi ro ở mức thấp nhất đồng thời phát huy được tối đa kỹ năng chuyên môn của từng vị trí cán bộ làm công tác tín dụng. Ưu điểm: - Dễ điều hành vốn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 - Dễ điều chỉnh cơ cấu theo mục tiêu định sẵn - Quản trị rủi ro tín dụng một cách hệ thống trên quy mô toàn ngân hàng, đảm bảo tính cạnh tranh lâu dài. - Thiết lập và duy trì môi trường phê duyệt tín dụng đồng bộ, phù hợp với quy trình quản lý gắn với hoạt động của các bộ phận kinh doanh, nâng cao năng lực đo lường giám sát rủi ro.
- Hỗ trợ xây dựng chính sách quản trị rủi ro thống nhất cho toàn hệ thống. Nhược điểm: - Ngân hàng sẽ gặp khó khăn nếu có một khối lượng lớn khách hàng đề nghị cấp tín dụng cùng thời điểm. - Việc ra quyết định tín dụng tập trung vào một cá nhân hay một nhóm người có thể dẫn đến tiêu cực nếu có móc nối và không kiểm soát chặt chẽ quy trình. - Không phân định được rõ ràng trách nhiệm của cá nhân tham gia thẩm định và phê duyệt.
- Đội ngũ cán bộ phê duyệt tín dụng phải có kiến thức cần thiết, gắn kết lý thuyết với thực tiễn, có kinh nghiệm tín dụng lâu năm. - Đòi hỏi đầu tư nhiều công sức, thời gian và nguồn nhân lực Mô hình phê duyệt tín dụng tập trung được đưa ra để kiểm soát hoạt động thẩm định và phê duyệt tín dụng một cách chặt chẽ hơn. Mô hình này hạn chế thẩm quyền phê duyệt tín dụng đối với đơn vị kinh doanh – đơn vị tiếp xúc trực tiếp với khách hàng. Mô hình này đã phần nào giúp kiểm soát được hoạt động cấp tín dụng, giám sát được các khoản vay có hiệu quả, đồng thời giải phóng thời gian cho đơn vị kinh doanh để tập trung bán hàng, tìm kiếm khách hàng, đa dạng trong các sản phẩm bán và gia tăng nhanh doanh số.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hạn chế của mô hình phê duyệt tín dụng phân tán và tính ưu việt của mô hình phê duyệt tín dụng tập trung 1. Hạn chế của mô hình phê duyệt tín dụng phân tán Đối với mô hình phê duyệt tín dụng phân tán, đơn vị kinh doanh được cấp một hạn mức phê duyệt tín dụng nhất định, thông qua ban tín dụng/hội đồng tín dụng tại đơn vị do các thành viên là lãnh đạo đơn vị kinh doanh tham gia. Chỉ khi khoản cấp tín dụng giá trị lớn, vượt thẩm quyền đơn vị mới được trình lên phân luồng phê duyệt tín dụng cấp cao hơn, theo quy định của ngân hàng từng thời kỳ.
Chính điều này đã tạo điều kiện cho các đơn vị kinh doanh cấu kết với nhau, cố gắng đẩy mạnh doanh số và kiếm lợi cho các cá nhân bằng việc thực hiện thẩm định và phê duyệt cấp tín dụng cho khách hàng một cách dễ dãi, đôi khi là cố ý làm trái quy định. Từ đó hiện thực dần lộ ra trong các năm gần đây khi tỷ lệ nợ xấu gia tăng rất cao trên toàn hệ thống và hàng loạt cán bộ tín dụng cũng như lãnh đạo vướng vào vòng lao lý. Cán bộ tín dụng làm hầu hết các công đoạn của quá trình cho vay, từ thu thập hồ sơ, định giá, công chứng cho đến giải ngân. Điều đó khiến NVTD dễ dàng sa ngã vào các hành vi phi đạo đức trong hoạt động tín dụng, bời quy trình cho vay qua tay một người và được kiểm soát hết sức lỏng lẻo.
Đó là nguyên nhân tại sao nợ xấu của hệ thống ngân hàng các năm vừa qua tăng đột biến và ngày càng có xu hướng phình to ra. Bên cạnh đó, nhiều cán bộ ngân hàng từ cấp quản lý đến nhân viên liên tục bị đưa ra xử lý vì những hành vi cho vay không đúng quy định gây thất thoát tài sản, chiếm đoạt của riêng, đặc biệt nhiều ở khối ngân hàng quốc doanh. Bên cạnh đó, các giám đốc chi nhánh, PGD đều có thẩm quyền phê duyệt tín dụng ở một mức cụ thể nào đó. Điều này giúp họ dễ dàng đưa các hồ sơ vay vốn của cá nhân họ về chi nhánh để nhân viên của mình làm.
Quá trình cho vay sẽ hết sức nhanh, gọn vì họ được phê duyệt đối với hồ sơ của chính cá nhân họ - hồ sơ “sếp”. Đôi khi đó là do những mối quan hệ, cũng có những hồ sơ sẽ mang lại “lợi ích” cho cá nhân của họ, dù rằng đôi khi khách hàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 không đủ tiêu chuẩn cho vay. Mô hình phê duyệt phân tán cũng giúp NVTD dễ dàng thực hiện hoạt động cho vay nếu như NVTD có được mối quan hệ tốt với cấp trên.