Chương 1: Cơ sở lý luận chung về kế toán hoạt động thu, chi trong đơn vị sự nghiệp công lập Chương 2: Kết quả nghiên cứu thực trạng kế toán hoạt động thu, chi tại Bệnh viện Nhi Thanh Hóa Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán hoạt động thu, chi tại Bệnh viện Nhi Thanh Hóa 6 ƢƠNG Ơ Ở LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN HOẠT ĐỘNG T TR NG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1. Những vấn đề cơ bản về hoạt độn t u c i tron đơn vị sự nghiệp công lập 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Theo Điều 2 nghị định 16/2015/NĐ- CP của Chính phủ ban hành ngày 14/02/2015 “Quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập”,“đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước”.[10] Trong cuốn “Giáo trình Quản trị tài chính các đơn vị hành chính sự nghiệp”, đơn vị sự nghiệp công lập được hiểu là “đơn vị được Nhà nước thành lập để thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính, đảm bảo anh ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế xã hội,… các đơn vị này được Nhà nước cấp kinh phí và hoạt động theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp”.[6] Như vậy, đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) là những đơn vị do Nhà nước quyết định thành lập nhằm thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định hay quản lý nhà nước về một lĩnh vực nào đó như văn hoá xã hội, y tế, giáo dục, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế,… hoạt động chủ yếu bằng nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp. ên cạnh đó, các đơn vị này tuỳ từng chức năng hoạt động của mình mà có các nguồn thu khác như: thu phí, lệ phí, thu sự nghiệp, viện trợ, tài trợ, thu từ hoạt động kinh doanh theo chức năng nhiệm vụ của mình và được nhà nước cho phép.
Đặc điểm đơn vị sự nghiệp công lập Các đơn vị sự nghiệp công lập gồm nhiều hoạt động trong nhiều lĩnh vực với các chức năng và nhiệm vụ khác nhau. Tuy nhiên, các đơn vị sự nghiệp công lập có đặc điểm chung là: 7 * Đặc điểm hoạt động: mục đích hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập đều không vì lợi nhuận, chủ yếu phục vụ lợi ích cộng đồng. Các sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp công lập tạo ra chủ yếu là những sản phẩm, dịch vụ có giá trị về sức khỏe, tri thức, văn hóa, đạo đức, xã hội,… Đây là các sản phẩm, dịch vụ mang lại lợi ích chung có tính bền vững, lâu dài cho xã hội. Hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước, thực thi các chính sách xã hội của Nhà nước.
* Đặc điểm quản lý: Tổ chức bộ máy quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập được các cơ quan nhà nước cấp trên có thẩm quyền phê duyệt và quyết định sao cho phù hợp với loại hình, chức năng, nhiệm vụ được giao của từng đơn vị sự nghiệp công lập. Các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động theo cơ chế thủ trưởng, nghĩa là luôn có một người đứng đầu mỗi đơn vị. Người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập được pháp luật trao rất nhiều nhiệm vụ, quyền hạn quan trọng, quyết định về tài chính, nhân sự, điều hành hoạt động thường xuyên của đơn vị. Tùy thuộc vào loại hình, phân cấp và chức năng nhiệm vụ được giao mà các đơn vị sự nghiệp công lập có cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý khác nhau.
Một số kiểu cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập như sau: Cơ cấu trực tuyến: Cơ cấu trực tuyến là một mô hình tổ chức, quản lý, trong đó nhà quản trị ra quyết định và giám sát trực tiếp đối với cấp dưới và ngược lại, mỗi người cấp dưới chỉ nhận được sự điều hành và chịu trách nhiệm trước một người lãnh đạo trực tiếp cấp trên. Cơ cấu chức năng: Cơ cấu theo chức năng là loại hình cơ cấu tổ chức trong đó từng chức năng quản lý được tách riêng do một bộ phận, một cơ quan đảm nhận. Cơ cấu này có đặc điểm là những nhân viên chức năng phải là người am hiểu chuyên môn và thành thạo nghiệp vụ trong phạm vi quản lý của mình. 8 Cơ cấu trực tuyến - chức năng: Cơ cấu này là sự kết hợp của cơ cấu theo trực tuyến và theo cơ cấu chức năng.
Theo đó, mối quan hệ giữa cấp dưới và cấp trên là một đường thẳng còn các bộ phận chức năng chỉ làm nhiệm vụ chuẩn bị những lời chỉ dẫn, những lời khuyên và kiểm tra sự hoạt động của các bộ phận trực tuyến. Cơ cấu trực tuyến - tham mưu: Cơ cấu này có đặc điểm là người lãnh đạo ra mệnh lệnh và chịu hoàn toàn trách nhiệm về quyết định của mình, khi gặp các vấn đề phức tạp, người lãnh đạo phải tham khảo ý kiến của các chuyên gia ở bộ phận tham mưu giúp việc. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập ĐVSNCL có thể được phân loại theo các tiêu thức khác nhau như theo lĩnh vực; theo phân cấp quản lý; theo nguồn thu. Cụ thể: * Phân loại theo mức độ tự chủ tài chính.
Đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự (sau đây gọi là đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ). Đơn vị sự nghiệp công lập chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự.[13] Chủ yếu là các Viện nghiên cứu, Bệnh viện, Trường học….trực thuộc cơ quan nhà nước có thẩm quyền. * Căn cứ vào nguồn thu sự nghiệp trong Nghị định số 43/2006 ngày 25/04/2006 của Chính phủ đã quy định rõ các đơn vị sự nghiệp gồm đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu và đơn vị sự nghiệp có thu. “ Đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, đơn vị có nguồn thu sự nghiệp thấp là các đơn vị để duy trì hoạt động thường xuyên theo chức năng, nhiệm vụ của đơn vị dựa hoàn toàn vào kinh phí ngân sách nhà nước cấp tức là ngân sách nhà nước bảo đảm toàn bộ.
9 Đơn vị sự nghiệp có thu chia thành: Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm toàn bộ chi phí hoạt động thường xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm chi phí hoạt động) và đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động thường xuyên, phần còn lại được ngân sách nhà nước cấp (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động);”[8]” Đơn vị sự nghiệp có thu là các đơn vị sự nghiệp do nhà nước thành lập hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục đào tạo, y tế, khoa học công nghệ và môi trường, văn hoá thông tin, thể dục thể thao, sự nghiệp kinh tế, dịch vụ việc làm. thực hiện cung cấp các dịch vụ xã hội công cộng và các dịch vụ nhằm duy trì sự hoạt động của nền kinh tế một các xuyên suốt với mục đích phi lợi nhuận. Bên cạnh đó, tuỳ từng chức năng nhiệm vụ của mỗi đơn vị mà có thể tự khai thác thêm nguồn thu khác để chi tiêu một phần hoặc toàn bộ kinh phí thường xuyên của đơn vị. Đơn vị sự nghiệp có thu được xác định dựa vào các tiêu chuẩn sau: Có văn bản quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp của cơ quan có thẩm quyền ở Trung Ương hoặc địa phương.
Có mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng để phản ánh các khoản thu, chi tài chính của đơn vị Được nhà nước cấp kinh phí và tài sản để thực hiện nhiệm vụ chính trị, chức năng chuyên môn của đơn vị và được phép thực hiện một số khoản thu theo quy định của Nhà nước. Có tổ chức bộ máy kế toán, và bộ máy quản lý tài chính theo quy định của pháp luật. * Căn cứ theo lĩnh vực hoạt động: Đơn vị sự nghiệp y tế: Các bệnh viện, các viện và trung tâm có giường bệnh, cơ sở điều dưỡng và phục hồi chức năng thuộc các Bộ, ngành và địa phương. Các cơ sở khám chữa bệnh thuộc viện nghiên cứu, trường đại học y, dược trong toàn quốc, Các trung tâm y tế (bao gồm các trung tâm y tế quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc Tỉnh, trung tâm y tế dự phòng, Trung tâm 10 phòng chống các bệnh xã hội, Trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe, Trung tâm bảo vệ bà mẹ và trẻ em - kế hoạch hóa gia đình hoặc Trung tâm sức khỏe sinh sản), Trung tâm tin học y tế thuộc các Bộ, ngành, địa phương.
Các viện, trạm, trại hoặc các đơn vị khác có chức năng và nhiệm vụ phòng chống dịch bệnh thuộc các Bộ, ngành, địa phương. Các đơn vị có chức năng kiểm định vắc xin, sản phẩm y tế, trang thiết bị y tế, kiểm nghiệm thuốc, hóa mỹ phẩm, thực phẩm, kiểm dịch y tế thuộc các Bộ, ngành, địa phương. Các cơ sở sản xuất vắc xin, sản phẩm y tế, máu và các chế phẩm từ máu, dịch truyền hoặc các sản phẩm khác thuộc ngành y tế. Đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo và dạy nghề gồm: các cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, trường trung cấp chuyên nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, trung tâm giáo dục thường xuyên, trường chuyên biệt, trường đào tạo bồi dưỡng cán bộ.
Đơn vị sự nghiệp văn hóa - thể thao - du lịch gồm: Trung tâm kỹ thuật điện ảnh, trung tâm huấn luyện và thi đấu thể thao, trung tâm bồi dưỡng cán bộ quản lý văn hóa - thể thao - du lịch, trung tâm triển lãm văn hóa thông tin, bảo tàng, thư viện, các tạp chí, báo văn hóa, thể thao trực thuộc các Sở và Bộ văn hóa, thể thao và du lịch, các trung tâm văn hóa, thể thao tại các huyện, thị xã, thành phố. Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học và công nghệ. Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xã hội gồm: Trung tâm dịch vụ việc làm. Đơn vị sự nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, giao thông,.
Ngoài ra còn có một số ĐVSNCL đặc thù khác.