Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường kinh tế thị trường, nguồn nhân lực là tài sản quý báu quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Để vận hành và phát huy tối đa hiệu quả nguồn nhân lực, công tác tổ chức tiền lương và thực hiện các khoản trích theo lương đóng vai trò đòn bẩy kinh tế quan trọng, vừa đảm bảo tái sản xuất sức lao động, vừa kích thích tinh thần làm việc của người lao động. Tại Công ty Cổ phần Warning Zone – doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, bán lẻ thực phẩm và dịch vụ ăn uống lưu động – công tác quản trị nhân sự và chi trả thu nhập đã có những đóng góp nhất định vào kết quả kinh doanh. Tuy nhiên, việc xác định quỹ tiền lương, cơ cấu tiền lương và hình thức trả lương tại đơn vị vẫn bộc lộ một số hạn chế, chưa phát huy trọn vẹn vai trò động lực thúc đẩy năng suất lao động. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Quang Hưng tập trung nghiên cứu đề tài nhằm hoàn thiện quy trình kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại đơn vị.

Văn bản xác định rõ ràng mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu:

Mục tiêu nghiên cứu:

  • 1.1 Mục tiêu tổng quát: Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone.
  • 1.2 Mục tiêu cụ thể:
    • Phân tích và đánh giá thực trạng quy trình công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone.
    • Đề xuất giải pháp cụ thể giúp hoàn thiện công tác kế toán tiền lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone trong thời gian tới.

Câu hỏi nghiên cứu:

  • Thực trạng quy trình công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone như thế nào?
  • Những giải pháp nào giúp hoàn thiện công tác kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • 1.1 Đối tượng nghiên cứu: Nghiệp vụ kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone.
  • 1.2 Phạm vi nghiên cứu:
    • Không gian: Công ty Cổ phần Warning Zone (trụ sở tại 72 Lý Tự Trọng, Phường Bến Thành, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh).
    • Thời gian: Số liệu hoạt động sản xuất kinh doanh và nghiệp vụ kế toán từ năm 2022 đến tháng 3 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các quy định pháp luật và chuẩn mực kế toán hiện hành tại Việt Nam:

  • Khung pháp lý và khái niệm:
    • Khái niệm tiền lương căn cứ theo Điều 90 Bộ luật Lao động năm 2019.
    • Quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH) theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.
    • Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) theo Điều 50 và Điều 57 Luật Việc làm năm 2013.
    • Quỹ Kinh phí công đoàn (KPCĐ) theo Điều 5 Nghị định số 191/2013/NĐ-CP.
    • Tỷ lệ trích các khoản bảo hiểm thực hiện theo Quyết định số 23/QĐ-TTg ngày 07/07/2021, Nghị quyết số 68/NQ-CP ngày 01/07/2021, Quyết định số 595/QĐ-BHXH và Công văn số 2159/BHXH-BT.
    • Chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ áp dụng theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính.
Loại khoản trích Doanh nghiệp đóng Người lao động đóng Tổng tỷ lệ trích nộp
Bảo hiểm xã hội (BHXH) 17,5% 8,0% 25,5%
Bảo hiểm y tế (BHYT) 3,0% 1,5% 4,5%
Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) 1,0% 1,0% 2,0%
Kinh phí công đoàn (KPCĐ) 2,0% 0,0% 2,0%
Tổng cộng 23,5% 10,5% 34,0%
  • Phương pháp nghiên cứu:
    • Phương pháp thu thập số liệu: Tiếp cận hệ thống tài liệu nội bộ, quy chế tiền lương, bảng chấm công, bảng thanh toán lương, sổ cái, sổ chi tiết và báo cáo tài chính tại phòng Kế toán.
    • Phương pháp khảo sát: Thiết lập bảng câu hỏi khảo sát gửi đến nhân sự liên quan thuộc bộ phận Kế toán nhằm thu thập phản hồi về quy trình, đánh giá ưu nhược điểm và ghi nhận các kiến nghị cải tiến.
    • Phương pháp điều tra, quan sát trực tiếp: Ghi nhận thực tế quy trình lập, xử lý và luân chuyển chứng từ tiền lương cũng như các thao tác hạch toán tại doanh nghiệp.
    • Phương pháp phân tích, tổng hợp: Xử lý và đối chiếu dữ liệu kế toán thu thập được để làm rõ thực trạng hạch toán chi phí lương và bảo hiểm.
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp trích xuất từ hệ thống sổ sách kế toán, Báo cáo tài chính các năm 2021, 2022 và dữ liệu phát sinh tháng 3/2023 của Công ty Cổ phần Warning Zone; dữ liệu sơ cấp từ kết quả phát phiếu khảo sát nhân viên kế toán.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương 1 xác định tổng quan đề tài, nêu bật tính cấp thiết của công tác tiền lương đối với việc phát huy hiệu quả nguồn lực con người trong doanh nghiệp. Tác giả chỉ rõ mục tiêu tổng quát, hai mục tiêu cụ thể, hai câu hỏi nghiên cứu, phạm vi không gian tại Công ty Cổ phần Warning Zone và thời gian nghiên cứu giai đoạn 2022 – tháng 3/2023. Đồng thời, chương này giới thiệu phương pháp tiếp cận nghiên cứu và cấu trúc 4 chương của toàn bộ khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý luận về tiền lương và các khoản trích theo lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone

Nội dung chương 2 khái quát các công trình nghiên cứu thực tiễn trước đây liên quan đến kế toán tiền lương (như nghiên cứu của Phan Thị Hải Yến năm 2023, Phạm Thị Minh Lý năm 2023, Nguyễn Thị Mỹ Duyên năm 2019), phân tích ưu điểm và khoảng trống nghiên cứu cần tiếp tục bổ sung. Tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận về:

  • Bản chất, chức năng, vai trò và ý nghĩa của tiền lương.
  • Các hình thức trả lương trong doanh nghiệp: trả lương theo sản phẩm (sản phẩm cá nhân, tập thể, gián tiếp, có thưởng, lũy tiến), trả lương theo thời gian (căn cứ số ngày công chuẩn 26 ngày/tháng, hệ số lương và phụ cấp), trả lương khoán.
  • Bản chất và tỷ lệ trích các quỹ BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ (tổng tỷ lệ trích nộp là 34%, trong đó tính vào chi phí doanh nghiệp 23,5% và khấu trừ vào lương người lao động 10,5%).
  • Tổ chức công tác kế toán: hệ thống chứng từ theo Thông tư 133/2016/TT-BTC (Mẫu 01-LĐTL, 02-LĐTL, 03-LĐTL, 05-LĐTL, 10-LĐTL, 11-LĐTL); tài khoản kế toán sử dụng chủ yếu (TK 334, TK 338 chi tiết 3382, 3383, 3384, 3386); phương pháp hạch toán kế toán tiền lương, bảo hiểm, thuế thu nhập cá nhân; cách trình bày các chỉ tiêu liên quan trên Báo cáo tài chính (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh Báo cáo tài chính).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết về bức tranh thực tế tại đơn vị nghiên cứu:

  • Tổng quan doanh nghiệp: Công ty Cổ phần Warning Zone thành lập ngày 09/10/2019, giấy phép kinh doanh và mã số thuế 0315952588, vốn điều lệ 5.000 triệu đồng, người đại diện theo pháp luật là ông Nguyễn Thiên Long Bảo và ông Nguyễn Tất Thắng. Lĩnh vực hoạt động bao gồm trồng trọt (rau, đậu, hoa, cây cảnh, cây ăn quả), bán lẻ thực phẩm và dịch vụ ăn uống.
  • Kết quả hoạt động kinh doanh (2021 – 2022):
Chỉ tiêu tài chính Năm 2021 (đồng) Năm 2022 (đồng) Chênh lệch (đồng) Tỷ lệ tăng trưởng
Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Số liệu 2021 Số liệu 2022 +404.910 +8,5%
Giá vốn hàng bán Số liệu 2021 Số liệu 2022 +268.903 +8,9%
Lợi nhuận kế toán trước thuế Số liệu 2021 Số liệu 2022 +65.858 +20,4%
Lợi nhuận sau thuế Số liệu 2021 210.544 +63.544 +30,0%
  • Cơ cấu bộ máy và chính sách kế toán: Bộ máy kế toán gồm Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán bán hàng, Kế toán kho và thuế, Thủ quỹ. Đơn vị áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, hình thức ghi sổ Nhật ký chung thực hiện trên phần mềm kế toán Fast Accounting, phương pháp kê khai thường xuyên hàng tồn kho, tính giá xuất kho theo phương pháp nhập trước - xuất trước (FIFO), nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, trích khấu hao tài sản cố định theo phương pháp đường thẳng. Hệ thống tài khoản hạch toán chi phí lương gồm TK 154, TK 641, TK 642, TK 334, TK 338.
  • Cơ cấu lao động tính đến ngày 31/03/2023: Tổng số 25 nhân sự.
Tiêu chí phân loại Nhóm phân loại Số lượng (người) Tỷ trọng (%)
Giới tính Nữ 13 52,0%
Nam 12 48,0%
Độ tuổi Từ 18 đến 30 tuổi 20 80,0%
Trên 30 tuổi 5 20,0%
Trình độ chuyên môn Trên đại học 3 12,0%
Đại học 8 32,0%
Cao đẳng 14 56,0%
Trung cấp / Phổ thông 0 0,0%
Tính chất công việc Lao động trực tiếp 25 100,0%
Lao động gián tiếp 0 0,0%
  • Thực trạng quy trình hạch toán và luân chuyển chứng từ: Quy trình lập bảng chấm công hàng ngày, tổng hợp chấm công cuối tháng, lập bảng thanh toán tiền lương, ký duyệt bảng lương, lập phiếu chi và chuyển khoản hoặc chi trả tiền mặt cho người lao động. Khóa luận minh họa các bút toán phát sinh tháng 3/2023, quy trình nhập liệu trên phần mềm Fast Accounting đối với TK 334 và các tài khoản trích theo lương TK 338 (3382, 3383, 3384, 3386).
  • Kết quả khảo sát nội bộ: Đánh giá ý kiến phản hồi của nhân viên phòng Kế toán về sự thuận tiện, mức độ đáp ứng của phần mềm và những vướng mắc phát sinh trong quá trình tính lương và trích nộp bảo hiểm.

Chương 4: Kết luận và kiến nghị

Chương 4 tổng hợp các nhận xét chung về ưu điểm và tồn tại trong công tác kế toán tiền lương tại Công ty Cổ phần Warning Zone. Tác giả phân tích các nguyên nhân dẫn đến hạn chế về xác định quỹ lương, phương thức phân bổ chi phí, trình tự kiểm soát chứng từ và đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng hạch toán, tăng cường bảo mật số liệu và tối ưu hóa quy trình kế toán trên phần mềm Fast.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả thực tế:
    • Khóa luận làm rõ bức tranh tài chính tăng trưởng của Công ty Cổ phần Warning Zone trong giai đoạn 2021 – 2022: doanh thu thuần tăng 8,5% (tương đương 404.910 đồng), lợi nhuận trước thuế tăng 20,4% (tăng 65.858 đồng) và lợi nhuận sau thuế tăng 30% (tăng 63.544 đồng).
    • Phản ánh chính xác thực trạng quản lý 25 lao động có trình độ từ cao đẳng trở lên (chiếm 100%), trong đó lao động trẻ từ 18–30 tuổi chiếm ưu thế (80%).
    • Khái quát toàn bộ chu trình kế toán tiền lương và các khoản trích theo tỷ lệ 34% (BHXH 25,5%, BHYT 4,5%, BHTN 2%, KPCĐ 2%) trên nền tảng phần mềm Fast Accounting theo hình thức Nhật ký chung và Thông tư 133/2016/TT-BTC.
  • Giải pháp và kiến nghị đề xuất:
    • Hoàn thiện quy chế trả lương và trích nộp bảo hiểm, xây dựng thang bảng lương và tiêu chí đánh giá hiệu quả công việc rõ ràng hơn nhằm phát huy vai trò đòn bẩy kinh tế của tiền lương.
    • Cải tiến quy trình luân chuyển chứng từ từ khâu chấm công, duyệt bảng lương đến hạch toán chi phí, giảm thiểu thao tác thủ công và sai sót số liệu.
    • Tối ưu hóa việc ứng dụng phần mềm Fast Accounting trong việc tự động hóa trích lập các khoản BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ và trích nộp thuế TNCN.
    • Xây dựng quy chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ đối với các khoản chi trả thu nhập cho người lao động.
  • Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khóa luận kế thừa phương pháp nghiên cứu từ các đề tài của Phan Thị Hải Yến (2023), Phạm Thị Minh Lý (2023) và Nguyễn Thị Mỹ Duyên (2019), đồng thời khắc phục khoảng trống của các nghiên cứu đi trước bằng việc kết hợp phương pháp điều tra khảo sát bằng bảng hỏi đối với nhân viên kế toán trực tiếp tham gia quy trình, đưa ra góc nhìn đa chiều và giải pháp sát với thực tiễn tại doanh nghiệp dịch vụ - thương mại.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện tại một doanh nghiệp có quy mô nhân sự nhỏ (25 lao động trực tiếp) với phạm vi số liệu giới hạn trong giai đoạn 2022 đến tháng 3 năm 2023. Do đó, các phát hiện và đánh giá về nghiệp vụ phản ánh đặc thù riêng của Công ty Cổ phần Warning Zone và có thể chưa bao quát hết sự phức tạp của các loại hình doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát sang các kỳ kế toán tiếp theo, theo dõi sự thay đổi của chính sách bảo hiểm và thuế trong các năm tài chính mới, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về kiểm soát nội bộ chu trình tiền lương và chi phí nhân sự trong toàn hệ thống chuỗi cửa hàng chuyên doanh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp về đề tài tiền lương và các khoản trích theo lương tại doanh nghiệp vừa và nhỏ.
  • Kế toán viên tại các doanh nghiệp thương mại, dịch vụ áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và sử dụng phần mềm kế toán Fast Accounting.
  • Phần đáng tham khảo nhất là hệ thống sơ đồ hạch toán tài khoản (TK 334, TK 338), quy trình luân chuyển chứng từ tiền lương và kỹ thuật nhập liệu hạch toán thực tế trên giao diện phần mềm Fast Accounting được minh họa tại Chương 2 và Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty Cổ phần Warning Zone áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào?
Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp vừa và nhỏ ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính, sử dụng hình thức kế toán Nhật ký chung và thực hiện hạch toán trên máy tính thông qua phần mềm kế toán Fast Accounting.

2. Tổng tỷ lệ trích các khoản theo lương áp dụng tại công ty là bao nhiêu và phân bổ như thế nào?
Tổng tỷ lệ trích là 34% trên quỹ lương đóng bảo hiểm, trong đó: tính vào chi phí doanh nghiệp là 23,5% (BHXH 17,5%, BHYT 3%, BHTN 1%, KPCĐ 2%) và trừ vào thu nhập của người lao động là 10,5% (BHXH 8%, BHYT 1,5%, BHTN 1%, KPCĐ 0%).

3. Đặc điểm cơ cấu nhân sự của Công ty Cổ phần Warning Zone tại thời điểm ngày 31/03/2023 như thế nào?
Doanh nghiệp có tổng cộng 25 cán bộ công nhân viên, 100% là lao động trực tiếp. Trong đó, nữ giới chiếm 52% (13 người), nam giới chiếm 48% (12 người); độ tuổi từ 18-30 tuổi chiếm 80% (20 người); trình độ chuyên môn gồm 12% trên đại học (3 người), 32% đại học (8 người) và 56% cao đẳng (14 người).

4. Kết quả hoạt động kinh doanh của công ty trong giai đoạn 2021 - 2022 có sự biến động ra sao?
Năm 2022 so với năm 2021, doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ tăng 8,5% (tăng 404.910 đồng), giá vốn hàng bán tăng 8,9% (tăng 268.903 đồng), lợi nhuận kế toán trước thuế tăng 20,4% (tăng 65.858 đồng) và lợi nhuận sau thuế tăng 30,0% (tăng 63.544 đồng, đạt 210.544 đồng).

5. Điểm mới trong phương pháp nghiên cứu mà tác giả tự nêu so với các nghiên cứu trước là gì?
Tác giả đã bổ sung phương pháp khảo sát bằng bảng câu hỏi gửi trực tiếp cho nhân viên bộ phận kế toán để thu thập đánh giá thực tế về ưu điểm, nhược điểm của quy trình tính lương và hạch toán, từ đó đưa ra các đề xuất hoàn thiện có tính khách quan và khả thi hơn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Quang Hưng đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, đồng thời phản ánh chi tiết thực trạng xử lý nghiệp vụ tại Công ty Cổ phần Warning Zone giai đoạn 2022 - tháng 3/2023. Thông qua việc phân tích dữ liệu sổ sách và kết quả khảo sát nhân viên kế toán trên phần mềm Fast Accounting, nghiên cứu đã chỉ ra những tồn tại trong quản lý quỹ lương, cơ cấu tiền lương và quy trình luân chuyển chứng từ. Các giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, giúp nâng cao độ chính xác, tính minh bạch và hiệu quả quản lý chi phí lao động tại doanh nghiệp.