Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, các hoạt động lưu thông hàng hóa và cung ứng dịch vụ logistics diễn ra liên tục, kéo theo khối lượng lớn các nghiệp vụ thanh toán công nợ giữa các chủ thể kinh doanh. Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải và giao nhận, việc quản lý chặt chẽ chu chuyển dòng tiền, kiểm soát các khoản nợ phải thu từ khách hàng và nghĩa vụ phải trả cho nhà cung cấp đóng vai trò trực tiếp quyết định khả năng thanh khoản cũng như hiệu quả hoạt động tài chính. Nhằm phản ánh trung thực thực tế công tác hạch toán tại doanh nghiệp dịch vụ, đề tài "Hoàn thiện công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải" được thực hiện với các nội dung trọng tâm sau:

  1. Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn: Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải là doanh nghiệp ngoài nhà nước hoạt động trong lĩnh vực giao nhận, vận tải đa phương thức và logistics. Do đặc thù ngành có mạng lưới đối tác đa dạng, phát sinh nhiều giao dịch với các hãng tàu, đơn vị vận tải, khách hàng xuất nhập khẩu với các phương thức thanh toán trả ngay, chậm trả và đồng tiền thanh toán khác nhau, công tác kế toán công nợ cần được tổ chức khoa học để hạn chế rủi ro ứ đọng vốn và đảm bảo nghĩa vụ tài chính đúng hạn.
  2. Mục tiêu nghiên cứu: Khóa luận hướng đến 03 nhiệm vụ cụ thể được đánh số trong đề cương:
    • Nhiệm vụ 1: Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán trong doanh nghiệp theo quy định hiện hành.
    • Nhiệm vụ 2: Khảo sát, mô tả và phân tích thực trạng tổ chức công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải.
    • Nhiệm vụ 3: Đề xuất một số giải pháp có tính khả thi nhằm hoàn thiện tổ chức kế toán công nợ phải thu, phải trả tại đơn vị thực tập.
  3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
    • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán thanh toán với người mua (TK 131) và người bán (TK 331), bao gồm hệ thống chứng từ, tài khoản, quy trình hạch toán, ghi sổ kế toán tổng hợp và chi tiết.
    • Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải (địa chỉ: Số 91 Tôn Đức Thắng, Phường Trần Nguyên Hãn, Quận Lê Chân, Thành phố Hải Phòng).
    • Phạm vi thời gian và số liệu: Số liệu kế toán, chứng từ và hệ thống sổ sách phát sinh trong năm tài chính 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên hệ thống chuẩn mực và chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính (áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/01/2017).

Các cơ sở lý thuyết, pháp lý và mô hình hạch toán được vận dụng bao gồm:

  • Khái niệm và phương thức thanh toán: Phân loại phương thức thanh toán (trả ngay, trả chậm) và hình thức thanh toán (bằng tiền mặt áp dụng cho khoản dưới 20 triệu đồng; không dùng tiền mặt qua ngân hàng như séc, ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, bù trừ công nợ, thư tín dụng - L/C, thẻ tín dụng).
  • Nguyên tắc hạch toán kế toán công nợ: Vận dụng Điều 17 Thông tư 133/2016/TT-BTC cho Tài khoản 131 (Phải thu của khách hàng) và Điều 40 Thông tư 133/2016/TT-BTC cho Tài khoản 331 (Phải trả cho người bán). Hạch toán chi tiết theo từng đối tượng, từng kỳ hạn thu hồi/thanh toán, theo dõi nguyên tệ và phân loại nợ.
  • Kế toán nghiệp vụ thanh toán ngoại tệ: Xử lý chênh lệch tỷ giá hối đoái phát sinh trong kỳ và đánh giá lại số dư cuối kỳ theo tỷ giá giao dịch thực tế, tỷ giá ghi nhận nợ, tỷ giá xuất quỹ qua các tài khoản TK 515 (Doanh thu hoạt động tài chính), TK 635 (Chi phí tài chính) và TK 413 (Chênh lệch tỷ giá hối đoái).
  • Kế toán dự phòng nợ phải thu khó đòi: Quy định trích lập và hoàn nhập dự phòng tổn thất công nợ vào chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642) qua Tài khoản 229 (chi tiết TK 2293) theo khung thời gian quá hạn:
Thời gian nợ quá hạn Tỷ lệ trích lập dự phòng
Từ 6 tháng đến dưới 1 năm 30% giá trị khoản nợ
Từ 1 năm đến dưới 2 năm 50% giá trị khoản nợ
Từ 2 năm đến dưới 3 năm 70% giá trị khoản nợ
Từ 3 năm trở lên 100% giá trị khoản nợ
  • Kế toán chiết khấu thanh toán: Xử lý khoản giảm trừ do thanh toán trước hạn thông qua TK 635 (đối với bên bán) và TK 515 (đối với bên mua).
  • Hệ thống các hình thức ghi sổ: Khảo cứu 04 hình thức kế toán theo quy định: Nhật ký chung, Nhật ký - Sổ Cái, Chứng từ ghi sổ và Hình thức kế toán trên máy vi tính.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng là phương pháp nghiên cứu mô tả, phương pháp kế toán (chứng từ, tài khoản, tính giá, tổng hợp - cân đối), phương pháp thu thập và xử lý số liệu sơ cấp/thứ cấp từ hồ sơ thực tế, phương pháp đối chiếu và phân tích số liệu sổ sách kế toán năm 2021 tại phòng Tài chính - Kế toán của đơn vị.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán trong doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kế toán tài chính về quan hệ công nợ thương mại trong doanh nghiệp:

  • Làm rõ bản chất của thanh toán, phân biệt hai phương thức thanh toán (trả ngay, trả chậm) và các hình thức thanh toán bằng tiền mặt hoặc qua ngân hàng (Séc, Ủy nhiệm thu, Ủy nhiệm chi, Thư tín dụng - L/C, Bù trừ công nợ).
  • Quy định kết cấu, nội dung phản ánh và nguyên tắc hạch toán của Tài khoản 131 ("Phải thu của khách hàng") và Tài khoản 331 ("Phải trả cho người bán"), bao gồm cả trường hợp có số dư hai bên (lưỡng tính) phản ánh số tiền khách hàng ứng trước hoặc doanh nghiệp ứng trước tiền cho người bán.
  • Trình bày quy trình hạch toán các giao dịch kinh tế phát sinh liên quan đến ngoại tệ, nguyên tắc xác định tỷ giá giao dịch thực tế, tỷ giá ghi sổ và phương pháp định giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ tại thời điểm lập báo cáo tài chính.
  • Phân tích điều kiện, phương pháp tính toán mức trích lập và xử lý hạch toán dự phòng nợ phải thu khó đòi (TK 2293), các bước xử lý xóa nợ, thu hồi nợ đã xóa và bán nợ quá hạn.
  • Khái quát trình tự ghi sổ, lập chứng từ, luân chuyển số liệu kế toán thanh toán theo 04 hình thức sổ sách kế toán: Nhật ký chung, Nhật ký - Sổ Cái, Chứng từ ghi sổ và Kế toán trên máy vi tính.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty CP Giao nhận Quốc tế Bến Hải

Chương 2 trình bày bức tranh tổng thể về đặc điểm hoạt động, cơ cấu tổ chức và thực trạng quy trình kế toán công nợ tại doanh nghiệp:

  • Khái quát doanh nghiệp: Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải (Ben Hai JSC), mã số thuế 0200952246, vốn điều lệ 6 tỷ đồng, thành lập ngày 29/07/2009 theo Giấy phép kinh doanh của Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Hải Phòng. Giám đốc điều hành là ông Vũ Mạnh Nam. Doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực: giao nhận vận tải xuất nhập khẩu đường biển, đường hàng không, đường bộ, dịch vụ logistics, khai thuê hải quan, kho bãi, đại lý hãng tàu.
  • Tổ chức bộ máy: Cơ cấu quản lý gồm Giám đốc, Phó Giám đốc phụ trách chuyên môn, Phòng Kinh doanh - Nghiệp vụ, Phòng Tổ chức Nhân sự, Đội vận tải và Phòng Tài chính - Kế toán. Bộ máy kế toán tổ chức theo mô hình tập trung gồm: Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp kiêm thuế, Kế toán bán hàng kiêm kế toán tiền lương, và Thủ quỹ.
  • Chính sách kế toán áp dụng: Áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC; niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12; nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ; khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng; tính giá vốn hàng bán theo phương pháp bình quân gia quyền cả kỳ; đơn vị tiền tệ ghi sổ là Đồng Việt Nam (VND); hình thức ghi sổ kế toán áp dụng là Nhật ký chung.
  • Thực trạng kế toán thanh toán với người mua (TK 131): Hệ thống chứng từ sử dụng gồm Hóa đơn GTGT, Phiếu thu, Giấy báo có của ngân hàng; hệ thống sổ gồm Sổ Nhật ký chung (Mẫu S03a-DNN), Sổ cái TK 131 (Mẫu S03b-DNN), Sổ chi tiết TK 131 (Mẫu S12-DNN), Bảng tổng hợp thanh toán với người mua.
    • Ví dụ minh họa 1: Ngày 26/06/2021, xuất Hóa đơn GTGT số 0000221 (ký hiệu AA/19P) cung cấp dịch vụ cước vận chuyển tháng 6 tuyến Quảng Ninh - Hải Phòng cho Công ty TNHH XNK Thương mại Dịch vụ Minh Tâm (MST: 5701369690): Doanh thu chưa thuế 115.000.000 đồng, thuế GTGT 10% là 11.500.000 đồng, tổng giá thanh toán ghi nhận nợ phải thu là 126.500.000 đồng.
    • Ví dụ minh họa 2: Ngày 29/06/2021, Công ty Minh Tâm thanh toán toàn bộ 126.500.000 đồng qua tài khoản ngân hàng BIDV Chi nhánh Hải Phòng theo Giấy báo có ngày 29/06/2021.
    • Ví dụ minh họa 3: Ngày 29/06/2021, xuất Hóa đơn GTGT số 0000225 cước vận chuyển sắt phi 10 cho Công ty CP Tư vấn và Xây dựng Hải Phòng (MST: 0200862828): Doanh thu chưa thuế 12.658.000 đồng, thuế GTGT 1.265.800 đồng, tổng công nợ phải thu 13.923.800 đồng.
    • Ví dụ minh họa 4: Ngày 15/07/2021, Công ty CP Tư vấn và Xây dựng Hải Phòng thanh toán cước vận chuyển bằng tiền mặt số tiền 13.923.800 đồng theo Phiếu thu số 454.
    • Số liệu tổng hợp: Sổ chi tiết TK 131 khách hàng Minh Tâm có số dư đầu kỳ 183.000.000 đồng, phát sinh Nợ 126.500.000 đồng, phát sinh Có 126.500.000 đồng, số dư nợ cuối kỳ 245.000.000 đồng. Sổ chi tiết khách hàng Tư vấn và Xây dựng Hải Phòng có số dư đầu kỳ 89.125.000 đồng, phát sinh trong kỳ theo hóa đơn và phiếu thu, số dư cuối kỳ là 36.840.000 đồng. Bảng tổng hợp thanh toán người mua phản ánh tổng số dư đầu kỳ là 882.360.000 đồng và tổng số dư cuối kỳ là 882.325.000 đồng.
  • Thực trạng kế toán thanh toán với người bán (TK 331): Chứng từ thanh toán gồm Hợp đồng kinh tế, Hóa đơn GTGT mua vào, Phiếu chi, Giấy đề nghị thanh toán, Ủy nhiệm chi, Giấy báo nợ. Kế toán sử dụng TK 331, theo dõi chi tiết theo từng đối tượng nhà cung cấp, ghi nhận vào Sổ Nhật ký chung, Sổ chi tiết TK 331, Bảng tổng hợp chi tiết TK 331 và Sổ cái TK 331.

Chương 3: Một số biện pháp nhằm hoàn thiện tổ chức kế toán thanh toán với người mua và người bán tại Công ty CP Giao nhận Quốc tế Bến Hải

Chương 3 tập trung đề xuất các định hướng và giải pháp nghiệp vụ nhằm hoàn thiện công tác quản lý công nợ tại doanh nghiệp dựa trên các tồn tại phát hiện ở Chương 2, bao gồm việc tăng cường đối chiếu công nợ định kỳ, kiểm soát chặt chẽ quy trình xét duyệt hạn mức tín dụng khách hàng, hoàn thiện việc trích lập dự phòng phải thu khó đòi và nâng cao hiệu quả ứng dụng phần mềm kế toán trong xử lý thanh toán.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh chi tiết thực trạng tổ chức công tác kế toán thanh toán với các kết quả cụ thể:

  • Hệ thống hóa quy trình luân chuyển chứng từ: Mô tả đầy đủ quy trình luân chuyển chứng từ kế toán từ khâu phát sinh nghiệp vụ cung cấp dịch vụ logistics/thuê ngoài vận chuyển đến khâu lập Hóa đơn GTGT, Phiếu thu, Giấy báo có/báo nợ, ghi chép đồng thời vào Sổ Nhật ký chung, Sổ chi tiết công nợ và Sổ cái tài khoản.
  • Trích xuất số liệu thực tế năm 2021: Phản ánh chân thực các nghiệp vụ kế toán công nợ khách hàng và nhà cung cấp thông qua biểu mẫu biểu số kế toán thực tế:
Khách hàng / Đối tượng Số dư đầu kỳ 2021 (VNĐ) Số phát sinh tiêu biểu trong kỳ Số dư cuối kỳ 2021 (VNĐ)
Công ty TNHH XNK TM DV Minh Tâm 183.000.000 HĐ 0000221: +126.500.000 đ
GBC BIDV 29/06: -126.500.000 đ
245.000.000
Công ty CP Tư vấn & XD Hải Phòng 89.125.000 HĐ 0000225: +13.923.800 đ
Phiếu thu 454: -13.923.800 đ
36.840.000
Công ty TNHH Thành Phát 68.015.000 Theo dõi trên Bảng tổng hợp Ghi nhận theo sổ chi tiết
Tổng hợp công nợ phải thu (TK 131) 882.360.000 Tổng phát sinh trong kỳ 882.325.000
  • Đóng góp của khóa luận: Cung cấp tài liệu mô tả chi tiết cách vận dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC vào một doanh nghiệp logistics thực tế tại Hải Phòng, chỉ rõ mối liên kết giữa nghiệp vụ vận tải đa phương thức với phương pháp theo dõi chi tiết công nợ từng đối tượng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về phạm vi và thời gian: Nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ thực tập tốt nghiệp với thời gian giới hạn (từ 04/04/2022 đến 24/06/2022); các số liệu khảo sát, trích xuất chứng từ và sổ kế toán tập trung chủ yếu vào năm tài chính 2021 tại một doanh nghiệp logistics quy mô vốn 6 tỷ đồng.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang việc tích hợp hệ thống phần mềm ERP chuyên ngành logistics với phân hệ kế toán tài chính, phân tích sâu hơn công tác quản trị rủi ro tín dụng thương mại và đánh giá hiệu quả thu hồi công nợ đối với các hợp đồng vận tải quốc tế thanh toán bằng nhiều loại ngoại tệ khác nhau.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

  • Sinh viên ngành Kế toán - Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Làm tài liệu tham khảo về phương pháp trình bày khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành kế toán tài chính doanh nghiệp, đặc biệt là cách thức trích dẫn chứng từ, lập sổ Nhật ký chung, Sổ cái, Sổ chi tiết TK 131, TK 331 theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
  • Kế toán viên tại các doanh nghiệp dịch vụ giao nhận, logistics: Tham khảo quy trình tổ chức bộ máy kế toán tinh gọn, các bước luân chuyển chứng từ dịch vụ vận tải (từ tiếp nhận thông tin, phát lệnh, lập hóa đơn đến theo dõi thu hồi công nợ) và xử lý thanh toán hỗn hợp tiền mặt/chuyển khoản.

Câu hỏi thường gặp

  1. Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải áp dụng chế độ kế toán nào và hình thức ghi sổ gì? Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính, với hình thức ghi sổ kế toán là hình thức Nhật ký chung.

  2. Cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán tại Công ty Ben Hai JSC gồm những vị trí nào? Bộ máy kế toán của công ty tổ chức theo mô hình tập trung gồm 04 vị trí/nhân sự: Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp kiêm kế toán thuế, Kế toán bán hàng kiêm kế toán tiền lương, và Thủ quỹ.

  3. Nghiệp vụ cung cấp dịch vụ cước vận chuyển cho Công ty Minh Tâm ngày 26/06/2021 được hạch toán với số tiền bao nhiêu? Hóa đơn GTGT số 0000221 lập ngày 26/06/2021 ghi nhận cước vận chuyển tuyến Quảng Ninh - Hải Phòng có giá chưa thuế là 115.000.000 đồng, thuế GTGT 10% là 11.500.000 đồng, tổng giá trị thanh toán ghi nhận nợ phải thu (TK 131) là 126.500.000 đồng (đã được thanh toán qua chuyển khoản ngân hàng BIDV vào ngày 29/06/2021).

  4. Doanh nghiệp quy định hình thức thanh toán bằng tiền mặt và chuyển khoản như thế nào? Công ty áp dụng thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản tùy thỏa thuận đối với người mua; đối với các khoản thanh toán cho người bán có giá trị từ 20.000.000 đồng trở lên, công ty bắt buộc thực hiện thanh toán qua ngân hàng (chuyển khoản), các khoản dưới 20.000.000 đồng có thể thanh toán bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản.

  5. Tổng số dư nợ phải thu khách hàng (TK 131) đầu kỳ và cuối kỳ năm 2021 của công ty là bao nhiêu? Theo Bảng tổng hợp thanh toán với người mua năm 2021 của công ty, tổng số dư nợ đầu kỳ của Tài khoản 131 là 882.360.000 đồng và tổng số dư nợ cuối kỳ là 882.325.000 đồng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lâm Ánh Hồng đã phản ánh đầy đủ cơ sở lý luận và thực trạng tổ chức công tác kế toán thanh toán với người mua, người bán tại Công ty Cổ phần Giao nhận Quốc tế Bến Hải trong năm tài chính 2021. Tác giả đã vận dụng đúng các quy định của Thông tư 133/2016/TT-BTC để mô tả chi tiết quy trình hạch toán, hệ thống chứng từ thực tế và phương pháp ghi chép sổ kế toán tổng hợp, chi tiết cho các tài khoản công nợ TK 131 và TK 331. Các số liệu trích xuất từ hóa đơn, giấy báo có, phiếu thu và sổ kế toán minh chứng rõ ràng cho hoạt động kế toán tại một doanh nghiệp logistics thực tế. Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành kế toán cũng như cán bộ phụ trách công tác kế toán công nợ tại các đơn vị kinh doanh dịch vụ giao nhận vận tải.