Chương 1: Chương 2: yết tại Việt Nam. Chương 3: Kết luận chung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1: VỀ Kế toán công cụ tài chính đóng vai trò khá quan trọng trong việc cung cấp những thông tin hữu ích giúp cho người sử dụng thông tin trên BCTC để có thể đánh giá được vị trí của công cụ tài chính trong tình hình tài chính cũng như kết quả kinh doanh của đơn vị, nhận định được những rủi ro gắn với những công cụ tài chính đó. Để có được cái nhìn tổng thể về kế toán công cụ tài chính trên thế giới để làm cơ sở cho việc nhận xét, đánh giá thực trạng kế toán công cụ tài chính tại Việt Nam sẽ được trình bày trong chương 2, trong chương này tôi sẽ trình bày khái quát các nội dung liên quan đến công cụ tài chính và các quy định hiện hành về kế toán công cụ tài chính trên thế giới. Thị trường tài chính là nơi diễn ra hoạt động trao đổi và mua bán quyền sử dụng những khoản các nguồn tài chính thông qua các phương thức giao dịch và những công cụ tài chính nhất định.1 Thị trường tài chính là tổng hòa các mối quan hệ về cung cầu vốn được tạo thành bởi ba yếu tố cơ bản: - Đối tượng của thị trường tài chính là những nguồn cung và cầu vốn của các chủ thể kinh tế trong xã hội như nhà nước, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội và các tầng lớp dân cư.
- Công cụ tham gia trên thị trường tài chính đó là các giấy tờ có giá như công trái, chứng khoán, trái phiếu, kỳ phiếu… - Chủ thể tham gia thị trường tài chính là các pháp nhân hay thể nhân đại diện cho những nguồn cung và nguồn cầu về vốn nhàn rỗi như ngân hàng thương mại, công ty tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư… (PGS. Sử Đình Thành, TS. Vũ Thị Minh Hằng, 2006) 1 Wikipedia LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Căn cứ thời hạn luân chuyển vốn: - Thị trƣờng tiền tệ: Là thị trường mà trong đó chỉ có những công cụ nợ ngắn hạn (dưới một năm) được mua bán, hoạt động diễn ra chủ yếu thông qua hoạt động của hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng.
Do thời gian đáo hạn ngắn nên các công cụ của thị trường tiền tệ có tính thanh khoản và độ an toàn tương đối cao. - Thị trƣờng vốn: Là thị trường mà trong đó những công cụ nợ dài hạn hơn (trên một năm) được mua bán nhằm mục đích cung cấp tài chính cho các khoản đầu tư dài hạn. So với các công cụ trên thị trường tiền tệ, các công cụ trên thị trường vốn có độ rủi ro cao hơn, do đó chúng có mức lợi tức cao hơn b. Căn cứ vào hình thức phát hành - Thị trƣờng sơ cấp (thị trƣờng cấp 1): Là nơi phát hành lần đầu các công cụ tài chính và bán trong phạm vi hẹp giữa các nhà phát hành và những người mua đầu tiên với mục đích tài trợ cho nhu cầu vốn của công ty phát hành.
Khối lượng và giá cả của công cụ lưu thông trên thị trường thứ cấp phụ thuộc vào thị trường sơ cấp - Thị trƣờng thứ cấp (thị trƣờng cấp 2): Là nơi mua bán lại các công cụ tài chính đã được phát hành từ trước ở thị trường sơ cấp. Việc mua bán các công cụ tài chính trên thị trường thứ cấp không làm tăng vốn cho các công ty phát hành nhưng lại làm tăng “tính lỏng” cho các công cụ tài chính khiến cho các công ty phát hành dễ dàng bán chúng hơn ở thị trường sơ cấp. Căn cứ phƣơng thức tổ chức và giao dịch - Thị trƣờng OTC : là thị trường trong đó các nhà buôn lại các địa điểm khác nhau có một danh mục chứng khoán và đứng ra sẵn sàng mua bán chứng khoán theo kiểu mua bán thẳng cho bất kỳ ai đến với họ và có ý định chấp nhận giá của họ. - Thị trƣờng tập trung: Là thị trường trong đó người mua và người bán gặp nhau tại một vị trí trung tâm (sở giao dịch) để tiến hành buôn bán.
Căn cứ phƣơng thức huy động vốn - Thị trƣờng nợ: Là thị trường tín dụng phản ánh bởi các khoản vay có hoặc không có thế chấp bằng một hợp đồng tín dụng cụ thể giữa người đi vay và người LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 cho vay, hoặc với các hình thức vay khác như người vay phát hành trái phiếu và người cho vay là người mua trái phiếu, trong đó người vay phải hoàn trả cả vốn và lãi cho người cho vay khi đến hạn. - Thị trƣờng cổ phiếu: là thị trường ở đó các doanh nghiệp có thể huy động nguồn vốn nhàn rỗi thông qua phát hành cổ phiếu. - Dẫn nguồn tài chính từ những chủ thể có khả năng cung ứng nguồn tài chính đến những chủ thể cần nguồn tài chính. - Cung cấp khả năng thanh khoản cho các chứng khoán: Thị trường tài chính cung cấp phương thức chuyển đổi các loại công cụ tài chính thành tiền nhờ đó chúng được trao đổi, mua bán một cách dễ dàng.
- Chức năng tiết kiệm: Thông qua thị trường tài chính, người tiết kiệm có thể kiếm được thu nhập dưới hình thức tiền lãi, cổ tức, tiền lời của vốn… - Thị trường tài chính tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các chính sách mở cửa, cải cách kinh tế của Chính phủ thông qua các hình thức như phát hành trái phiếu ra nước ngoài, bán cổ phần, thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào các ngành sản xuất kinh doanh trong nước. - Cung cấp thông tin kinh tế và đánh giá giá trị của doanh nghiệp: nhà đầu tư có thể nhận biết, đánh giá được tình hình tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh của chủ thể phát hành thông qua sự biến động của các chỉ số giá chứng khoán. Theo IAS 32: “Công cụ tài chính là hợp đồng làm tăng tài sản tài chính của đơn vị và nợ phải trả tài chính hoặc công cụ vốn chủ sở hữu của đơn vị khác.” Có thể hiểu một cách đơn giản công cụ tài chính là phương tiện giúp thị trường tài chính thực hiện vai trò quan trọng trong việc dẫn vốn từ người thừa vốn (người cho vay) đến người cần vốn (người vay). Công cụ tài chính bao gồm các loại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đơn giản như cổ phiếu, thương phiếu, trái phiếu … cho đến các công cụ phức tạp như công cụ tài chính phức hợp và công cụ tài chính phái sinh.
- Là tài sản có tính thanh khoản cao, chi phí giao dịch thấp, có khả năng sinh lời nên khá hấp dẫn các nhà đầu tư. - Hầu hết các đối tượng trong nền kinh tế đều có thể tham gia vào các giao dịch để tạo ra công cụ tài chính, cụ thể như người phát hành có thể là chính phủ, các tổ chức tín dụng, các doanh nghiệp; còn người đầu tư có thể là ngân hàng trung ương, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và các cá nhân. - Phát triển nhanh và phổ biến khắp toàn cầu, đổi mới liên tục và ngày càng phức tạp gây áp lực cho các nhà đầu tư, nhà điều hành, giám sát thị trường trong việc cập nhật thông tin. - Nhạy cảm với thị trường, dễ bị các chủ thể tham gia thị trường lợi dụng để thực hiện các giao dịch bán khống nhằm kiếm lời.
- Doanh nghiệp nắm giữ luôn phải đối mặt với nhiều rủi ro như rủi ro về tính thanh khoản, rủi ro tín dụng, rủi ro về thay đổi lãi suất hay tỷ giá trên thị trường … - Ngoài việc sử dụng như công cụ phòng ngừa rủi ro, doanh nghiệp có thể xem các công cụ tài chính như là cơ hội để đầu tư, kinh doanh kiếm lời. Do đó, việc xác định mục tiêu nắm giữ các công cụ tài chính là hết sức quan trọng, ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình tài chính hiện tại và tương lai của doanh nghiệp. Quá trình hình thành và phát triển được chia thành 3 giai đoạn chính: - (từ 3.500 năm trước công nguyên đến cuối thế kỷ XIX): Trong thời kỳ đầu các công cụ tài chính sơ khai như chứng thư và cho vay được hình thành. Sau đó, các công cụ tài chính cơ bản khác cũng ra đời và phát triển nhằm mục đích tạo lập các phương thức giao dịch thuận lợi cho việc tìm và sử dụng vốn như công cụ vốn và trái phiếu, chứng khoán chuyển đổi… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - thế kỷ XX đến 1970): Các công cụ tài chính đã được hình thành từ giai đoạn trước cũng không ngừng phát triển trong giai đoạn này.
Bên cạnh đó, nhiều loại công cụ tài chính mới tiếp tục hình thành bổ sung thêm vào thị trường. - (từ 1970 đến ngày nay): Thị trường tài chính phát triển và liên tục xuất hiện nhiều công cụ tài chính hiện đại giúp việc huy động vốn tốt hơn, đáp ứng nhu cầu sử dụng vốn ngày càng tăng. Tóm lại, trải qua lịch sử phát triển lâu dài, cùng các trào lưu đổi mới tài chính trong thời gian gần đây, công cụ tài chính dù ngày càng đa dạng và phức tạp, nhưng tất cả đều nhằm mục đích huy động và sử dụng vốn, đáp ứng nhu cầu kinh tế. Căn cứ vào chủ thể phát hành: - Công cụ tài chính do chính phủ và chính quyền địa phƣơng phát hành như trái phiếu chính phủ, trái phiếu của chính quyền địa phương… - Công cụ tài chính do các tổ chức tín dụng phát hành như chứng chỉ tiền gửi tiết kiệm, kỳ phiếu ngân hàng, trái phiếu ngân hàng … - Công cụ tài chính do các doanh nghiệp phát hành như cổ phiếu, thương phiếu, khế ước vay nợ… b.
Căn cứ vào thời gian đáo hạn: - Công cụ tài chính ngắn hạn: là công cụ dùng để lưu chuyển vốn ngắn hạn và là đối tượng chủ yếu được giao dịch, mua bán vốn trên thị trường tiền tệ như tín phiếu kho bạc, kỳ phiếu ngân hàng, hối phiếu… - Công cụ tài chính trung và dài hạn: là những công cụ chủ yếu được giao dịch trên thị trường vốn như trái phiếu, cổ phần … c. Căn cứ tính chất nguồn vốn huy động: - Công cụ nợ: được huy động dưới hình thức vay ngắn hạn hay dài hạn như trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, hối phiếu … - Công cụ vốn: là cổ phiếu do các công ty cổ phần phát hành để huy động vốn từ các cổ đông tạo nên vốn chủ sở hữu của công ty. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.