CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN HÀNG HOÁ TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện công tác kế toán hàng hoá trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Đặc điểm của hàng hoá trong doanh nghiệp thương mại Hàng hoá trong DNTM tồn tại dưới hình thức vật chất, là sản phẩm của lao động, có thể thoả mãn một nhu cầu nào đó của con người, được thực hiện thông qua mua bán trên thị trường. Hàng hoá trong DNTM có những đặc điểm sau: - Hàng hoá rất đa dạng và phong phú: đa dạng về mẫu mã hình thức, chất lượng, phong phú về chủng loại, thông số kỹ thuật. - Hàng hoá có đặc tính lí, hoá, sinh học: Mỗi loại hàng có các đặc tính lí, hoá, sinh học riêng.
Những đặc tính này có ảnh hưởng đến số lượng, chất lượng hàng hoá trong quá trình thu mua, vận chuyển, dự trữ, bảo quản và tiêu thụ. - Trong lưu thông, hàng hoá thay đổi quyền sở hữu nhưng chưa đưa vào sử dụng. Khi kết thúc quá trình lưu thông, hàng hoá mới được đưa vào sử dụng để đáp ứng nhu cầu cho tiêu dùng hay sản xuất. - Hàng hoá có vị trí rất quan trọng trong các DNTM, nghiệp vụ lưu chuyển hàng hoá với các quá trình: Mua- nhập hàng, dự trữ bảo quản hàng hoá, bán hàng là nghiệp vụ kinh doanh cơ bản trong DNTM.
Vốn dự trữ hàng hoá chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn lưu động trong DN(80%- 90%). Quá trình vận động của hàng hoá cũng là quá trình vận động của vốn kinh doanh trong doanh nghiệp. Việc tăng tốc độ của lưu chuyển của vốn kinh doanh không thể tách rời việc dự trữ và tiêu thụ hàng hoá một cách hiệu quả. SV Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lớp CQ45/21- 4 05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp Kế toán hàng hoá là công cụ không thể thiếu để quản lý hàng hoá ngăn ngừa hạn chế đến mức thấp nhất những mất mát, hao hụt hàng hoá trong các khâu của quá trình kinh doanh thương mại từ đó làm tăng hiệu quả quá trình kinh doanh và đạt được mục tiêu lợi nhuận của công ty.2 Yêu cầu quản lý Có một lượng hàng dữ trữ nhất định là cấn thiết đảm bảo cho hoạt động kinh doanh được tiến hành thường xuyên, liên tục.
Tuy nhiên lượng hàng hoá dự trữ nay luôn bị biến động do hoạt động kinh tế diễn ra ở các khâu mua, khâu bảo quản và khâu bán hàng hoá. Do đó cần phải xây dựng kế hoạch mua hàng, dự trữ kịp thời đầy đủ cũng như tiêu thụ một cách cụ thể, đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động một cách hiệu quả. Khâu thu mua: Mỗi loại hàng hoá có tính chất, công dụng, mức độ và tỉ lệ tiêu hao khác nhau. Do đó, thu mua phải đảm bảo đủ số lượng, đúng chất lượng, phẩm chất tốt, chỉ cho phép hao hụt trong định mức.
Khâu bảo quản: Cần đảm bảo theo đúng quy định, chế độ phù hợp với tính chất lý hoá của mỗi loại hàng hoá. Tránh làm lẫn lộn các loại hàng hoá khác nhau về tính chất làm ảnh hưởng tới chất lượng. Khâu dự trữ: Đòi hỏi doanh nghiệp xây dựng được định mức dự trữ tối đa, tối thiểu để đảm bảo quá trình hoạt động được liên tục đồng thời tránh được tình trạng ứ đọng vốn. Nhiệm vụ của kế toán hàng hoá - Tổ chức ghi chép, phản ánh tổng hợp số liệu về tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản, tình hình nhập xuất và tồn kho hàng hoá theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị SV Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lớp CQ45/21- 5 05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp - Tính giá thành thực tế của hàng hoá đã thu mua và nhập kho, kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch thu mua hàng hoá về mặt số lượng, chủng loại, giá cả và thời hạn.
- Áp dụng đúng đắn các phương pháp về kỹ thuật hạch toán hàng hoá,thực hiện đầy đủ chế độ hạch toán ban đầu về hàng hoá (lập chứng từ, luân chuyển chứng từ),mở các sổ. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập Báo cáo tài chính, thực hiện đúng các chế độ kế toán, phương pháp kế toán quy định và sử dụng thống nhất trong công tác kế toán.2 Phân loại và đáng giá hàng hoá 1.1 Phân loại hàng hoá Theo tính chất thương phẩm kết hợp với đặc trưng kỹ thuật thì hàng hoá được chia theo từng ngành hàng, trong từng ngành hàng bao gồm nhiều nhóm hàng, mỗi nhóm hàng có nhiều mặt hàng. Theo ngành hàng: Hàng kim khí điện máy; Hàng hoá chất mỏ; Hàng xăng dầu; Hàng dệt may, bông vải sợi; Hàng da cao su; Hàng gốm sứ, thuỷ tinh; Hàng mây, tre đan; Hàng rượu bia, thuốc lá. Theo nguồn gốc sản suất gồm: Ngành hàng nông sản; Ngành hàng lâm sản; Ngành hàng thuỷ sản.
Theo khâu lưu thông thì hàng hoá được chia thành: Hàng hoá ở khâu bán buôn; Hàng hoá ở khâu bán lẻ. Theo phương thức vận động của hàng hoá: Hàng hoá chuyển qua kho; Hàng hoá chuyển giao bán thẳng.2 Lập danh điểm hàng hoá Lập danh điểm hàng hoá cho phép quản lý chặt chẽ hàng hoá một cách thường xuyên liên tục. Lập bảng danh điểm hàng hoá là phân chia hàng hoá SV Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lớp CQ45/21- 6 05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp thành từng loại, nhóm và từng thứ. Mỗi loại, nhóm, thứ được mã hoá, ký hiệu riêng thay cho tên gọi, nhãn hiệu, quy cách và được sử dụng thống nhất trong phạm vi của doanh nghiệp.
Thông thường hay dùng ký hiệu tài khoản cấp 1, tài khoản cấp 2 để ký hiệu loại, nhóm hàng hoá, kết hợp với chữ cái của tên hàng hoá để ký hiệu thứ hàng hoá. Ví dụ: trong DN có loại hàng hoá X có rất nhiều nhóm: .Có thể lập danh điểm cho hàng hoá X như sau: Ký hiệu hàng hoá X:156.Đ…… Danh điểm vật tư, hàng hoá được sử dụng thống nhất giữa các bộ phận quản lý liên quan trong doanh nghiệp nhằm thống nhất trong quản lý từng thứ vật tư, hàng hoá. Đánh giá hàng hoá Theo chuẩn mực 02: Hàng tồn kho được tính theo giá gốc. Trường hợp giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc thì phải tính theo giá trị thuần có thể thực hiện được.
Như vậy: Giá gốc của vật tư, hàng hoá là toàn bộ chi phí mua sắm, chi phí gia công chế biến và các chi liên quan trực tiếp khác sau khi trừ đi các khoản được giảm trừ theo quy định - Giá gốc tại thời điểm mua : Là trị giá mua thực tế phải thanh toán với người bán - Giá gốc tại thời điểm nhập kho: Chính là giá mua thực tế, chi phí mua trong qúa trình thu mua đến khi hàng đã kiểm nhận nhập kho, thuế (nếu có). - Nếu hàng mua phải qua sơ chế để bán thì giá vốn thực tế còn bao gồm cả chi phí gia công chế biến. SV Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lớp CQ45/21- 7 05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp *Trị giá gốc hàng hoá nhập kho (Xác định trong trường hợp nhập do mua ngoài) -Theo chế độ hiện hành, trị giá mua thực tế tính theo giá hoá đơn được phản ánh riêng - Chi phí mua hàng được phản án riêng để cuối kỳ phân bổ cho hàng còn lại và hàng đã bán Trị giá mua Các Giá mua Thuế Thuế = + + + khoản vào của trên hoá NK TTĐB giảm trừ hàng hoá đơn (nếu có) Trong đó giá mua nếu doanh nghiệp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thì giá mua là giá không bao gồm thuế GTGT (nếu doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp trực tiếp thì giá mua bằng tổng giá thanh toán) Thuế NK= giá NK (giá CIF) * thuế suất thuế nhập khẩu của loại hàng hoá đó. Thuế GTGT ở khâu nhập khẩu = [ giá NK + thuế NK ] *Thuế suất thuế GTGT Đối với hàng hoá nhập khẩu, trị giá gốc của hàng hoá nhập kho phải được quy đổi thành đồng Việt Nam theo tỷ giá bình quân liên ngân hàng công bố tại thời điểm mua.
Chi phí mua hàng hoá, bao gồm: Chi phí vận chuyển bốc dỡ, bảo quản, chi phí bảo hiểm hàng hoá, tiền thuê kho, bến bãi, hao hụt trong định mức mua hàng. * Trị giá vốn của hàng hoá xuất kho Cách tính trị giá vốn của hàng xuất kho dược tiến hành theo các bước sau: - Tính trị giá mua thực tế của hàng xuất kho trong tháng (Theo các phương pháp đích danh, bình quân gia quyền, FIFO, LIFO) - Phân bổ chi phí mua hàng cho hàng xuất kho trong tháng Chi phí mua Chi phí mua phân bổ H Chi phí mua hàng x Trị giá mua hàng phân bổ cho hàng còn đầu kỳ + phát sinh trong kỳ x của hàng SV Nguyễn Thị Ngọc Mỹ Lớp CQ45/21- 8 05 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học Viện Tài Chính Luận văn tốt nghiệp cho hàng xuất h Trị giá mua của K Trị giá mua của xuất kho kho trong kỳ = hàng còn đầu kỳ + hàng nhập trong kỳ trong kỳ h - Tổng hợp trị giá vốn của hàng xuất kho trong kỳ Trị giá vốn của hàng H Trị giá mua của hàng = Chi phí mua hàng phân bổ xuất kho trong kỳ = xuất kho trong kỳ + cho hàng xuất kho trong kỳ Việc tính trị giá mua của hàng xuất kho được áp dụng theo các phương pháp đích danh, phương pháp bình quân, phương pháp nhập trước xuất trước, phương pháp nhập sau xuất trước còn tuỳ thuộc vào chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang áp dụng: - Đối với việc áp dụng theo phương pháp đích danh: Theo phương pháp này khi xuất kho hàng hoá thì căn cứ vào số lượng xuất kho của lô nào và đơn giá thực tế của lô đó để tính trị giá vốn thực tế của hàng hoá xuất kho - Đối với việc áp dụng phương pháp bình quân gia quyền: Trị giá vốn của hàng xuất kho được tính căn cứ vào số lượng hàng hoá xuất kho và đơn giá bình quân gia quyền theo công thức: Trị giá vốn thực tế + Trị giá vốn của Đơn giá bình = của hàng tồn đầu kì + hàng hoá tăng Tkỳ quân = Số lượng hàng hoá + Số lượng hàng hóa tồn đầu kỳ + tăng trong kỳ Trị giá hàng xuất kho = Số lượng hàng xuất kho x đơn giá bình quân Đơn giá bình quân gia quyền có thể tính cho cả kỳ (đơn giá bình quân cả kỳ) hoặc tính sau mỗi lần nhập (đơn giá bình quân liên hoàn).